Ben ik een slaaf, een betaalde arbeider of een vrijwilliger? Af en toe stel ik mezelf de vraag. Als abonnee van Vodafone bijvoorbeeld.
Hoe de piramides van Gizeh zijn gebouwd blijft een vraag. De veronderstelling dat slaven zijn ingezet om de stenen op de juiste plaats te leggen houdt geen stand meer. Steeds meer wordt aangenomen dat de onwaarachtig precieze bouwwerken hun bestaan te danken hebben aan een combinatie van betaalde arbeidskrachten en vrijwilligers.
Bron: Pyramiden Bau
Als het water van de Nijl hoog stond, konden seizoensarbeiders ook meehelpen; zij konden immers niets op hun ondergelopen akkers. En dan meldden ze zich om stenen te verplaatsen, niet wetende dat zij een bijdrage leverden aan een bijzonder bouwwerk. Tientallen jaren lang, met tienduizenden werkers. Een piramide is een verzameling van op elkaar gestapelde stenen. Maar de verzameling is zo onwaarachtig strak geordend dat het een van de zeven wereldwonderen werd.
Onlangs maakten TomTom en Vodafone bekend dat zij informatie gaan leveren over de reistijd van een bepaald traject, in de volksmond file-informatie. Vodafone heeft zon 30% van de Nederlandse markt aan mobiele bellers, met een nadruk in de zakelijke markt. En van de zakelijke markt is het bekend dat ze meer in de file staan dan de rest van de mobiele bellers. De baas betaalt de stilstand en bellen moeten ze toch, al was het alleen maar om de tijd te doden met een schuifelende lotgenoot. Hoeveel TomTom betaalt voor de Vodafone-informatie is mij niet bekend.
Iedere paar seconden wordt van Vodafoners vastgesteld waar zij zich bevinden. Als je een aantal metingen aan elkaar plakt, kun je bepalen wat de snelheid is van de desbetreffende persoon; hij hoeft niet eens te bellen. Vervolgens weet je hoe lang iemand gedaan heeft over een bepaald stuk weg. Als je vervolgens enige honderdduizenden van deze waarnemingen combineert en ordent, kun je betrouwbare uitspraken doen over de reistijd op een bepaalde weg.
Bron: NRC (klik op afbeelding voor vergroting)
Dat zegt veel meer dan de huidige informatie over de lengte van een file. Een file van tien kilometer is nietszeggende informatie. Als iedereen bumpertje aan bumpertje met een snelheid van zestig kilometer per uur doorrijdt, is er wel sprake van een file maar nauwelijks van vertraging. 
Welnu, de informatie die Vodafone verzamelt over het gsm-netwerk wordt doorgespeeld naar TomTom. Vervolgens kunnen TomTom-gebruikers op zoek gaan naar sluiproutes, daarbij geholpen door het TomTom-kastje in de leasebak. Het eind van het liedje is dat ook B- en C-wegen verstopt raken en dat vrachtwagens denderen door woonwijken met kinderhoofdjes.
Bron: Let’s go digital
De vraag nu is: wil ik als Vodafone-beller hier wel passief aan meewerken? Door de overheid zijn nu nog mondjesmaat regels vastgesteld voor het gebruik van sluiproutes. Wil ik wel meewerken aan een gedrag van autorijders waar ik principieel een hekel aan heb? In de file staan in Nederland is immers een keuze, en al lang niet meer iets wat je overkomt. En stel dat ik ongevraagd en tegen mijn wil meewerk, hoe krijg ik daarvoor betaald? Ben ik slaaf (wil niet, krijgt nauwelijks betaald), vrijwilliger (wil wel, onbetaald) of betaalde arbeidskracht? Kan ik Vodafone laten weten dat ik weiger om mee te werken? Heb ik ooit ja, ik wil gezegd (opt-in)? Is er een opt-out?
Bij Albert Heijn heb ik een bonuskaart, dat was mijn eigen keuze, ik ben daar anoniem vrijwilliger. Ik mocht zelf mijn gegevens invullen. AH denkt nu dat ik een vrouw van 73 uit Zaltbommel ben, aan hen de uitdaging om mijn koopgedrag te duiden.
Ik wil best mijn steen aan de wereld bijdragen, net zoals de Egyptische veldwerkers. Aan de nationale enquête van 21 minuten doe ik met plezier mee. Een donor-vragensteller op straat? Ik sta er voor stil. Maar ik heb geen zin om potentiële sluiproutemoordenaars op het juiste spoor te zetten.
Deze column is eveneens gepubliceerd in Het Financieele Dagblad.
Frank Janssen 
Ger Nijkamp 
Danny Verhoeven 
Scherpe en zeer terechte analyse. Als ik Vodofone was zou ik de samenwerking hebben opgezet met shared revenue. En als ik principieel tegen medewerking (slaaf) ben, dan zou ik mijn opt-out doorzetten. Kan dit niet bij Vodafone, dan zou ik mijn abonnement opzeggen. Het lijkt me een aardige testcase van marktwerking. Zeker als blijkt dat iedere gebruiker ervaart dat zijn eigen straat voor de deur sinds de lancering van de dienst aanmerkelijk drukker en onveiliger is geworden.
Er is volgens mij ook een positieve kant aan deze medaille. Veel Tomtom gebruikers zetten hem ook aan als ze de weg al kennen. Ze doen dit omdat het zo handig is te zien hoe laat je ongeveer op bestemming bent. Doordat zeer accuraat wordt gemeten hoe lang een reis gaat duren, kan de zakelijk rijder gaan schuiven/spelen met zijn reistijden. En spreiding van verkeer over de dag is volgens mij wel een goede ontwikkeling.
Mooie parallel en ook goed om te lezen dat ik niet de enige ben die zijn (online) identiteit soms ruilt met die van een nietsvermoedende oude vrouw :-) Vooral die opmerking zette me eigenlijk aan het denken, want hoeveel anderen doen dat eigenlijk? En wat is daarmee de waarde van het registreren van dat soort informatie? Wellicht zelf maar eens een stukje aan wijden.
‘Back on topic’ zoals dat dan heet: ik ben het ermee eens dat je als vodafone-abonnee ‘nee’ zou moeten kunnen zeggen tegen het feit dat jouw signaal voor dit soort diensten wordt gebruikt. Het mag dan anoniem zijn, toch blijft het bij mij voelen als privacy-inbreuk. Maar misschien ben ik ouderwets.
En ten aanzien van de sluiproutes problematiek: volgens mij begint dat uberhaupt al door de komst van de navigatiesystemen. Ik betrap mezelf erop dat ik sneller ‘zomaar ergens afsla’ wanneer het weer eens muurvast staat op de weg. TomTom past de route namelijk toch wel weer aan en wijst me de weg, dus weinig risico op fout rijden. Of dat door accurate file-informatie nog erger gaat worden weet ik niet. Op het moment dat je de desbetreffende file inrijdt besluit je toch om binnendoor te gaan, ongeacht of je het nu vooraf wist of niet. Toch?
Als u wel eens met PIN heeft betaald weet de AH precies wie u bent hoor. En wat uw bankrekening nummer is.
Leuke post. Zelf vind ik het een handige move om deze data stroom toe te voegen en hier verbeterde informatie voor de gebruikers van TomTom uit te halen. Lijkt mij een win-win situatie voor alle partijen.
Ik vind de conclusie dat dit zou leiden tot extra sluipverkeer wel erg eenzijdig benaderd. Waarom zou het tegenovergestelde niet kunnen? Dat die file van 10km inderdaad niet tot veel vertraging leidt, waar TomTom met de huidige informatie een omleiding bedenkt, zou het systeem in de toekomst wel eens kunnen bedenken dat het handiger is om gewoon in de file te blijven staan. De toekomst zal het uitwijzen.
Het feit dat überhaupt geopperd wordt om van een opt-out regeling gebruik te willen maken, geeft een ouderwetse manier van denken aan. Volgens mij zijn we, met name op het internet, een weg ingeslagen waarin we informatie juist vrijwillig beschikbaar stellen en willen delen met anderen. Rijkswaterstaat doet ook dergelijke metingen met de camera’s en telsystemen langs de weg, zij bieden ook geen opt-out, wat mij niet vreemd lijkt.
In tegenstelling tot het meewerken aan een enquête wordt er geen extra inspanning verwacht. Vodafone laat wat rekenmodellen los op data die zij toch al in hun bezit hebben en stellen deze weer beschikbaar. Bovendien is filerijden een keuze (zoals gezegd) als de afnemer van Vodafone niet in de file staat, neem je automatisch ook geen deel aan de berekeningen.
Tot slot is het bijzonder om te lezen dat iemand die een dienst van een bedrijf afneemt eigenaar denkt te zijn van het signaal dat de leverancier uitzendt om op ieder gewenst moment de afnemer in staat te stellen om gebruik te maken van de dienstverlening.