Deze vraag schoot me te binnen toen ik vorige week las dat de Europese Commisie 2009 heeft uitgeroepen tot Europees Jaar van de Creativiteit en Innovatie. Natuurlijk is het geweldig dat de commissie zo goed naar mij luistert; eind vorig jaar riep ik hier op Frankwatching 2009 uit tot het jaar van de Innovatie. Goed en snel opgepakt door de EC. Maar na wat zoeken vond ik het besluit en persbericht daterend van medio maart vorig jaar, zo’n 9 maanden voor mijn artikel.
Een goed bewaard geheim
Ik vraag me toch af hoe ik dat over het hoofd heb kunnen zien! Heb ik niet goed gezocht? Ik vond wel het internationale jaar van de astromonie van de VN en het jaar van de natuurlijke materialen. Een voor de hand liggende reden is dat er naast het persbericht op dat moment niet veel aandacht aan besteed werd en daardoor niet hoog genoeg in Google terecht is gekomen. Zoals voor velen houdt zoeken via Google ook voor mij op na een paar pagina’s en een aantal keer een andere zoekopdracht. Zelfs als ik nu zoek moet ik nauwkeurig de woorden “2009 year european innovation” invullen om de op de eerste pagina met resultaten de EU website te krijgen. Zelfs op de ICT-conferentie in Lyon in November 2008, het grootste event voor ICT-research georganiseerd door EC (DG Information Society) heb ik niets gehoord over het jaar van de Creativiteit en Innovatie.
Een reden hiervoor kan zijn dat niet het departement Enterprise en Industrie de organisator is maar Onderwijs en Cultuur. Dit verbaast me enigzins in eerste instantie: wat heeft Onderwijs en Cultuur nu te maken met Innovatie? In Nederland ligt innovatie, zoals we het hier bespreken, volgens mij primair bij Economische Zaken en dat lijkt me ook zo bij de Europese Commissie.
Imagine, Create, Innovate
Het doel van het Europese jaar van de Creativiteit en Innovatie is: het bewustzijn van het belang van creativiteit en innovatie voor persoonlijke, sociale en economische ontwikkeling te vergroten, goede aanpakken te delen, onderwijs en onderzoek te stimuleren en debat over en ontwikkeling van beleid te vergroten. Dat is een behoorlijke uitdaging, zelfs ieder van deze deelgebieden op zichzelf is een behoorlijke kluif.
Begin januari is in Praag (want Tsjechië is nu voorzitter van de EU) het jaar van start gegaan. Ook daar werd een lans gebroken voor creativiteit en innovatie:
“We do not know how long this crisis will last and how deep it will become. But when it is over, those who will have invested in creativity and innovation will find themselves well ahead of the pack” zei Ján Figel, de commissaris voor Onderwijs, Cultuur en Jeugd (noot: waar heb ik dat meer gehoord ?).
Creativiteit en Levenslang leren
Het opvallende is dat creativiteit met name wordt genoemd: het jaar van Creativiteit en Innovatie. Hiermee kom ik gelijk terug op de titel van dit artikel: kunnen alleen creatieve mensen innoveren? Het lijkt wel zo als je kijkt naar het voorstel van de commisie voor de nominatie van het jaar, waar zaken staan als “Innovatie is de succesvolle invoering van nieuwe ideeen en creativiteit is de noodzakelijke voorwaarde voor innovatie”.
Een goede vraag is wat creativiteit eigenlijk betekent. Een heel aparte quote hierover staat op de website van het DG Enterprises van de EU: Creativity is often associated solely with artists and fine arts, whereas innovation is often thought to be about technological progress in manufacturing only.
Sorry?! Dat lijkt me een heel typische N=1 definitie van creativiteit en innovatie. Creativiteit en innovatie zijn er in diverse vormen; van evolutionair tot revolutionair.
Innovatie is voor mij een democratisch proces en niet meer “het alleenrecht van wereldvreemde mannen met pennen in de borstzak ergens in de krochten van het bedrijf” (mijn oorspronkelijke voorbeeld was altijd witte jassen met pennen in de borstzak maar slaat meer op de R&D kant van vernieuwing). Innovatie wordt beter als iedereen weet wat innovatie voor het bedrijf betekent en daar aan kan bijdragen. Het zal niet de eerste keer zijn dat, iemand die dicht bij de gebruikers van een product of dienst staat, een heel goed idee heeft hoe het beter, sneller of goedkoper kan in plaats van altijd de centrale innovatieclub (veel bedrijven hebben ook de mogelijkheid voor medewerkers om nieuwe innovaties aan te dragen). Is dat creatief? Ja ik denk het wel. Je ziet tenslotte iets wat beter kan. Wel heel anders dan de creativiteit van een reclamebureau, Herman Finkers of Damien Hirst.
In innovatie heb je diverse rollen die elkaar versterken. Alleen maar creatievelingen is niet goed. Er moeten ook mensen zijn die denken aan andere zaken zoals de gebruiker, financiën, marketing en communicatie en zelfs gewoon gezond boerenverstand. Al deze mensen heb je nodig voor innovaties. Iedereen kan een bijdragen aan innovatie, niet alleen de überhippe creatieveling op zijn witte Barcelona Chair.
Meer creativiteit in het onderwijs
Een van de doelstellingen is artistieke en andere vormen van creativiteit meer te stimuleren in het onderwijs (specifieke skills, nieuwsgierigheid en lateraal denken) in het kader van levenslang leren. Het complete traject van scholing (van peuterspeelzaal tot hoger onderwijs) en daarna in de scholing in het werk en na de pensionering.
Deze betere verankering van creativiteit moet volgens de EU leiden tot meer innovatie! Maar is dat ook zo? Wat innovatie vaak dwars zit binnen bedrijven is niet het gebrek aan creativiteit, maar dat innovatie nog steeds niet onderdeel is van het primaire proces van bedrijven. Creativiteit wordt dwarsgezeten door business cases, prioriteiten en bezuinigingen. Meer creativiteit en innovatie is goed, maar lost het probleem niet op!
Daarnaast betekent meer creativiteit stimuleren meer geld voor onderwijs en minder geld voor andere zaken (bijvoorbeeld ontwikkelingsamenwerking, zorg of verkeer), want de totale hoeveelheid geld zal waarschijnlijk niet veranderen. Dat maakt het op ze minst moeilijk om het draagvlak te vinden hiervoor, ook gezien nog andere uitdagingen in het onderwijs.
Wat gaan we ervan merken?
De uitvoering van het jaar ligt voor een groot gedeelte bij de partners van het jaar en ook bij de landen, Er is in ieder geval al een agenda met de events. In Nederland ligt de verantwoordelijkheid voor het Europese jaar bij het Ministerie van OCW. De website heeft nog weinig informatie over het jaar. Ik heb navraag gedaan bij het ministerie, maar wacht nog op antwoord. Als het binnen komt zal ik dit aan het artikel toevoegen.
Kansrijke of kansloze actie?
Als ik kijk naar de doelstellingen van het jaar zijn die erg ambitieus. Zeker als je realiseert dat ik een groot gedeelte nog niet eens genoemd heb om dit (al vrij lange) artikel niet nog langer te maken. Aan de andere kant: de realisatie van het belang van creativiteit en innovatie om oplossingen te vinden voor de problemen, die we op dit moment hebben, is goed. Als dat leidt tot nieuwe stimulansen voor innovatie dan is het een goed jaar geweest. Ik zal in ieder geval proberen om dit jaar zo goed mogelijk te volgen en aanwezig te zijn bij geplande events om te zien hoe het wordt aangepakt.
Wat is eigenlijk de rol van de overheid bij Innovatie?
Wat dit jaar me duidelijk heeft gemaakt is dat een artikel over de rol van de overheid(-heden) bij innovatie een mooi onderwerp is voor een of meer artikelen hier op Frankwatching. Maar dat is voor de volgende keer.
Tweet
Marcel Rotteveel 
Steven 
Walter Heck 
Patrick Wallet 
Floor van Riet 
Een ding is in elk geval al zeker: erg creatief is men niet bij de EU, anders was jouw speurtocht niet nodig geweest.
Ik vraag mij af of de EU en uitvoeringsinstanties wel door hebben dat 2009 al van start is gegaan.
[...] 2009: Kunnen alleen creatieve mensen innoveren? – Frankwatching . [...]
De chips fabrikant, die last had van gebroken chips, waar de klant niet van houdt. Zoeken naar oplossingen… creatievelingen…. innovatiedeskundigen…. Niet echt een oplossing gevonden.
Totdat het probleem werd voorgelegd aan iemand uit de productie. ‘Dan blaas je de zakken toch wat op?’
En daarom kopen wij nu (weinig) chips in hele grote niet-doorzichtige zakken.
Het grappige is natuurlijk de blik van ‘de overheid’ op innovatie. Die hinkt nog steeds op het idee dat of R&D (dus de witte jassen, of mensen met pennen in de borstzak) innovatie primair verzorgt, of dat dat enkel mensen zijn die dicht bij de eindgebruikers staan. Dit terwijl een aanpak als het CIM model al jaren propageert dat je in alle werelden actief moet zijn. Het voorbeeld van Han iets boven mij had bijvoorbeeld nooit gekund als je strak aan een van deze vormen vasthoudt.
Benieuwd dus of de overheid in 2009 haar visie op innovatie wil toetsen aan dit soort gedachten.
Dat creativiteit en innovatie niet alleen onderwerpen zijn van EZ, maar ook van OCW, lijkt me een goede zaak. Creatief denken moet gestimuleerd worden, anders blijven we te veel lopen in gebaande paden. Als creatief denken meer waarde meer waarde krijgt in het onderwijs, zal innovatie in organisaties waar deze mensen komen te werken serieuzer worden genomen.
Iedereen kan “soft innovations” bedenken! Een goed “draaiboek” hiervoor is geschreven door (hoe kan het ook anders) Seth Godin: “Free prize inside!”. Lees o.a. dat een goed idee absoluut niet alles is, je moet het ook intern kunnen verkopen.
Heel beknopt:
– Mensen stellen zich de volgende vragen als ze geconfronteerd worden met een nieuw idee:
1-Zal de innovatie succesvol zijn?
Dat weet je niet, maar benadruk vooral (VOORDAT je je nieuwe idee ventileert) wat er aan de huidige manier niet succesvol is.
2-Is het te doen?
Moet er een hele nieuwe productielijn gebouwd worden of gaat het om een snel te implementeren checklist die (operatie)fouten voorkomt?
Ga niet in op iedere tegenwerping, maar kaats de bal terug: “Als het probleem wat je noemt opgelost zou kunnen worden, zijn er dan nog andere zaken waar we rekening mee moeten houden?” I.p.v. tegenwerken wordt het meedenken.
“What’s in it for me?” Geen grote meeting, maar op individu-/groepniveau communiceren (“masseren”). Speel in op persoonlijke-/groepbehoeften door van daaruit te redeneren.
3-Kan JIJ het doen?
Als mensen denken dat jij niet in staat bent een project van de grond te krijgen, te begeleiden en tot een goed eind te brengen, vergeet het dan maar. Dus heb je wat dat betreft een slecht imago, werk daar dan eerst aan (help anderen vrijwillig met hun projecten (dat wordt niet snel vergeten!), vervolgens een eigen klein project enz.).
Nou, daar gaan we dan. Let’s go!
;-)
De belangrijkste stimulans voor innovatie lijkt me de drempels wegnemen om gewoon dingen te doen. Gezien hun trackrecord is het beste dat de EU m.i. dus kan doen is zich er lekker buiten houden.
‘Stimuleren’ vanuit overheidswege betekent meestal dat enkele partijen centen krijgen (en daarmee meteen ook aan allerlei regeltjes moeten voldoen die innovatie afremmen) waardoor de rest ontmoedigt wordt.
Een goed voorbeeld is de tonnen die de publieke omroep stuksmijt op reactionaire internetprojecten en daarmee innovatieve start-ups de wind uit de zeilen neemt. En nu wil men hetzelfde gaan doen met kranten.
Nee, laat de overheid zich in godsnaam niet met innovatie bemoeien.
Het is tijd om te ontstoffen!
@erik
Tot nu toe was het een goed bewaard geheim maar ik denk dat er nog wel aandacht aan besteed gaat worden. Ben benieuwd wat er gaat gebeuren vanuit NL / Ministerie van OCW.
Het grappige van de zoektocht is dat je veel interessants tegen komt zoals de innovatie monitor van de EU en zo voort. Levert in ieder geval een posting op over overheid en innovatie.
@sonja
Dank voor de tip van Godin. Ik moet nog steeds naar Meatball sunday gaan luisteren. Maar deze komt op mijn lijstje.
Innovatie is voor een gedeelte doen maar zonder de randvoorwaarden op zijn plek blijft het een huis zonder fundament ; je weet nooit hoe lang het blijft staan.
@eljo
OCW moet ook innoveren, binnen de overheids processen in het ministerie. Stimulering van innovatie ligt normaliter bij EZ (zie ook de diverse programmas daar).
OCW. Ik was verbaasd dat het jaar wordt aangestuurd vanuit de stimulans van creativiteit (in het levenlang leren programma) als voorwaarde van innovatie. Zoals ik ook al in het artikel zei, vaak zijn creatieve ideeen niet de bottleneck maar meer laterale denkers zijn altijd goed.
Stel dat we de universiteiten, KNAW en NOW instituten maar eens stoppen met financieren. Ben dan toch wel benieuwd hoelang de nieuwe patentenstroom door blijft gaan. Het ging afgelopen jaar al wat minder, maar ik ben bang dat er binnen de kortste keren een miezerig stroompje overblijft.