Kracht = massa * versnelling. Het is een oude natuurkundige wet, de tweede van Newton. Neem nu als betekenis voor ‘massa’ de letterlijke: mensenmassa. En laten we vervolgens aannemen dat we onder ‘versnelling’ verstaan: de wijze waarop de massa in staat is om elkaar te bereiken en met elkaar meningen te delen. De snelheid waarmee een massa gemobiliseerd kan worden. Deze snelheid is enorm toegenomen de afgelopen jaren. De conclusie kan dus niet anders zijn dan dat de kracht ook aanzienlijk is gestegen. ‘Kracht’, te lezen als de invloed van de massa.
De kracht wordt ontwikkeld op het internet. Web 2.0 of 3.0, allemaal hebben ze te maken met het in beweging brengen van de massa. Er verschijnen boeken met de mooiste titels, zoals The Wisdom of Crowds, We are smarter than Me of Here comes Everybody. 
En iets wat modieus is, wordt met liefde geadopteerd door de politiek, want de mode is verleidelijk. Het verklaart het geflirt met het internet, zo openlijk beleden door Trots op Nederland. Laat de massa maar spreken, we gaan wiki’s organiseren, er mag getwitterd worden, alle geïnteresseerden mogen met elkaar in debat en dan komen vanzelf de verstandige beslissingen. Maar is dat wel zo?
In The Wisdom of Crowds beschrijft James Surowiecki aan welke voorwaarden een massa zeker moet voldoen wil zij betrouwbaar zijn in de uitspraken die zij doet. Laten we er twee noemen.
Allereerst moet de groep divers van samenstelling zijn. Uit alle geledingen van de maatschappij, rijk en arm, links en rechts, jong en oud, man en vrouw. Aan deze voorwaarde lijkt Trots op Nederland te voldoen: de aanhangers komen uit alle hoeken van ons land, ook uit verschillende politieke spectra.
Maar een tweede voorwaarde is dat de leden van een groep onafhankelijk van elkaar hun mening moeten kunnen geven, hun gedachten moeten kunnen vormen. Mensen zijn nu eenmaal niet in staat om collectief intelligente beslissingen te nemen als ze in contact staan met elkaar. Het begint al met de keuze van de aandacht waar de groep zich op zou moeten richten. Interessant is het ‘experiment op de hoek van de straat’ (Milgram, Bickman en Berkowitz, 1968). Een man wordt op de hoek van een straat gezet, naar boven kijkend. Er wordt weinig aandacht aan hem besteed. Een uur later wordt het experiment herhaald, nu met vijf mensen, die naar boven kijken. Binnen de kortste keren hebben zij een grote groep mensen om hen heen verzameld die allemaal naar een lege lucht kijken. Deze groep wordt steeds groter, ook al blijft de lucht nog heel lang leeg.
Als velen zeggen dat files en buitenlanders een probleem zijn, is de kans groot dat steeds meer mensen het hiermee eens zijn. De groep is niet onafhankelijk van elkaar gekomen tot de onderkenning van het probleem en zal om die reden minder in staat zijn om collectief een verstandige oplossing te formuleren.
Ook ontstaat er een probleem als informatie in de groep zichzelf gaat versterken. Dit was het probleem – in het begin van deze eeuw – met de prijzen van de UMTS-veiling en de waardering van de kabelnetwerken. Het leek of niemand meer in staat was om onafhankelijk van de omgeving tot een normale waardering te komen. En dan kom je vanzelf tot verdwaalde waarderingen, of tot een losgezongen meningsvorming.
Daarom werkt het niet; binnen een politieke partij is het per definitie onmogelijk om alle leden van de groep onafhankelijk van elkaar een mening te laten vormen. Dat is domweg een paradox. Dat betekent dus dat het mechanisme om een groep, bestaande uit een groot aantal mensen, een wijze oplossing te laten formuleren voor maatschappelijke problemen, niet zal werken. Collectieve beslissingen zijn pas goede beslissingen als ze in volstrekte onafhankelijkheid genomen werden. Kracht = massa * versnelling, dat is waar. Maar verstandige meningen ontwikkelen via een massaal groepsproces werkt in dit geval van geen kanten.
Deze column is eveneens gepubliceerd in Het Financieele Dagblad.
Jolante 
Sander Duivestein 
Maurice 
Arne Gruijthuijse 
Worden hier nu twee zaken vermengd? Een politieke partij is inderdaad niet een voorbeeld van wisdom of the crowds. Ondermeer van het gedeelde perspectief, maar vooral ook vanwege zijn beperkte omvang. Wisdom of Crowds kent immers ook een voorwaarde in de bepaling van crowds als grote, heterogene groepen. Dat de club van Verdonk dat niet is – is het sowieso ‘iets’ – is waar.
Overigens, wisdom of crowds is een interessant fenomeen. Niet alleen ihkv de ‘wet van de grote aantallen’, maar vooral ook vanwege oud-sociologische (;-) ) kennis als uit Massa&Macht van Canetti. Hoe bijvoorbeeld om te gaan met het verschijnsel massa-hysterie? Mij intrigeren die vragen, eerlijk gezegd, meer.
Wat ik vreemd blijf vinden is dat “de wijsheid van de massa” elke keer weer wordt benaderd vanuit een in mijn ogen domme gedachte gang, namelijk: “Iedereen, weet alles”
De editoren van Wikipedia weten niet alles, ik weet niet alles. Maar als we alle mensen ter wereld konden bereiken en we zouden de een extreem specifieke en specialistische vraag stellen en iedereen zou antwoorden zouden we van 99% het antwoord krijgen: “Weet ik niet”
Van 0,999% “Onzin” en van 0,0009% een goed antwoord en van 0,0001% een goed onderbouwt antwoord.
Zodra we de mogelijkheid gaan geven om met elkaar onderling te communiceren zul je het percentage van goede en goed onderbouwde antwoorden stijgen.
Wat het internet dus nu doet is deze mogelijkheid geven, omdat iedereen zijn eigen specifieke expertise snel en goedkoop kon delen.
Die fantastische oud fietsenmaker deed eerst in zijn vrije tijd kleine klusjes voor zijn omgeving. Nu levert hij aan heel Nederland omdat hij zijn expertise gemakkelijker kan delen.
Als iedereen actief en open zou deelnemen aan het initiatief van mevr. Verdonk. Jammer genoeg heeft iedereen zijn plannen, ideeen en meningen al klaar.
WoC in de politiek lijkt steeds meer op HAVO wiskunde.
Het antwoord is fout, maar het proces was goed, alleen ergens heb je een verkeerd gegeven gebruikt.
Maar wie van de bloggende, netwerkende, twitterende, connected internetmenigte vormt wel onafhankelijk een mening? Staan vele van de websavvy internetcitizens ook niet gezamenlijk op de virtuele straathoek naar die mooie lucht te staren? Valt met deze stelling niet bodem onder het hele wisdom of the crowds-verhaal vandaan?
Tja, we willen nu eenmaal een groep volgen.
Net zoals we in hokjes denken.
Zo werken we nu eenmaal. Maar het is goed dit in te zien, al zul je, wanneer je in een slechtere leefomgeving verkeerd, snel beïnvloedt worden door je “redders”.
Angst zorgt voor groepsgedrag en collectieve meningen.
vindt interpersoonlijke communicatie ook plaats op internet?