Of wij Nederlanders nu een lui volk zijn, of fantasieloos, of allebei, laat ik graag in het midden. Feit is dat we voor veel woorden die uit het buitenland komen geen vertaling bedachten.
Het Engelse woord ‘computer’ is in het Nederlands een computer. Simpel. De Duitsers hebben er twee woorden voor, ‘Rechner’, en ‘Datenverarbeitungsanlagen’. Rechner lijkt het meest op een letterlijke vertaling, Datenverarbeitungsanlagen is de vertrouwde Duitse manier om een object helemaal uit te leggen door woorden aan elkaar te plakken.
Wel een mooie principiële keuze die je moet maken: is een computer letterlijk een rekenmachine of is het een apparaat waarmee je gegevens kunt verwerken. De Duitsers laten beide opties open. De Fransen spreken van een ‘ordinateur’, dat komt dus meer in de buurt van de Datenverarbeitungsanlagen. De Zuid-Afrikaanse taal geeft genoeg voorbeelden van hoe wij Nederlanders onze luiheid hadden kunnen maskeren. Afrikaans voor computer: rekenaar. Simpel en doeltreffend. Net zoals Rechner.
Het aardige is dat beide oorspronkelijke taken van de computer (dingen uitrekenen en ordenen) zijn ingehaald door de werkelijkheid. Als de eerste computer nu naar Zuid-Afrika zou worden gebracht zou er een ander woord dan ‘rekenaar’ voor bedacht worden. Een ‘geselsie-masjien’, ‘tjommievinder’, ‘beeldradio’ of iets dergelijks.
Hoe wordt taalkundig omgegaan met minder fraaie verschijnselen zoals spam of junk-mail? Wij Nederlanders noemen het ’spam’ of ‘junk-mail’, de Duitsers zeggen ‘unerwünschte Berichte’, de Fransen ‘courrier indésirable’ en de Afrikanen blinken uit. Mail is ‘pos’, spam is ‘gemorspos’, of ‘varkpos’. En hoe reageert een taal als de gebruiker een pagina opvraagt die niet bestaat? Omdat hij bijvoorbeeld een tikfout maakte, de bekende ‘404 file not found’-error.
Dan moet de website eigenlijk vriendelijk aangeven dat er een vergissing in het spel is. De Telegraaf meldt: ‘Error 404, pagina niet gevonden’. De NRC is lomper: ‘Dode Link’. FD: ‘Onbekende webpagina’. In Zuid-Afrika kwam ik de foutmelding tegen: ‘Ons kon nie die bladsy vind waarvoor jy gevra het nie’. En ook: ‘Die webblad deur u versoek is ongelukkig nie in voorraad nie’. Kijk, zo kan het ook.
Nog een paar heldere mooie Zuid-Afrikaanse vertalingen: surfen is rondritsen, de outbox is het uitmandjie. Het is om jaloers op te zijn, deze begrijpelijke duidelijkheid die zo eigen is aan een taal. Wij kaaskoppen zouden het allemaal zo kunnen overnemen. We brachten de taal naar Zuid-Afrika maar lieten in alle haast daar ook het vermogen achter om de taal te vernieuwen. Daar komen we in Nederland niet meer aan toe. Nou vooruit, swaffelen en twitteren. Bottom line: balance your short term goals met your work life balance. Of zoiets. Zou ING wholesale Banking zeggen, in een commercial op de Nederlandse radio.
‘Gemorspos’, zouden de Zuid-Afrikanen zeggen.
Deze column is eveneens gepubliceerd in Het Financieele Dagblad.
Keesjan Deelstra 
NieuwsVandaag 
Thomas 
Rick Mans 
Bernard Elshout 
Joost is bezig geweest kaartjes voor het WK in Zuid-Afrika te krijgen?
Een computer was destijds een nieuw ding en een Nederlands woord voor computer was mogelijk geweest maar waarom het wiel opnieuw uitvinden.
’spam’ of ‘junk-mail’ is in het Nederlands (ook) ‘ongevraagde email’. Het maakt niet uit hoe je het noemt, 95% van de mensen weten niet echt wat het is en hoe het in elkaar steekt.
Een 404 pagina is gewoon een pagina net als deze. Het heeft totaal niks te maken met taal.
Taal is maar net hoe je er mee omgaat maar ik ben het met Joost eens dat de fantasie in Nederland ver te zoeken is. Hoe gaan ze daar eigenlijk mee om bij Jungle Minds? ;)
[...] zul je denken? Zo wordt surfen in Zuid-Afrika blijkbaar genoemd. Dit las ik in een artikel op Frankwatching vandaag. Mooi woord. De publiciteit rondom de eReader begint echt vorm te krijgen. Ook in mijn [...]
Spam is volgens mijn gewoon: “Ongewenste post”, in de huidige digitale volksmond.
Wellicht is het wel fijn dat Nederlanders zo efficiënt met taal en leenwoorden omgaan.
Kun je nagaan dat de eerste rekenmachine ook gewoon een computer was dus :P Zakcomputertje dus. En wat is een mobieltje dan tegenwoordig? Smartphone, slimme telefoon, maar ook hier zit een rekenmachine op, en ook steeds meer data. 0_o. Beats me. Ach ja, als je je maar verstaanbaar kunt maken. Daar is taal tenslotte voor.
Vaak komt het bij Duitsers ook gewoon op Computer en Spam neer, Datenverarbeitungsanlagen heb ik nog nooit gehoord in de volksmond. “Handy” vind ik dan wel weer een prachtig doeltreffend lekker Duits woord wat ook daadwerkelijk wordt gebruikt
Stelletje taal barbaren. Dat zijn we.
Heerlijk toch, die vindingrijkheid van die Zuid Afrikanen. Of dichter bij huis: kijk naar onze zuiderburen. Zij praten over een ‘Open deur dag’ in plaats van een ‘Open huis’. En terecht. De deur staat immers open. Niet het huis.
- Zucht -
Briljant toch die Zuid-Afrikaanse taal! Ik heb me vaak verwonderd om de mooie uitspanningen die ik hoorde toen ik in Zuid-Afrika was. Leuk dit artikel te lezen, gerelateerd aan e-mailmarketing en me weer even in het vakantiegevoel te wanen. En dat in december! Top!
Joost, verken je nu de lijn waarin melancholie overgaat in oude-mannen gezeur? Schrijven over taal kan positiever dan in dit klagende stukje gebeurt.
Een kritische fan (oeps, bewonderaar)