Het was de voorpagina van Wetenschap & Onderwijs – een van de zaterdagse katernen van NRC Handelsblad – die helemaal in beslag werd genomen door een verhaal over het schoolbord en het krijtje. Worden nieuwe klaslokalen nog uitgerust met een schoolbord, zo vroeg ik me af. Of zijn die ook gesneuveld in de twintig jaar durende onderwijsvernielingsdrang van de PvdA?
Het schoolbord. Het krijtje. Volgens het artikel blijkbaar vooral geliefd bij de wis- en natuurkundigen. Al denkend wordt er geschreven, al schrijvend wordt er gedacht. Het tempo is traag, een krijtje biedt een mate van weerstand die blijkbaar synchroon loopt met ons vermogen om iets op te schrijven of iets begrijpend te lezen.
Met een ‘whiteboard‘ bereik je hetzelfde. Ik denk zelfs dat je ook literatuur kan tikken terwijl je aan het denken ben. Als je maar blind kunt typen. Maar het is een forse toer om wiskundige tekens in de juiste volgorde uit een tekstverwerker te persen. Sterker nog, het is alleen weggelegd voor speciaal opgeleide typisten, en die zijn weer niet in staat om na te denken over wiskundige formules.
Ter voorbereiding op de wereldkampioenschappen schaatsen zie ik de latere winnares Pauline van Deutekom in actie. Zij sprint weg met een lang elastiek om haar middel, achter haar wordt er tegenwicht geboden door haar trainer. Ik zie de man die een solotocht naar – ik dacht – de Zuidpool gaat maken. Met zijn eigen tent en proviand voor tientallen dagen in een door hem zelf getrokken slee. Ter voorbereiding loopt hij in Drenthe over bospaden en heidevelden; om zijn middel heeft hij een touw, aan het touw hangt een tegensputterende autoband.
Het is lastig om een college snaartheorie te geven met behulp van een powerpointpresentatie. Je moet bij wijze van spreken zien hoe de formules zijn gevormd, in welke volgorde de variabelen zijn opgeschreven, het gaat lang niet altijd van links naar rechts. Neem bijvoorbeeld een grote breuk. Eerst de teller, dan terug, dan een streep, dan terug, en vervolgens de noemer. Als je meeleest met het krijtje op het bord dan krijg je het zo, je denkt simultaan mee met de auteur van de formule. Dat is precies het tempo dat we aankunnen, het tempo dat onze hersenen nodig hebben om de informatie te verwerken.
En er is iets anders. Een schrijver met een krijtje levert een strijd met de ruimte op het bord. Die ruimte is eindig. Als zij verbruikt is is de bordenwisser meedogenloos. Een schoolbord heeft het geheugen van een eendagsvlieg, en dat leidt ertoe dat de schrijver spaarzaam omgaat met de ruimte, en dat de lezer alert is om datgene wat hij wil bewaren te reproduceren, in zijn schrift of in zijn computer. En van reproduceren leer je weer.
Een schrijver van een gelikte presentatie daarentegen heeft geen enkele beperking. Lappen tekst kunnen blok voor blok de zaal in worden geslingerd, en er ontstaat vervolgens een groot faseverschil tussen datgene wat er op het scherm staat, datgene wat de presentator er nog een keer bij vertelt, en datgene wat de toehoorder ervaart. Het geschrevene, het gezegde en het begrepene zijn elkaar hopeloos kwijtgeraakt. Het gebeurt dagelijks, de technologie is de beste vriend van Jantje van Leiden.
Het schoolbord en het krijtje. Het is nostalgie, en tegelijkertijd een treffende illustratie van het gegeven dat je communicatie met een zekere inhoud niet ongestraft kunt versnellen. Overdracht is een ambacht. Een boodschap is als een ploegentijdrit. Als het eerste woord te hard gaat is er een probleem, als het achterste afhaakt ook.
Het is opmerkelijk dat de technologie nog geen passend weerwoord heeft op het gefossiliseerde duo schoolbord-krijtje. Oké, whiteboard, overheadprojector, ze zijn gebaseerd op hetzelfde principe; iemand schrijft en tegelijkertijd leest een zaal mee. Maar toch. Sommige deeltjes kun je versnellen, andere niet. En daar moet je vooral niet rouwig om zijn.
Deze column is eveneens gepubliceerd in Het Financieele Dagblad.
Melis danny 
Agnieszka Biela 
Robert Didier 
Robbert 
Hans de Bruin 
In het basisonderwijs wordt het smartboard al gebruikt, waar je met je vinger of een ‘pen’ op kunt schrijven. De reden waarom het nog niet populair is, heeft waarschijnlijk te maken met het feit dat onderwijzers geen ict-ers zijn die elke innovatie op it gebied willen volgen. De reden die je hier toevoegt, vind ik trouwens ook een belangrijke: de weerstand die het krijtje biedt. Mijn wiskundeleraar had de gewoonte om het krijtje dat een stompje was, met een lopje in de prullenbak aan het eind van het lokaal te gooien. Een ‘minibreak’ in de les waar je met een smartboard nog een goed alternatief moet bedenken…
Mijn ervaring met digitale whiteboards (smartboard oid) is dat veel gebruikers niet de toegevoegde waarde daadwerkelijk benutten. Waarschijnlijk heeft dit te maken met het feit dat timing binnen een les essentieel is voor kennisoverdracht. Daar komt bij dat een klas onvoorspelbaar is en dat die ene fantastisch gegeven rekenles de ene keer de boodschap helder overbrengt maar wanneer deze voor een andere klas met andere leerlingen wordt herhaald er bij de leerling niets van blijft hangen. Het toevoegen van informatie heeft te maken met factoren die van te voren moeilijk zijn in te schatten. Het opslaan van gegeven lessen is dus niets meer dan een aardig reflectiemiddel (en waar haalt de leerkracht van tegenwoordig de tijd vandaan om nog eens kritisch naar zijn gegeven lessen te kijken?)
Ik denk dat, zoals bij zoveel nieuwe technologieën de techniek voorloopt op de functionaliteit. Het is aan de gebruikers om deze stap te nemen. Voorlopig dus krijtjes of desnoods whiteboardstiften.
@Carianne,
Ik denk dat eerder de kosten een grote belemmering zijn voor de massale implementatie van Smartboards.
Een standaard schoolbord is ook erg duur, maar gaat eeuwig mee en kost op jaarbasis (op een paar pakjes krijt na) helemaal niets.
Een Smartboard is nog duurder in aanschaf, heeft een beperkte levensduur en brengt mee kosten met zich mee (vervangen van de lamp van de beamer iedere 2000 a 4000 branduren).
Uiteindelijk zal het Smartboard het schoolbord wel vervangen, maar ik denk dat dit nog niet op de heel korte termijn zal zijn.
Maar goed als ik mijn docent onderwijsgeschiedenis mocht geloven heeft de invoering van het traditionele schoolbord ook een lange tijd geduurd.
Wat een klets en geldverspilling zijn die smartboards!
Mijn ervaring is dat docenten over het algemeen beter lesgeven op traditionele borden. Bij presentaties lezen zij het meestal op, een fout die veel beginnende docenten maken. De kans is groot dat colleges/ lessen saai worden. Bij het klassieke werk blijven docenten ook zelf bij de les.
Daarnaast lijkt mij een smartboard ook erg kwetsbaar, de inkijkhoek is waarschijnlijk minder goed, en met krijtjes kan men snel van kleur wisselen, zachter/harder drukken etc. De leraar heeft dus ook meer controle over zijn bord.
Niet alleen naar smartboards kijken is lastiger dan naar een krijtbord, ook whiteboards kijken minder fijn.
Het goed intypen van formules (ook zeer ingewikkelde) is trouwens niet moeilijk, zolang men maar over de juiste software beschikt. Het duurt echter wel langer om een formule digitaal in te voeren dan op papier, maar het ziet er dan ook fraaier uit. Vooral indices duren lang, en die heeft men vaak veel.
Gebrek aan ruimte op het bord is eenvoudig op te lossen: meer borden in de klas.
Op veel universiteiten zijn colleges vaak terug te zien via internet. Ja zelfs de colleges waarbij met een krijtbord wordt gewerkt, zijn goed te volgen!
als ik die Beta hoofden op het ouderwetse schoolbord Startrek zie kalken doet dit mytisch aan. Whiteboards zitten bij ons adviseurs in bijna iedere kamer omdat je hierdoor bij kennisoverdracht/advisering minder (moeilijke) woorden hoeft te gebruiken + sneller begrip van de ontvanger krijgt door visualisatie. Onderhoud van whiteboards is inderdaad unbelievable duur. De wisser is in no time op, bijna alleen de duurste kwaliteit wist goed, spuitbus is ok maar dan heb je van die doekjes die na 2 keer al vol zijn en wegkunnen (lekker voor het milieu). de vlekken van de stift lijken wel gif, heeft mij een keer een pak gekost. trek dus altijd je jasje uit als je spontaan naar het Board loopt. Aan de andere kant krijg je er wel wat voor terug: visueel aantrekkelijk plaatje. Als ik het mocht zeggen voor mijn kind, dan iets minder politieke en interne reorganisatie drift en vergaderdrang en meer school whiteboards en ander top lesmateriaal.
Hele sterke observaties; soms maakt technologie meer kapot dan je lief is. e-Learning met omgevingen zoals http://www.moodle.org gaat weer een fors aantal stappen verder; daar ga je de interactie tussen docent en student, en studenten onderling, via fora, wikis, slideshows en surveys houden. Een aanpak die is gericht op het ‘sociaal constructivisme’ waar ook Het Nieuwe Leren op is gebaseerd; je leert beter door zelf/samen te ontdekken en te doen dan door de materie opgelepeld te krijgen.
Tegelijk met de nu levende vraagtekens bij Het Nieuwe Leren (krijg je scholieren wel genoeg gemotiveerd om zelf kennis op te laten doen?) kan je ook vraagtekens bij e-learning gaan plaatsen, bovenop de vraag hoeveel rijkdom aan interactie verdwijnt door de online ipv face to face aanpak.
Volgens mij luidt de conclusie dat in sommige gevallen smartboards, e-learning en dergelijke helpen, en in andere gevallen de good old aanpak prima voldoet.
Volgens mij staat in bovenstaande commentaren genoeg om een smartboard tot een instrument te ontwikkelen dat je in het onderwijs kunt gebruiken:
- maak ‘m goedkoper
- maak communicatie mogelijk: koppel ‘m aan e-learning
- maak ‘m prettig leesbaar (samen met een oog-/LVA-specialist)
- maak geen gebruik van stiften, dus ook niet van vlekkende en potentieel giftige verfstoffen
- zorg dat er een wii achtige weerstand in het schrijfinstrument zit
- geef ‘m software zodat het schrijven niet anders werkt dan met een krijtje
- werk net als de kantoorartikelenwinkel: bij een nieuwe bestelling van een bord, zeg je dat er geen krijtborden meer zijn en stuur je een smartboard met onderhoudsservice die evenlang meegaat als het krijtbord
- gebruik hem voor muziekles (nee, dit haal ik niet uit jullie commentaren maar het lijkt me gewoon leuk) en lessen over computers internet
- als de lessen nog steeds saai en onnavolgbaar zijn, investeer dan in beter onderwijspersoneel
Wie staat op?
Fraai artikel.
Dol op bord en krijt ben ik nooit geweest, maar whiteboard en stiften kan ik niet missen als ik doceer. Het komt voor dat ik meer teken en schrijf dan dat ik de presentatie (ppt) laat zien via beamer. Juist als het gaat om de opbouw van een architectuur, een interface, een model, een algorithme… een stap voor stap uitleg, waarbij ik meeschrijf op het bord is toch wel een van mijn stokpaardjes. Al sta ik dan regelmatig met mijn rug naar de groep, didactisch niet optimaal, het is voor de de manier om genoemde voorbeelden uit te leggen. Dit vervangen door stap-voor-stap opbouwende presentaties haalt het er niet bij, zeker niet als er vragen komen tijdens de uitleg in de trant van: “ja, maar als nou dit?”, dan is even vegen en opnieuw schrijven toch wel makkelijk:-) Wat bord en krijt betreft, ik ben niet zo dol op dat stof, vandaar. Uit betrouwbare bron weet ik overigens dat het bij conferentiecentra voorkomt dat er bord en krijt gehuurd moet worden als er een conferentie van wiskundigen plaatsheeft, die zweren bij bord en krijtjes. Wat “smartboards” betreft, daar heb ik al intelligente voorbeelden van gezien bij XEROXPARC in Palo Alto, ergens in 1997 of 1998, met uitleg van de ontwerpers erbij. Het bedenken van aanvullende nuttige functies van een bord en krijt (afdrukken bijv.) bleek vele maten eenvoudiger dan het vinden van oplossingen die de functionaliteit van een bord en krijt vervangen. Zolang als er geen echte vervanger is die past in de werkwijze van de docent, denk ik dat er nog volop whiteboards zullen zijn:-)
Op de school van mijn zoon gebruiken ze al een tijdje zo’n smartboard. Het is echt geweldig om te zien hoe ze daar mee lesgeven. Ze switchen moeiteloos van filmpjes, foto’s, verhaaltjes, schrijven erop, erover. Aanvankelijk was de juf wat huiverig, maar na een dag wilde ze al niet meer anders. In deze tijd nog praten over krijtjes en stoffige schoolborden………
geweldige reactie Carianne:))) en als het onderwijs personeel het niet doet, bestellen we gewoon een andere bus met leerlingen.
smartboards zijn bij de hogeschool utrecht allom aanwezig, handig voor aantekeningen in powerpoints. Daarnaast ook handig voor het printen van aantekeningen naar een pdf bestand.
wij zijn er zeker over te spreken. de gastsprekers hebben er soms wat moeite mee.