Per 31 oktober 2010 moeten alle websites van rijk, provincies, gemeenten en waterschappen voldoen aan de Webrichtlijnen en daarmee aan de internationale W3C standaarden voor toegankelijkheid en het Waarmerk drempelvrij.nl. Overheidsinstellingen hebben geen keuze in het wel of niet volgen van deze richtlijnen die nastreven dat de website voor iedere persoon, browser en zoekmachine optimaal toegankelijk is. Als commercieel bedrijf heb je deze vrijheid wel. Daarom de vraag: in hoeverre is het commercieel zinvol om wel of niet aan deze richtlijnen te voldoen?
Wat zijn deze webrichtlijnen?
Voor degene die niet precies weten wat de webrichtlijnen inhouden: het World Wide Web Consortium (W3C) ontwerpt de internationale webstandaarden. Stichting Waarmerk drempelvrij.nl is de instantie die dit in Nederland toetst en bepaalt hoe websites scoren op toegankelijkheid.
De logo's van drempelvrij; gedeeltelijk en geheel drempelvrij
Veel overheden en semioverheden dragen nu al het drempelvrije logo, maar ook commerciële bedrijven kiezen ervoor om de site aan de richtlijnen te laten voldoen en in aanmerking te komen voor het keurmerk. Voorbeelden van drempelvrije commerciële bedrijven zijn Wehkamp, Interpolis, Vopak en SNS bank. Wat zijn redenen dat bedrijven een drempelvrije website nastreven?
De voordelen van het naleven van de webnormen
1. Meer traffic
Een drempelvrije website is beter vindbaar in natuurlijke zoekresultaten. Dit komt doordat content in de juiste volgorde staat, niet in iframes of pop ups verstopt is en afbeeldingen in woorden beschreven zijn. Zoekmachines zijn niet te vergelijken met de gemiddelde bezoeker. Ze zijn blind, hebben geen muis, begrijpen geen programmeercode en spreken niet onze taal. Daarom hebben ze wat extra hulp nodig bij het vinden van de juiste pagina’s. Deze hulp biedt een drempelvrije website waardoor traffic naar deze sites verbeterd.
Een iframe gezien door een gebruiker
Dezelfde iframe gezien door een zoekmachine
2. Effectievere website
Online marketeers zijn constant op zoek naar manieren om de website effectiever te maken. Effectiever in informatievoorziening, Search engine Optimalization (SEO) of effectiever in de organisatie van het bestelproces waardoor de conversie verhoogt. De richtlijnen helpen hierbij.
- De richtlijnen dwingen tot een semantisch opgebouwde tekst: Het correct toepassen van koppen (H1), subkoppen (H2), alinea’s en bullets. Hierdoor wordt de tekst beter scanbaar voor de bezoeker, en scoren onderwerpen geplaatst in de koppen ook hoger in natuurlijke zoekresultaten. Dit verhoogt ten eerste de traffic naar de site, maar daarnaast trekt het ook de juiste bezoekers, bezoekers die op zoek zijn naar informatie op deze site. De bezoeker vind de informatie direct door de snel scanbare koppen. Voor bedrijven die bij zoekmachinemarketing kiezen voor pay-per-click, levert dit een veel hoger rendement op, omdat alleen bezoekers via zoekmachines binnen komen, die ook op de site blijven.
- De website is toegankelijk voor iedereen, ongeacht functiebeperking, senioriteit, browsergebruik of mediatoepassing, zoals mobiele telefoon. Hierdoor worden er geen bezoekers meer uitgesloten, wat tot hogere conversie leidt.
3. Kostenreductie
Het naleven van de richtlijnen kan een reductie tot wel 80% in code opleveren in vergelijking tot conventionele websites. Hierdoor heeft de site een kortere laadtijd en is er een lagere serverbelasting. Dit leidt weer tot eenvoudiger en goedkoper onderhoud van de site.
De nadelen van het naleven van de webnormen
1. Branding en experience krijgen lagere prioriteit
Het reduceren van code levert kostenbesparing op. Dit is een groot voordeel van het naleven van de webrichtlijnen, maar het kan ten koste gaan van branding. Een voorbeeld hiervan is een flashy film op de homepagina. Deze moet volgens de richtlijnen vervangen worden door een afbeelding die voorzien is van een tekst, wil dit minder code vragen. In dit geval is een combinatie aan te raden. Bijvoorbeeld een flash film, waar ook een afbeelding met alt-tekst als basis gebruikt is. Gebruikers zonder een flash player krijgen zo toch de branding mee, maar bezoekers met een flash player krijgen de volledig ervaring.
2. Kosten en tijdsintensief proces
Hierbij komt nog dat de webrichtlijnen veelal van toepassing zijn op de bouw en programmering van de site. Als een totaal nieuwe website niet in de planning ligt, is het een enorm ingrijpend proces om je website drempelvrij te maken. Als een nieuwe website wel op de agenda staat, is het aan te raden om de richtlijnen mee in het ontwerp en de bouw van de website. De richtlijnen zijn te vinden op Drempelvrij.nl/richtlijnen.
Quick wins voor bestaande websites
Echter zijn er zeker ook quick wins te behalen uit de webrichtlijnen. Deze leiden op korte termijn tot een toegankelijkere website voor gebruikers, browsers en zoekmachines:
Lever een tekstvariant voor elk niet-tekstuele element. Denk aan alt-teksten voor afbeeldingen. Dit zorgt ervoor dat de website hoger scoort in natuurlijke zoekresultaten.- Lever een afbeelding als variant voor flash animaties of video’s. Gebruikers zonder flashplayer zien geen wit vlak, maar een afbeelding die toch de informatie van de animatie of video over kan brengen. Zo wordt het bereik vergroot.
- Bied ondertiteling aan voor video’s en animaties. Hierdoor bereik je niet alleen mensen met een functiebeperking, maar ook bezoekers zonder geluidskaart.
Maak links eenvoudig te onderscheiden in de tekst. Maak kort en bondig duidelijk waar de link heen leidt en wat de gebruiker kan verwachten (Bijvoorbeeld: geen ‘klik hier’ meer. Beter is: Download het Jaarverslag 2008 (Pdf 600 Kb)). Internetbezoekers willen weten wat ze kunnen verwachten achter een link, anders klikken ze niet.- Bied bij meertalige sites op iedere pagina de mogelijkheid om van taal te veranderen. Schrijf de talen voluit in de taal waar heen verwezen wordt. Gebruik hier geen nationaliteiten om de taal aan te duiden. Dus geen vlaggen: Een Belg klikt niet graag op een Nederlandse vlag en het zou zonde zijn om hierdoor een deel van de bezoekers kwijt te raken!
- Geef een duidelijke uitleg van afkortingen waar deze de eerste keer voorkomen. Dit maakt de tekst begrijpelijker en voorkomt irritatie bij de gebruiker.
- Zorg voor overzichtelijke en eenvoudig scanbare tekst: Korte alinea’s, kopjes en subkopjes. Dit verhoogt de traffic naar de site via zoekmachines en eenmaal op de site helpt het in het snel vinden van de gezochte informatie. De bezoeker blijft hierdoor op de site.
- Pas taalgebruik aan op de doelgroep, schrijf kort en bondig en plaats de belangrijkste boodschap bovenaan. Zowel mensen als zoekmachines scannen pagina’s en geven snel op. Als het gezochte onderwerp niet direct gevonden wordt, zal de bezoeker naar de volgende site gaan.
- Bouw je URL helder op, zoals www.jungleminds.nl/diensten/advies/concept_ontwerp in plaats van www.jungleminds.nl/Categorie.aspx?CC=C08
- Zorg dat op elke pagina duidelijk is waar de bezoeker zich bevindt. Zorg dus voor een heldere navigatiestructuur en een duidelijke indicatie waar de bezoeker zich bevindt.
Conclusie
De webrichtlijnen bieden veel mogelijkheden om een site toegankelijker te maken voor bezoekers, browsers en zoekmachines. Het blijkt commercieel zinvol om de richtlijnen te gebruiken om de site toegankelijker te maken. Een aantal verbeterpunten kunnen in een bestaande website verwerkt worden, maar helaas blijkt dat veel normen na de bouwfase moeilijk te implementeren zijn. Dus gebruik de webrichtlijnen zeker tijdens het website ontwikkelingstraject.
Overheden en semioverheden zullen in de toekomst aan deze richtlijnen moeten voldoen. Commerciële bedrijven zijn dit niet verplicht en hebben daarom de keuze welke zaken wel en niet toegepast kunnen worden. Alleen dat wat niet ten koste gaat van merkbeleving en juist bijdraagt aan conversie en bezoekerstevredenheid. Ze hebben de luxe om het beste uit de webrichtlijnen te halen.
Anne-Roos Hassing is Interactie Ontwerper bij internet advies bureau Jungle Minds.
Keesjan Deelstra 
NieuwsVandaag 
Thomas 
Rick Mans 
Bernard Elshout 
Prima overzicht en tips! Moderne webbouwers voldoen waarschijnlijk al voor een groot deel aan de Webrichtlijnen.
Wel vind ik dat de Webrichtlijnen vooral gericht zijn op content-gedreven websites. Transacties, applicaties en meer Web2.0-achtige functies zijn moeilijk volledig valide te maken.
Overigens is er een ontsnappingsroute voor alle Webrichtlijnen: “comply-or-explain”. Als je een geldige reden hebt om af te wijken, voldoet dat ook.
Bouwen volgens de webrichtlijnen levert veel voordeel op. Kor Dwarshuis heeft hier op zijn site een artikel over geschreven.
http://www.dwarshuis.com/webdesign/561-pagerank-en-webrichtlijnen
Op zich goed stuk maar de kop was een beetje misleidend. Dacht namelijk een afweging te vinden tussen de kosten die het met zich mee brengt om aan deze webrichtlijnen te voldoen versus de opbrengsten die dat extra bezoek opleveren.
Misschien in een volgend stuk?
Complimenten Anne-Roos! Dit onderwerp verdient veel meer aandacht en daar draagt jou artikel aan bij.
Hoi Anne-Roos, goed dat je aandacht besteedt aan dit onderwerp. Wees er wel bewust van dat Drempelvrij en Webrichtlijnen twee verschillende dingen zijn. In je artikel lijken die twee begrippen nu uitwisselbaar.
Voor wie geinteresseerd is in dit onderwerp: Bij Tam Tam loopt momenteel een stagiaire die haar afstudeeronderzoek wijdt aan de verkoopbaarheid van de Webrichtlijnen en hierover de komende tijd ook blogt.
Indien je vooraf de afweging maakt om je site DrempelsVrij te maken, zijn de meerkosten minimaal!
Lees ook: [url=http://erwin-sigterman.blogspot.com/2009/01/drempelsvrij-gecertificeerd-wat-nu.html]DrempelsVrij gecertificeerd. Wat nu?[/url] en [url=http://erwin-sigterman.blogspot.com/2008/12/wat-is-drempelsvrij.html]Wat is Drempelsvrij?[/url]
Goed stuk Anne-roos. Veel realistischer geschreven dan de manier waarop de mensen van overheid.nl/ICTU webrichtlijnen aan de man brengen c.q. opdringen.
Ik kan me enorm ergeren aan de onrealistische uitspraken die uit monde van webrichtlijnen werden gedaan zoals: Voldoen aan webrichtlijnen maakt je website bouw niet duurder maar goedkoper. (zie http://wiki.webrichtlijnen.nl/Fabels-en-feiten) . Dit is natuurlijk onzin, elke kwaliteitseis maakt je project duurder. Dat kan iedere leverancier of projectmanager je vertellen.
Ik heb wel het idee dat een deel van de gemeenten langzaam tot inzicht komen dat er belangrijkere dingen aan de hand zijn op internet dan een 100% score op webrichtlijnen en weer een puntje op de overheid.nl monitor. Iets met dienstverlening naar burgers en web2.0 enzo :-)
@ Ferry. Je hebt gelijk dat het over 2 verschillende dingen zijn, wat niet geheel duidelijk is in het artikel. Waarmerk Drempelvrij richt zich vooral op het toegankelijk maken van websites voor mensen met een functiebeperking. De webrichtlijnen hebben een breder uitgangspunt: Alles wat via het internet aangeboden wordt, mag geen gebruikers uitsluiten door keuzes die gemaakt worden. Beide zijn gebaseerd op de Web Content Accessibility Guidelines van W3C.
@Erwin. De laagste meerkosten voor een drempelvrije website zijn inderdaad aan het begin van het website ontwikkelingsproces. In dat stadium kan er veel meerwaarde gehaald worden door het volgen van (een deel van) de richtlijnen.
Heel netjes mevrouw Hassing! Ik had helemaal geen kennis over dit onderwerp en ik heb nu het gevoel dat ik mee kan doen in een discussie over drempelvrije websites! Het stuk is goed opgebouwd om een leek zoals mijzelf de nodige kennis te verschaffen.
@Anne-Roos: toch nog even een nuanceverschil: WCAG vormt slechts een deel van de basis voor de Webrichtlijnen. In een eerder artikel citeerde ik Raph de Rooij (ICTU) dat de webrichtlijnen absoluut geen vervanging van of aanvulling op de W3C toegankelijkheidsrichtlijnen, maar een “referentie voor ’state-of-the-art’ webontwikkeling”. Toegankelijkheid dient de belangen van mensen met een functiebeperking, de webrichtlijnen zijn in de eerste plaats ontwikkeld als “doeltreffend instrument voor goed opdrachtgeverschap” voor opdrachtgevers bij wie toegankelijkheid één van de kwaliteitseisen is.
@Ferry Je hebt helemaal gelijk, alleen … Overheid heeft Antwoord communiceert het via de website http://www.webrichtlijnen.nl precies zoals Anne-Roos het weergeeft (zie de faq’s: Zijn er overeenkomsten tussen de Webrichtlijnen en Waarmerk Drempelvrij?). En als je jouw artikel of het artikel van Raph niet kent (http://www.naarvoren.nl/artikel/webrichtlijnen/), dan kan je deze nuance niet kennen. Er is dus werk aan de winkel voor Overheid heeft Antwoord om duidelijker te communiceren over de ambitie van de webrichtlijnen!
@Martin:
Er staat bij ‘fabels en feiten’ dat een website vaak *duurder* uitvalt als de Webrichtlijnen uitsluitend een rol spelen in de laatste fasen van het proces, tijdens de bouw en bij oplevering. Jammer dat je over die nuance heen hebt gelezen.
Of het goedkoper of juist duurder is heeft niet alleen betrekking op de bouw van een website, de fase waar de door jou aangehaalde leveranciers en projectmanagers in beeld zijn. Het gaat over de totale kosten en het rendement op de investering. Het stellen van duidelijke eisen *vooraf* en er op toezien dat ook daadwerkelijk invulling wordt gegeven aan die eisen is een probaat middel om een project om het project en de projectkosten in de hand te kunnen houden. Ook dat kan elke projectmanager je vertellen.
Het stellen van kwaliteitseisen kost inderdaad geld, maar het *niet* stellen van dergelijke eisen blijk vaak uiteindelijk nog meer te kosten.
PS1:
Ik ben een van “de mensen van overheid.nl/ICTU die webrichtlijnen aan de man brengen c.q. opdringen”, zoals je in je reactie schrijft.
PS2:
Zie ook mijn reactie van gisteren op http://www.jungleminds.nl/publicaties/artikelen/het_commerciele_nut_van_een_%27drempelvrije%27_site
Die is in lijn met de reacties van Ferry en Renate.
Opvallend dat alleen het kostenoogpunt wordt belicht en site-opbouw. Nu zowat iedereen op het internet zit, is toegankelijkheid voor iedereen ook een belangrijke driver. Het gaat dan om doelgroepen zoals bijvoorbeeld ouderen, blinden en slechtzienden, en motorisch gestoorden (zie verdere uitwerking St. Waarmerk Drempelvrij.nl). Net zoals je ervoor zorgt dat je gebouw toegankelijk is voor iedereen, moet dat ook gelden voor je virtuele toegang.
@Bart Hilhorst: in de reactie wordt de indruk gewekt dat wat fout is goed te praten valt. Zo werkt het niet: fout is fout.
Toepassing van de Webrichtlijnen is voor de overheid verplicht, maar er bestaat geen sanctie of boete als een website niet voldoet. Het leidt wel tot een risico voor de eindverantwoordelijke voor een website. Of sprake is van een niet aanvaardbaar bestuurlijk risico is aan de eigenaar van de website zelf om in te schatten, daarvoor zijn praktisch geen algemene regels te definiëren. Er is wel een ondergrens: als je niet kunt aantonen dat de minimale eisen met betrekking tot toegankelijkheid zijn geborgd en/of op het gebied van bouwkwaliteit de nodige steken laat vallen, dan is altijd sprake van een niet aanvaardbaar bestuurlijk risico.
Dit geldt voor alle nieuwe en vernieuwde websites van de overheid: voor de rijksoverheid sinds september 2006 (Besluit Kwaliteit Rijksoverheidswebsites) en voor de overige overheid sinds december 2008 (Nationaal Uitvoerings Programma Dienstverlening en e-Overheid -NUP).
Er is geen centrale autoriteit die toeziet op naleving, maar er wordt wel centraal gemeten. Die meetresultaten zijn openbaar, dus ook beschikbaar voor mensen die als taak hebben toe te zien op het functioneren van een overheidsorganisatie.
Waar Bart mogelijk op doelt is de toepassing van technieken die niet aan de orde komen in de huidige versie 1.3 van de Webrichtlijnen. Deze is gebaseerd op versie 1.0 van de W3C toegankelijkheidsrichtlijnen, WCAG 1.0. Als je een Rich Internet Application bouwt, dan is beschikbaarheid van JavaScript in de browser een vereiste voor een goede werking. Maar in WCAG 1.0 staat dat de werking van een website niet afhankelijk mag zijn van ‘optionele technologie’ als JavaScript. Als de toegankelijkheid van een RIA borgt, daarvoor ontwikkelt het W3C de Accessible Rich Internet Application (ARIA) specificatie, dan voldoe je formeel weliswaar niet aan de Webrichtlijnen, maar is toch sprake van borging van de toegankelijkheid. En daarmee worden de bestuurlijke risico’s wel degelijk beperkt.
Het verhaal ligt dus een stukje genuanceerder, zoals uit bovenstaande mag blijken. Ik ken nog geen voorbeelden van overheidswebsites die ARIA heeft toegepast (suggesties, iemand?).
In april 2006 is in de Tweede Kamer een motie ingediend waarin de regering werd verzocht ‘haar toegankelijkheidsrichtlijnen aan te laten sluiten bij de richtlijnen zoals deze nu en in de toekomst worden geformuleerd door het Internationale World Wide Web Consortium (W3C)’. We zijn inmiddels begonnen met de voorbereidingen die moeten leiden tot een nieuwe versie van de Webrichtlijnen, op basis van WCAG 2.0. Deze specificatie is sinds december 2008 een formele W3C recommendation.
Een paar weken geleden heeft Tweede-Kamerlid Ronald van Raak (SP) nog gepleit voor een wettelijke verplichting van de webrichtlijnen. Na een toelichting door staatssecretaris Bijleveld is afgesproken dat eind 2010 wordt beoordeeld of er voldoende vorderingen worden gemaakt om te waarborgen dat niemand wordt buitengesloten van de informatie en diensten die de overheid via internet aanbiedt. Het is dus aan de overheidsorganisaties en de webbedrijven die ze inhuren of de webrichtlijnen tot wet worden. Persoonlijk hoop ik van niet, want dat zou betekenen dat er eind 2010 geen toegankelijkheidsproblemen meer zijn op overheidswebsites ;-).
@Raph: Die indruk wilde ik zeker niet wekken. Toegankelijkheid moet gewaarborgd zijn; door andere standaarden of richtlijnen aan te houden.
Ik sluit me bij Martin aan dat de kosten wel degelijk hoog kunnen worden als je 100% wil voldoen. Sowieso de kosten voor een Drempelvrij-stempel, maar vooral het uitgebreide front-end en technische werk. Mijn ervaring is een typische 80/20. Volledig voldoen betekent dat 80% van de inspanning/kosten gaat naar 20% van de Webrichtlijnen. En voor sommige beslissers is dat de reden dat het budget wat lager kan.
Duidelijke eisen stellen vooraf impliceert niet dat de kosten even laag zijn als zonder die eisen. Zelfde geldt overigens voor de baten.
Simpel voorbeeld van praktijk die botst met de huidige Webrichtlijnen:
Een reactiemogelijkheid op een website betekent dat gebruikers tekst kunnen plaatsen. Die tekst moet voorzien zijn van de juiste tags voor taal, afkortingen en acroniemen. Dat kan niet geëist worden van de gebruikers zelf. Maar achteraf die tags toevoegen kan ook niet altijd, want dan zal de bedoeling van de gebruiker geïnterpreteerd moeten worden. Op het gevaar af dat je het verkeerd doet. Mag je überhaupt gebruikers-gegeneerde inhoud aanpassen (voor zover niet kwetsend etc.)? Dit druist weer in tegen de transparantie en eerlijkheid die de overheid nastreeft.