Klimaatverandering kun je met het blote oog niet zien. Helaas. De processen die het klimaat aantasten gaan daarvoor te traag en onze waarneming is niet in staat om de link te leggen tussen ons handelen nu en de gevolgen daarvan op termijn. Kunnen ontwerpers en kunstenaars iets doen om te voorkomen dat iedereen blijft steken in blissful ignorance? Een verslag uit Berlijn.
Het thema van het jaarlijks mediafestival Transmediale was dit jaar Deep North. Het hoge noorden: ijskoud en onherbergzaam terrein waar de gevolgen van de klimaatverandering zich in alle hevigheid voordoen.
De oorzaken worden nog door weinigen betwijfeld en actie is geboden. Er is echter een belangrijke paradox. Hoewel alleen grootschalige ingrepen (geen fossiele brandstoffen meer, nooit meer vliegen etc.) daadwerkelijk zoden aan de dijk zetten, is er meestal slechts draagvlak voor bescheiden maatregelen. Klimaatveranderingen gaan zo traag en het verband met het eigen handelen is zo complex dat het gemakkelijk is om achterover te leunen. Met desastreuze gevolgen. In een panel met als titel Environment 2.0 spraken Drew Hemment, Andrea Polli, Usman Haque en Jochen Richters over wat daar door ontwerper en kunstenaars aan gedaan kan worden.
Usman Haque, Andrea Polli, Drew Hemment en Jochen Richters
Citizen Science
Drew Hemment van ImaginationLancaster en FutureSonic vertelde over Citizen Science dat het publiek betrekt bij het verzamelen van wetenschappelijke data over allerhande onderwerpen. Denk aan geluidsoverlast, het aantal mussen in de tuin of het onderzoek naar stof in de ruimte via Stardust@home. Doel is meer en betere data te verzamelen in aanvulling op bestaande, officiële metingen. Tegelijkertijd gaat het om bewustwording van het publiek over de onderliggende complexe patronen en het verband met eigen en andermans handelen. Nederlandse voorbeelden zijn de rol van vrijwillige vogelaars bij het optekenen van de vogeltrek en de Natuurkalender. Van een andere orde is geluidsnet: een privaat meetnet van geluidsdata, onder meer bij Schiphol.
Geluidsnet
Hello Weather
Andrea Polli van de University of New Mexico sprak over haar project Hello Weather en het Cooperative Weather Observing Programme: een succesvol voorbeeld van Citizen Science uit de VS. Daar bestaat inmiddels een netwerk van meer dan 2.000 door burgers gemaakte en onderhouden weerstations.
Hello Weather weerstation in New York
Ze zijn verbonden met internet en worden op afstand gecontroleerd voordat hun gegevens in het systeem worden opgenomen, waardoor je weet dat de data van goede kwaliteit zijn. De gegevens worden via het internet verzameld en op een kaart gezet waarna anderen ermee aan de slag kunnen. Dit levert fijnmazige data op die een aanvulling vormen op de bestaande meetnetten. De deelnemers aan het project geven aan dat hun interesse in en relatie tot het klimaat positief zijn beïnvloed.
Pachube
Alle data samen vormen een rijke bron voor allerlei visualisaties. Architect Usman Haque is de bevlogen woordvoerder van Pachube met de tagline Connecting environments, patching the planet.
Usman Haque
Pachube maakt het mogelijk om allerlei soorten data te verzamelen en te gebruiken. Het is een on-line platform om uiteenlopende (klimaat-) sensoren te koppelen en de data te gebruiken in allerlei applicaties. Denk aan slimme elektriciteitsmeters waarmee je een wedstrijd kunt doen met je buren als “wie gebruikt deze week de minste energie”. Serieuzer is het koppelen en slimmer maken van kantoren waardoor ze efficiënter worden. De presentatie van Usman is hier te vinden.
Het platform gebruikt een gestandaardiseerde taal, de Extended Environments Markup Language, die het mogelijk maakt om data uit te wisselen. Gegevens van satellieten, Streams uit Second Life, GPS data en de luchtkwaliteit in Beijing – alles kan gebruikt worden om visualisaties te maken of (live) applicaties te besturen.
Extende Environments Markup Language
Natural Fuse
Een van de eerste, kunstzinnige toepassingen van Pachube is Natural Fuse. Natural Fuse bestaat uit een netwerk van planten die via een sensor met het stopcontact zijn verbonden. De planten nemen via fotosynthese CO2 op uit hun omgeving. Door te meten hoeveel CO2 een plant opneemt wordt door Natural Fuse de hoeveelheid stroom die je kunt gebruiken zo afgesteld (lees: gereduceerd) dat je geen uitstoot produceert. Vraag je teveel energie dat gaat je plant dood en stopt de stroom. Door een eventueel overschot van jouw planten met anderen te delen krijg je een ‘eerlijk’ energienetwerk dat duurzaam is. Een uitgebreide presentatie van Natural Fuse vind je hier.
Natural Fuse cyclus
Zelf meten is weten
Gaan Hello Weather, Patchube en Natural Fuse de wereld redden? Ik betwijfel het. In de discussie die volgde op het panel kwam deze vraag uitgebreid aan bod. De consensus werd dat terwijl het CO2 effect van deze projecten absoluut onvoldoende is, er telkens nieuwe middelen nodig zijn om het probleem onder de aandacht te brengen. Ontwerpers en kunstenaars kunnen helpen door nieuwe verbanden te laten zien en oude verbanden op een frisse manier te presenteren. Duurzaamheid 2.0 betekent dat we de lange-termijn gevolgen van onze acties onder ogen zien en nu daarnaar handelen. Dat is dan weer een optimistische boodschap.
Frank Janssen 
Ger Nijkamp 
Danny Verhoeven 
[...] Lees het verslag op FrankWatching. [...]
Gelukkig zijn er al veel ontwerpers en kunstenaars die zich specifiek richten op duurzaamheid, hergebruik van materialen tot cradle to cradle ontwerpen.
Het Pachube project is zeer interressant. Het blijkt dat met een hele simpele energiemeter al snel inzicht wordt verkregen in het energieverbruik per apparaat. Dat zet mensen aan het denken en aan het besparen.
De beste energiebespaartip: koop een energiemeter want meten is weten waar te besparen
http://www.stichtingmilieunet.nl/andersbekekenblog/?p=6255
Interessant om te lezen welke initiatieven ontplooit worden door ontwerpers en kunstenaars op het gebied van klimaatverandering en duurzaamheid; innovatieve ideeën. Het lijkt alsof de meeste ideeën zich vooral richten op het verzamelen van data en het in gang zetten van bewustwordingsprocessen bij de betrokkenen. Ik ben benieuwd wat er gedaan wordt om ook anderen te laten participeren (naast het organiseren van dit festival).
Over energiebesparing gesproken: vaak wordt de tip gegeven om apparaten die op de standby-knop staan, helemaal uit te zetten. In praktijk heb ik zelden zin om ’s avonds alle apparaten langs te lopen. Is er al iets bedacht waarmee je met één knop alles in je huis uitzet wat jij uit wilt hebben? Zonder dat direct je al digitale wekkers, koelkast en vaste telefoon ook worden uitgezet?
@Erik Goede tip. Het is moeilijk om gemotiveerd te worden voor energiebesparing als je maar eens per jaar de ‘gevolgen’ ziet in de vorm van een nieuw maandbedrag. Uiteindelijk hoop ik echter dat het verder gaat: ook met energiemeter kun je niet zien wat de gevolgen voor het klimaat zijn. Dat zou je op een bepaalde manier óók zichtbaar moeten maken.
@Renée De projecten waarnaar ik verwijs proberen inderdaad bewustwording te stimuleren. Vaak zijn kunstprojecten vervolgens weer inspiratie voor productontwerpers die producten ontwikkelen waarmee het grote publiek bereikt kan worden. Daarvoor is samenwerking nodig tussen innovatieve ontwerpers en bedrijven die kunnen opschalen. Een mooi voorbeeld is de winnaar van de Green Challenge Award in 2007: Qurrent (zie http://www.qurrent.com/pages/index.aspx) die het mogelijk maakt om decentraal energie te delen met je buren en anderen.
Ik denk dat ‘het zuinig aan doen’ ook gewoon een simpel imago probleem heeft.
Ik zie in de telefonie wereld nu steeds meer ‘Eco’ huistoestellen, deze zijn vele malen zuiniger. Maar wanneer ik een mogelijke klant erop wijs dan denken ze niet ‘Hey, leuk, goed idee!’ maar dan zeggen ze ‘Ach, dat heb ik niet nodig hoor’.
@ Renee: De standby van bijvoorbeeld moderne lcd televisies is zo goed dat ze niet persé meer uit hoeven. De ’standby killers’ die er op dit moment te koop zijn nemen zelf meer stroom dan een 37 inch lcd op standby.
@ Erik: Stroommeters zijn inderdaad een enorme ‘awareness’-tool. Als je zo’n ding tussen je wandcontact en je stekkerdoos waar je home cinema op zit aansluit dan ga je opeens zien hoe duur het is om je tv aan te laten wanneer je even een uurtje wat anders doet.
Nu nog iedereen zover krijgen dat ze een stroommeter plaatsen ;)
Op dit moment ben ik me aan het verdiepen in hoe internet kan bijdragen aan een meer duurzame samenleving. Daarom vind ik dit een interessant artikel. Daarnaast ben ik me aan het verdiepen in zonne energie.
Wat mij vooral opvalt is het politieke klimaat in Nederland. Ik persoonlijk ben van mening dat er meer stimulering (d.m.v. heffingen, fiscalisering, straffen en subsidies) vanuit de overheid moet plaatsvinden… echter die zullen dit alleen doen wanneer de publieke opinie het belangrijk gaat vinden.
Kort gezegd… volgens mij is dé tool om in Nederland om op korte termijn (2-3 jaar) concrete en harde resultaten te behalen een manier om burgers te organiseren en zich te laten uitspreken voor bepaalde (politiek gevoelige) maatregelen. Dit zou ondersteund kunnen worden met analyses van de programma’s van diverse politieke partijen (op wie moet je stemmen om…)… o.i.d.
Ik ben geïnteresseerd om met mensen in contact te komen die ook ambities/gedachten hebben op dit terrein. Mijn naam is Joost Hoogstrate en per e-mail kan je me bereiken op info[at]climatarians.org.
Awareness is inderdaad cruciaal. Een tijdje geleden is er een onderzoek geweest in Stavanger waarbij mensen een maandelijkse afrekening kregen van de energienota op basis van daadwerkelijk gebruik. Alleen dit leverde al een besparing op van 8%. Met wat meer geavanceerde feedbackmechanismes (fijnmaziger, realtime, “emotionele interfaces”) is dit te verdubbelen.
Interessant dat we in Nederland de afrekening in April sturen, het begin van de periode dat je nauwelijks kunt besparen en je het weer vergeten bent als de winter begint…
Juist voor de ontwikkeling van interfaces die mensen echt aansporen is de samenwerking van kunst en technologie nodig.
@Murphsy: Zuinig aan doen heeft inderdaad een imagoprobleem. Bij witgoed en auto’s wordt met energielabels gewerkt zodat je er bij de aankoop in ieder geval bij stil moet staan. Zou dat voor meer artikelen een oplossing zijn?
@Climatarians/Joost: Goed initiatief; ik ben benieuwd naar je plannen.
@Martijn: Interessant voorbeeld. Zelf zie ik er veel in om die meters dan weer te koppelen aan een netwerk om zo je verbruik te kunnen afzetten tegen dat van je buren of de wijk waar je woont. Mits die meter met een aantrekkelijk display in de woonkamer hangt zodat je er regelmatig naar kijkt. Daar zie ik wel een interessant project in.
Interessante aanvulling gevonden via Herbert Blankesteijn in het NRC van 12 februari: Het Australische onderzoeksinstituut Csiro heeft apparatuur ontwikkeld waarmee elektrische apparaten rekening kunnen houden met vraag en aanbod van energie op een bepaald moment. Daarmee kan veel energie worden bespaard en worden pieken in de vraag bestreden. Kijk voor meer info op http://www.csiro.au/news/Smart-Fridges-on-renewable-electricity.html
[...] Een voorbeeld van een applicatie die dat mede mogelijk maakt is Pachube; ik schreef daar eerder hier [...]