Estafettecolumn: De verleiding van technologie

In een serie artikelen maken we kennis met de digitale levensstijl van een groep Frankwatching bezoekers. Wat doen ze met technologie, hoe gaan ze ermee om en waarom? Vandaag het verhaal van Jan van der Sluis, een lackluster veteran, ooit heel enthousiast over internet, maar daar inmiddels wat van teruggekomen.

Echt verbaasd was ik niet dat ik terechtkwam in categorie 3 (zie artikel), de lackluster veteran. Alhoewel…

Man, 2 jaar, getrouwd, 2 zonen (15 en 18), geen voetbal- maar wel rugbyliefhebber, 1 gsm (k800i), 1 digitale camera, Mac (1) en pc (3) in huis, geen weblog, geen Hyves, geen website, wel vrij veel muziek – België heeft momenteel heel goede bands!

Beroepsmatig: inhoudelijk bezig met de wijze waarop mensen omgaan met informatie, organisatorisch in de functie van manager (waardoor die inhoud ook weer buiten beeld dreigt te geraken ;-( ). Eind verleden jaar weer gefuseerd, waardoor we StimulanSZ zijn geworden. Wel een auto, maar meestal met OV reizend van Leiden naar Utrecht en weer terug.

Toch wel ‘een moeilijke vraag’ om te beantwoorden: waar technologie je leven beïnvloed. Dát het gebeurt, staat als een paal boven water. Alleen al het gegeven dat dit stukje niet meer met een vulpen, maar op een iMac wordt geschreven. Dat de telefoon, die zwartglimmend met z’n kiesschijf nog maar veertig jaar geleden aan de muur in de gang hing, nu niet alleen in huis draadloos is, maar ook steeds persoonlijker wordt en permanent beschikbaar. Dat in de kamer hiernaast nu een televisietoestel staat en de woning meer lijkt op die uit Amerikaanse televisieseries dan we in de jaren zeventig wensten. Dat het gebeurt, is duidelijk.

En ja, ik luister ook in de trein Utrecht-Leiden geregeld naar of de MP3-speler of de radio op de mobiele telefoon (sic). Weg gedoken in hun eigen wereld maken we (onverwachte) ontmoetingen tijdens die reizen dan wel minder waarschijnlijk. Dat gaat ook steeds meer gelden voor andere media. Harddiskrecorders en digitale themakanalen zijn handig. Maar het wordt verdomd lastig met anderen over de uitzending te praten als je die op heel verschillende momenten ziet. De collectieve beleving verandert.

Verder frappeert het verleidingskarakter van technologie, met name ICT, me nog steeds. Het is bijna onwaarschijnlijk hoeveel problemen we zouden gaan oplossen met de inzet van ICT. Dat is een universeel gegeven waarbij keer op keer vooral sprake is van een technology push. Inhoud is in elk geval niet bepaald leidend.

Tegelijkertijd vraag ik me af of initiatieven als (destijds) Kenniswijk nu echt zo nieuw zijn….. Mij doen de meeste initiatieven denken aan bestaande zaken in digitale andere jasjes. Wat is er in essentie veranderd in onze relatie als burger met de overheid, als patiënt met de arts, als consument met de producent? Inderdaad, we hebben meer informatie tot onze beschikking gekregen – en dus kost het meer(!) moeite om te kiezen – en handige hulpmiddelen als Google om daarin te zoeken – en die we blind vertrouwen zonder te weten waarop wordt geselecteerd, hoe wordt geordend en wat de waarde is van het gevondene. ‘Op maat gesneden’ is ook bijzonder handig. Nadeel is wel dat het de weg naar het onverwachte begaanbaar maakt. Alleen dat nieuws ontvangen wat mij interesseert…. hoe bepaal je dat? Op die manier was ik bijvoorbeeld heel waarschijnlijk nooit op deze website terechtgekomen. Hij paste niet in het profiel.

Dat het web veel meer mensen dan ooit de mogelijkheid geeft zich te ontplooien of te uiten, is evident. Dat die digitale spiegel van de samenleving ook inhoudt dat de ooit verborgen onderwereld nu veel en veel makkelijker vindbaar en toegankelijk is geworden, is een onvoorzien en door velen ongewenst bijeffect. En net als de komst van de computer het schrijven minder kritisch maakte ten opzichte van de pen en schrijfmachine, zo verandert wel de kwaliteit en de doordenking. Niet iedereen heeft een interessant verhaal te vertellen. Evenmin is iedereen die een weblog start een getalenteerd schrijver. Met als gevolg dat we worden overspoeld door ‘informatie’, rijp en groen door elkaar.

Wat mij betreft is het is allemaal (te) kort door de bocht. Wat ik daarmee bedoel , is dat de lackluster veteran niet uitsluitend negatief moet worden gezien. Diep in zijn hart – en ook in het dagelijks leven – is ook hij geboeid door technologische ontwikkelingen. Maar vrij snel na de eerste enthousiaste reactie volgt dan wel de vraag wat het voor wie oplevert en vooral wat er na een paar jaar werkelijk zal beklijven als een echte verrijking van ons leven.

Eerder verschenen in deze serie:

1282x gelezen 10 reacties del.icio.us Furl reddit NUjij.nl MSN Reporter eKudos

10 reacties op dit bericht

  • grace
    29 September 2007 om 19:05

    nieuwe technologie brengt aardverschuivingen teweeg, Jan. Vragen, wensen die je hebt kun je pakken. Niks is meer onmogelijk. Je bereikt maximale efficientie in tijd omdat alles snel kan. Mijn winst: ik leef 3 dubbel zo lang omdat ik met technologie 19 x sneller mijn dingen doe en daarom nieuwe dingen kan beleven/zoeken. daardoor gaat tijd langzamer. tv heb ik al 5 jr niet meer= verspilling, ik wil wedden jij wel. Ik vind je artikel zwart, ik zie alleen kansen met nieuwe technologie.

  • Jan Willem Ebbinge
    29 September 2007 om 20:27

    @Grace:
    Er zijn inderdaad veel kansen met nieuwe technologie, want er zijn zo verduiveld veel mogelijkheden. Maar de vraag die Jan terecht opwerpt is: Welke toepassing is nu werkelijk nieuw? Wat brengt ons verder? Ik zag een geestig interview met Ben vd Burg van Webads tijdens PICNIC op YouTube. Hij roept vertwijfeld: ‘Wat ik mis is visie. Iedereen zegt, we kunnen dit en dat, maar niemand zegt dit vind ik ervan.’
    Waar het op neer komt is dat we ons te vaak door de machine laten sturen in plaats van andersom.

  • Jan vd Sluis
    29 September 2007 om 20:41

    @ Grace:
    Zwart? Eigenlijk had het grijs moeten zijn. Maar dat werkt zo slecht, al die nuances. Het verschil tussen ons zit ‘m in zinsdelen als “alleen maar kansen”. Daar ben ik het dus niet mee eens.
    Ook jij geeft weer voorbeelden van die effecten: doelmatigheidsdenken, tijdverdichting, “alles kan” en snel, sneller, snelst.
    Ik zou graag de ‘waarom en met welk effect’vraag willen stellen: waarom is toenemende doelmatigheid in alle gevallen positief? Waarom moet je sneller? Het gaat niet om het afwijzen van technologie op zich, maar wel om het behouden van een kritische houding jegens de gevolgen. Vergis je niet; ook dit huis staat vol met vanalles en nog wat ICT-erigs. En als je mijn kennissen zou vragen mij te typeren, dan zullen maar heel weinigen me indelen in een groep ‘anti-ICT’, integendeel. ;-) Dat terzijde. Maar ik kan niet bepaald vrolijk worden van verhalen van (jonge) mensen met burnout, met ‘telephone anxiety’, bedenk ze maar. Wat mij betreft dus wel veel mogelijkheden, maar geen klakkeloos positieve houding.
    TV = verspilling? Wat? Het apparaat of de bezigheid? Is lezen dan inmiddels ook tijdverspilling? En verbeelding? En contact tussen buurtgenoten in buurtwinkels-die-verdwijnen-ondermeer-omdat-de-supermarkten-het-doelmatiger-kunnen-regelen? Het klinkt hoogdravend. Zo bedoel ik het niet. Maar wel wil ik pleiten voor ‘de menselijke maat’. In de bijdrage van Jan Hut vond ik dat ook tot mijn vreugde terug.

  • Jan vd Sluis
    29 September 2007 om 20:55

    @Jan Willem:
    “Waar het op neer komt is dat we ons te vaak door de machine laten sturen in plaats van andersom.”
    Ook een pracht thema. En dan niet de platte aanpak van de auto die wel voor ons bepaald of we mogen instappen, starten en rijden. Maar ook omdat met het programmeren van code impliciet een wereldbeeld wordt opgenomen. Niet zoals in de science fiction door een waanzinnige professor - was het maar zo ;-) - maar wel doordat als vanzelf ‘de grootste gemene deler’, ‘het algemeen belang’, ‘het gezond verstand’, ‘de common sense’ steeds dominanter worden. Bijvoorbeeld: ik vind dat je als burger eigenlijk het _recht_ moet hebben om verschillende identiteiten te hebben jegens de overheid. Sterker, ik meen me te herinneren dat ene meneer Weber dat ook aangaf toen hij het verschijnsel bureaucratie benoemde. Natuurlijk ben ik blij als over een korte(?) periode de Belastingdienst mij een brief stuurt dat ze hebben ontdekt dat ik nog recht heb op deze en die regeling of uitkering. En ik zie ook geen probleem in de gesloten tv-circuits die in de grote steden opduiken: ik heb niets te verbergen, toch? Maar wat blijft knagen, is dat het wel ontwikkelingen zijn waarvan slechts een paar jaar terug nog werd beweerd dat we ‘dat nooit zouden gaan doen’. De verzamelde informatie - in databestanden of in beeld - zou alleen worden verzameld voor het primaire doel. Steeds vaker blijkt/zal blijken dat het wel heel verleidelijk is om meer te doen met die informatie.

  • grace
    30 September 2007 om 11:12

    jan, een kritische houding is ALTIJD goed. vooral een maatschappij kritische houding. door technologie krijg je de keuze: ik volg, ik ga sneller of ik doe niet mee. dit is van alle tijden, kijk maar naar de ind.revolutie uit de vorige eeuw. alles is een golfbeweging dus als dingen te snel gaan, info misbruikt wordt gaat er absoluut een anti-beweging ontstaan, ook dat is van alle tijden. dit neemt niet weg dat vooral deze eeuw je de instrumenten biedt om vol je fantasie los te laten gaan. het blijft dus niet bij science fiction films alleen, de tools ontstaan in real life, 2nd life whatever. van vermagering van (sociale) contacten is alleen sprake indien je voor een bepaald uitgangspunt kiest. Wil je een data alleen via internet omdat dat misschien veilig is en dus geen pijn, soi choose your own life. ga je voor real life, dan is dat ook jouw keuze. wil je beide, prima. persoonlijk kies ik voor real life en herken meteen de mensen die liever of alleen digitaal communiceren (in prive als op het werk, met name dit laatste). beiden vind ik prima, ik besef goed wat de min en plus punten zijn van beide. Je kunt kiezen voor snelheid maar ook voor een hold. Mensen die niet kunnen of willen kiezen en geleefd worden hebben hun probleem. Maar in tijd wordt deze altijd opgelost, ook dit is van alle tijden. Snelheid is heerlijk als je veel vragen, energie en creativiteit hebt. geen tijd om te vervelen. gezonde honger naar mogelijkheden die je eerst niet zag kun je niet veroordelen. ik wil sommige colleges in een digitale omgeving volgen. maar ik wil ook mijn medestudenten fysiek ontmoeten. Wil ik ze ook prive ontmoeten, dan heb ik keuze en dus meer uitdaging. Iemand die in real life contact zoekt heeft meer lef, gaat n.m.m. dus voor iemand die een @ of sms stuurt. Ik heb keuze. ik haal net zoveel bevrediging uit een sherlock holmes film als Bourne identity. Bij de laatste krijg ik echter meer inspiratie.

  • Jan vd Sluis
    30 September 2007 om 23:14

    @Grace:
    Er is een WK rugby bezig waarvan ik ook wat wilde zien. Vandaar een wat late reactie. Ik houd hem even kort.
    - Je hebt keuze, zeg je. Dat is beperkt waar. Zo is het altijd de keuze mee te gaan in de keuze die door een ander is voorbereid of zelfs al gemaakt (de ‘programmeur’). En het is ook maar de vraag of je ook achteruit kunt. Dat is net anders dan ‘niet meedoen’. Het heeft allemaal wel iets van de redeneringen die we sinds de Franse Revolutie horen: gelijke kansen voor iedereen. Maar is dat ook zo? Het is nog steeds zo - en wordt steeds sterker, zo lijkt het - dat al bij je geboorte je startpositie wordt bepaald en dat je omgeving daarna een belangrijke rol speelt. Kiezen lijkt dus de optie. Maar hoe en waar tussen kies je?
    Vraagje: ‘… geen tijd om te vervelen…’; zou ‘vervelen’ ook een sociale functie kunnen hebben? Zou geen- instant-behoeftebevrediging leiden tot andere sociale relaties omdat er moet worden onderhandeld?

  • Jan Willem Ebbinge
    2 October 2007 om 10:31

    Nog even terugkomend op ‘het hebben van een keuze’. Grace kiest welbewust, maar dat kan helaas niet van iedereen worden gezegd. Een bekend fenomeen van digitale communicatie (e-mail, SMS) is dat het een alternatief is voor persoonlijk contact. De e-mail cultuur binnen (grote) organisaties is echt een probleem: is de e-mail verstuurd, dan wordt de ontvanger als ‘geïnformeerd’ beschouwd. Een schrikbarend hoog percentage van tienerliefdes wordt per SMS verbroken. Wel zo makkelijk als je de persoon in kwestie niet onder ogen hoeft te komen. Het is wat ik ‘afzendercommunicatie’ zou willen noemen, de weg van de minste weerstand. Ik wil niet zeggen dat we mensen de vrije keuze moeten ontnemen, maar ik vind het wel ontwikkelingen die tot nadenken stemmen.

  • grace
    2 October 2007 om 23:06

    jan willem, met de “tienerliefdes” heb je mij even tegen de muur. wat te denken van scheidende 50-ers die over mail en de rug van de kinderen, elkaar digi-bitchen. toch vind ik jouw conclusie niet opwegen tegen het feit dat bijna iedereen date via een digitaal sociaal netwerk en dating sites. + en - = nieuw evenwicht? ik zie echt je punt niet.

  • Jan vd Sluis
    3 October 2007 om 14:06

    @jan willem en grace
    Zou dit niet zo’n onverwacht (en ongewenst?) effect kunnen zijn; in dit geval van email? Het gaat niet om de techniek, maar om de veranderingen in de sociale relaties. Blijkbaar worden die ‘dunner’ (weak ties). Maar dat leidt wel tot verschuivingen in de hele structuur. Versterkt deze wijze van communiceren bijvoorbeeld een toenemende ‘oppervlakkigheid’?
    De achttienjarigen in mijn omgeving verbreken de relaties inderdaad op een heel andere manier dan wij ooit deden (en wij deden het ook weer anders dan de generaties voor ons). Wat mij daarin frappeert, is weer die doelmatigheid.

    Overigens, Grace, “… iedereen date via een digitaal sociaal netwerk en dating sites …”: ‘iedereen’??? Er zijn grote groepen mensen die ‘niets met het Web hebben’. Dat wij het vanzelfsprekend achten dat dat wel zo is, betekent wel dat we digicentristisch gaan denken. Ik zie bergen mogelijkheden voor ict en digitale communicatie/informatievoorziening, maar blijf vinden dat je die moet benaderen vanuit dat ’sociale’ perspectief. Vergelijk het met wat ook wel ‘technology assessment’ wordt genoemd, maar dan de sociale veriant. Niet afknallen op voorhand, dus (liever niet zelfs), maar wel met Jan Willem ‘tot nadenken stemmen’.

  • Drukkerij
    31 December 2007 om 17:50

    Technologische vooruitgang bestaat in de geschiedenis van de mens pas net maar heeft al wel een onuitwisbare indruk achtergelaten…

    B de Lange

Reageer op dit bericht