‘we moeten met zijn allen meer praten over de inhoud’ is een leuze die we in Den Haag vaker hebben gehoord. Maar praten over de inhoud is saai en met saaiheid is het lastig zieltjes winnen. Politici klimmen op de ladder van de persoonlijke voorkeuren binnen het old boy’s circuit, ‘het maakt niet uit wie je bent maar wie je kent’ en over competentie gaat het nooit. Democratie is in de beleving van te veel burgers niets anders dan ervoor zorgen dat je genoeg medestanders hebt zodat je legaal van je buurman kunt stelen. Politiek is in dit bestel partijtje nr 1 die 100,00 Euro uit je beurs pikt, waarna partijtje 2 luidkeels begint te brallen dat dit a sociaal is, dat dit toch écht niet door de beugel kan en ‘slechts’ 75,00 Euro van je steelt.

U zult zeggen dat dit wel erg zwart wit gesteld is. Als het immers echt zo erg zou zijn dan stond Nederland toch op zijn kop?
Dat zal met de parlementaire democratie zoals we die in Nederland kennen inderdaad zo’n vaart niet lopen:
Probleem nummer 1 is dat het enige middel dat het volk heeft om invloed uit te oefenen op de politiek bestaat uit periodieke verkiezingen.
Probleem nummer 2 is dat de verkiezingsuitslagen direct daarna, bij de coalitievorming, qua staatsinrichting volkomen legaal de nek wordt omgedraaid.
Probleem nummer 3 is dat ‘wij weten het beter’ initiatieven geïnitieerd door politieke partijen gedoemd zijn om vast te lopen in het bureaucratische moeras van het systeem.

Revolutie in Nederland dan maar?

Ten eerste heerst algemeen de gedachte dat dit alleen mogelijk is in arme onderontwikkelde landen en zal het - geheel in lijn met de theorie van de groepsvorming – verdraaid lastig worden hierin een omslag te bewerkstellen. Toegegeven: revoluties vinden inderdaad niet zomaar plaats, maar op momenten dat de oude maatschappij economisch, politiek of ideologisch in crisis raakt: als de oude orde niet meer in staat is mensen de rechten en zekerheden te bieden die ze gisteren nog hadden. Armoede en hongersnood zijn daarbij minder bepalende factoren dan algemeen wordt aangenomen, 24 uur per dag bezig zijn om in leven te blijven levert immers eerder apathie dan strijdlust op. Zelfvertrouwen, het gevoel dat het mogelijk is door collectief verzet de verworvenheden veilig te stellen die de oude orde niet meer kan leveren, is daarentegen van grote betekenis. Indien een aantal randvoorwaarden word bereikt, is een revolutie in onze rijke ‘wel’ ontwikkelde westerse wereld beslist niet ondenkbaar. Toch kan het ook anders lopen, de crisis van 1929 eindigde bijvoorbeeld niet in revolutie, maar in het aan de macht komen van Hitler… Als je dat even afzet tegen de resultaten die ‘prins peroxide’ heden ten dage scoort vindt ik dat op zijn zachtst gezegd een zorgelijke ontwikkeling…..

Ten tweede heeft Nederland al eerder - historisch bezien nog niet eens zo lang geleden - op het randje van een revolutie gestaan, te weten in 1918, bij een voorval dat later in de vaderlandse geschiedschrijving als ‘de vergissing van Troelstra’ weggezet werd.
Troelstra was een politicus die lid was van de voorloper van de PvdA: de SDAP. Deze partij streefde gezien haar eigen ‘wij weten het beter’ beginselen naar een radicale omvorming van de maatschappij. Tóch torpedeerde de top van de partij in 1918 de oproep tot revolutie van partijgenoot Troelstra en was daarmee de laatste redding voor de heersende orde… Achter de schermen bleek er van een vergissing namelijk geen sprake te zijn en had Troelstra de krachtsverhoudingen in Nederland weldegelijk goed ingeschat. Verschillende liberale politici zaten tijdens kabinetsvergaderingen te huilen en de Rooms Katholieken stelden reeds alles in het werk om een contra revolutie op poten te zetten, zó overtuigd was men er van dat een revolutie onafwendbaar was. Het ‘geluk’ wil dat Troelstra”s eigen partij zich al dusdanig had verweven met het bestaande systeem dat ze in feite waren verworden tot de zoveelste regentenpartij. Deze met veel moeite verworven positie wilde de partij top niet kwijt en dus moest barbertje Troelstra hangen.

Nu heeft het woord ‘revolutie’ enerzijds een negatieve lading, het impliceert verzet tegen een groot complot, er van uitgaande dat alles en iedereen in de politiek een enorme schoft en/of heel erg incompetent is. Zodra we die foute mensen wegschuiven dan komt het allemaal weer goed……toch? Natuurlijk zijn er altijd wel slimmerikken die misbruik maken van de neiging tot groepsvorming die het beestje mens lijkt te typeren. Als we echter eens ophouden met naar de ‘poppetjes’ kijken en in plaats daarvan eens naar het systeem kijken waar deze poppetjes in ronddwalen dan zie je geen generatie overschrijdende maffia bendes maar normale individuen met fatsoenlijke ideeën waar niks van overblijft zodra ze in het politieke systeem terechtkomen.
En daar zit meteen ook de kern van de problemen. De vertegenwoordigende democratie vorm is ontaard in het vastgeroeste idee dat de overheid/politiek alles moet gaan regelen ten bate van het hele volk. Het idee dat we even een uniform kunnen maken wat precies past bij de behoeften van elke Nederlander is krankzinnig.
De praktijk laat zien dat het een overvloed van regeltjes en papierwerk oplevert dat totaal niet aansluit op de wensen van de burger. Dit noemen we graag “alles goed geregeld hebben” , terwijl het gewoon een bureaucratische dictatuur gone wild is.
Het systeem van de collectieve groep is vanuit de basis geen fout systeem maar het gaat een onderdrukkende werking krijgen zodra dit systeem zijn plaats niet meer kent. De collectieve groep in Nederland is heel belangrijk als het gaat over basisbehoeften van een mens en een soevereine staat om in te leven. Waar het collectieve systeem dient op te houden is waar het een conflict vormt de rechten van het individu. Het klinkt tegenstrijdig maar het collectief moet in dienst staan van het individu. Met zijn allen achter het idee staan dat iedereen zelf mag bepalen wat ze met hun leven doen. Niet met zijn allen gaan bepalen wat een ander met zijn leven moet doen.

Het is tijd voor een frisse aanpak: ‘wij weten het NIET beter’ . Of beter nog: IK weet het NIET beter in een systeem dat zich meer richt op de individuele keuze. Zo’n systeem zal veel minder snel neigen naar een allesoverheersend collectivisme. Zonder groepen zal de mens ook erg moeilijk te beïnvloeden zijn door bijvoorbeeld grote angstbeelden op te roepen.

De individuele vrijheid zal een goed begin zijn om alle overtollige bureaucratische controle knoppen te verwijderen….

Het gaat niet om het medium op zich, maar om wat mensen met dat medium doen. Dus: om mensen. Internet kan een grote rol spelen doordat het mensen op ideeen brengt en stimuleert om na te denken over democratie en communicatie. De overheid leert er lessen uti over hoe zich op te stellen naar haar onderdanen en over hoe inspraak te organiseren. Niet altijd de juiste lessen, en niet altijd snel genoeg, maar toch. Dat is echt iets anders dan “een politieke portal (..) waarop partijen openlijk met elkaar in debat gaan”.
Je moet kijken naar wat mensen willen. Hoe willen zij inspraak hebben? Op welke manieren willen ze meedenken? En waarover eigenlijk? Daarna zou je een webstrategie kunnen bedenken om aan die behoeften te voldoen.
Ik heb een voorstel: laten we samen zo’n politieke portal ontwerpen. Beschrijven hoe zo’n portal zou moeten functioneren, wat je daarvoor nodig hebt en wat je ervoor moet doen. Dan hebben we een fantastische case-study (waarbij we elkaar scherp kunnen houden), die ons veel kan vertellen over internet en democratie.
Wat denk je?

En die kleinschaligheid schrijft mijns inziens voor dat politici zelf op stap moeten in bestaande netwerken (en dat kan trouwens ook hun politieke partij zijn). Die op een vruchtbare manier aanboren. En wellicht ook mensen inspireren om zelf een zichtbaar netwerk te vormen. Want alleen wanneer de wisdom of the crowds enigszins gekanaliseerd wordt (en dat gebeurt het beste wanneer die crowd dat zelf doet, dus liever geen externe moderators of zo) kan de politiek er echt iets mee.

Wat mij betreft liggen de voordelen dan ook meer bij participatie van burgers in het traject vóór de besluitvorming. Dat kan zowel door de overheid als door politici en partijen worden geïnitieerd, maar natuurlijk ook door burgers zelf.

Iedereen is onderdeel van zijn omgeving en van deze samenleving en velen willen een bijdrage leveren aan het verbeteren daarvan. Ik denk dat je die kracht door internet beter kunt aanwenden, bijv. door ideeën en kennis te ‘crowdsourcen’, maar ook door vrijwilligers te werven, met gelijkgestemden tot samenwerking te komen, etc.

Door de nadruk te leggen op directe democratie kies je nog steeds voor de top-downroute omdat je door online stemmen probeert overheid en politiek te beïnvloeden. Maar internet biedt juist zoveel mogelijkheden om burgers zelf het heft in handen te geven, zelf aan hun samenleving te laten werken: empowerment dus.

En daar kunnen politiek en overheid wat mij betreft een grote bijdrage aan leveren.