Een goede vriendin van mij vertelde gisterenavond twee interessante verhalen. Momenteel probeert zij haar oudste zoon klaar te stomen voor de CITO-toets. Iedere week oefent ze met hem taal. Hij maakt nog te veel spellingsfouten, vandaar. Tijdens een van de oefeningen werd een vraag over een woordenboek gesteld. De blik in zijn ogen maakte haar veel duidelijk. Hij nog nooit of te nimmer van een woordenboek gehoord.
Deze vriendin is tevens lerares Frans. Onlangs stond ze voor een klas (groep acht) les te geven. Om de leerlingen op een speelse manier kennis te laten maken met de Franse taal. Hiervoor had zij een oefening bedacht waarbij leerlingen zelfstandig op zoek moesten gaan naar de Franse vertaling van een Nederlands woord. En wie dit dan het snelste kon. Het eerste woord dat ze als opdracht meegaf was “hond”. En toen werd het stil. De leerlingen begrepen niet hoe een woordenboek werkte. Dat ze bij de letter “h” moesten beginnen, daar kwamen ze nog wel uit, maar dat ze vervolgens met de letter ‘o’ verder moesten gaan, kwam niet in hun op. Braaf begonnen ze bij de letter “h” en vervolgens daalden ze bladzijde voor bladzijde af. De gedachte of het ‘systeem’ van een woordenboek was hun nog nooit geleerd.
Dit verbaasde mij enorm. Ik had vroeger 4 woordenboeken. Duits, Engels en Frans van Kramers en Nederlands van Van Dale. En ik heb die boeken heel wat gebruikt. Maar als ik eerlijk ben, gebruik ik deze boeken nooit meer. Ik weet niet eens meer waar ze staan. Ik denk bij mijn ouders thuis. Als ik tegenwoordig iets wil vertalen, dan tik ik het in op Google Translate. De uitkomst controleer ik dan, ik verbeter de grammatica en dan ben ik tevreden. Voor de betekenis van woorden gebruik ik Van Dale online of Wikipedia. Op mijn Kindle en iPad zit de Oxford Dictionary bijgesloten. Supersnel en handig dus allemaal. Altijd bereikbaar en ik hoef geen dikke boeken mee te zeulen.
Maar het idee dat de jeugd van tegenwoordig niet weet wat een woordenboek is en hoe dit werkt, vind ik vooralsnog verontrustend. Dit is toch basiskennis? Zonder deze basiskennis kom je toch niet verder in het leven? [overdrijfmodus] En hoe gaan ze dan om met een atlas? Zijn ze nog in staat om een legenda te lezen? Waar is de tijd van de Bosatlas gebleven? Of ben ik nu een oude lul die zich verzet tegen de opkomst van nieuwe technologieën?
Wat vind jij? Deel jij soortgelijke ervaringen?
jj 
Wijtze de Groot 
Shamier Coffie 
Remy Bleijendaal 
Ligt het misschien niet aan de leeftijd van de kinderen? Ik had die vier woordenboeken ook, maar pas op de middelbare school. Weet jij nog vanaf welke leeftijd je woordenboeken echt ging gebruiken?
Helemaal mee eens. Met dat dit een basis-kennis zou moeten zijn. Het gaat natuurlijk niet zozeer om het principe “woordenboek” of “Atlas”, maar heeft in feite meer te maken met hoe iets gestructureerd of logischerwijs op te zoeken. Met de moderne tijd meegaan zou wel kunnen. Dan zouden de basisschool kinderen moeten gaan leren hoe ze met het internet op een gestructureerde wijze zaken kunnen gaan opzoeken – misschien doen ze dat al….kom ik pas te weten over 4 a 5 jaar, wanneer mijn dochter in groep 8 zit :) – Niet alleen maar puur via het googlen, maar ook via de andere searchmachines (altavista.nl, vinden.nl, vindex.nl, ilse.nl) en dat niet alleen het ‘klakkeloos’ klikken op het eerst gevonden linkje helpt, maar dat ze ook eens 10,11 pagina’s verder moeten kijken voordat ze het ‘echte’ antwoord hebben.
Of drijf ik nu door?
Ik vind het ook opvallend dat kinderen dit blijkbaar niet weten, maar de enige reden dat wij dat opvallend vinden, is omdat wij het zelf wel geleerd kregen. Zoals je zelf ook al aangeeft is het anno nu goed beschouwd onzin om te weten hoe een woordenboek werkt. Voorwaarde is wel dat de tijd die wordt uitgespaard door ze niet te leren hoe een woordenboek werkt, wordt besteed om de kids te leren hoe ze Van Dale online en Oxford Dictionary op de iPad gebruiken. En daar durf ik dan wel weer mijn vraagtekens bij te zetten..
Inderdaad verontrustend. Ik denk toch dat ik vanaf het moment van spelen van Scrabble wel heb geleerd met een woordenboek om te gaan. Lijkt me toch vrij belangrijk voor elke generatie, al was het maar om het effect van de functie ‘Sort by Title’ op webpagina’s te kunnen voorspellen en gebruiken.
[off topic] Maar ja, als ik de 2.0-goeroes mag geloven is het web bijna dood en zit alles straks in apps. Geloof ik trouwens weinig van, want het leuke van het wereldwijde web is toch het linken; juist ook naar buiten de content van een aanbieder. Of kunnen apps dat soms ook?[/off topic]
leuk stuk Sander. Verontrustend.. mwa niet echt. Vroeger was echt niet alles beter ;). Het goed leren omgaan met nieuwe opzoek methodes is belangrijker.
Kinderen om leren gaan met een iPad is natuurlijk een no-go. Als je daar mee begint kunnen ze nooit het woord ‘tieten’ opzoeken omdat dat niet mag van Apple opperherder Steve Jobs. :-\
[...] This post was mentioned on Twitter by Frankwatching, Marco Leeuwerink, Geert Lievens, Jacco Vlastuin, Raynni Jourdain and others. Raynni Jourdain said: Dood van het woordenboek | Frankwatching http://t.co/Seoj7LB via @frankwatching [...]
@Irma. De kinderen in mijn verhaal hebben allen de leeftijd van 12 jaar.
Als ik teruggraaf in mijn geheugen, hadden we al deze woordenboeken in huis toen ik nog op de lagere school zat. Ik kan mij ook niet herinneren dat ik ooit op de middelbare school les heb gehad in hoe ik een woordenboek moest gebruiken.
Dit heb ik dus echt op de lagere school geleerd. Ik kan mij zelfs nog herinneren dat ik in de vierde klas van de lagere school een spreekwoordenboek had. Bestaat dit soort boeken uberhaupt nog?
Ja, is dat verontrustend? Weet jij hoe je sokken moet stoppen? Weet je hoe je een kolenkachel schoonmaakt? Weet je hoe je een buffel moet benaderen om hem vervolgens in je de speren van je klaarstaande kameraden moet drijven?
@Jay. Je hebt een punt, maar in dit geval ben ik het niet met je eens. In deze tijden heb ik er niets aan om te weten hoe ik een buffel met mijn kameraden moet vangen. Het is nu wel echter handig om te kunnen lezen en schrijven. En naar mijn insziens is de beheersing van een woordenboek dus een vereiste. Ik geloof er niet in dat in onze nabije toekomst er slechts nog geklikt hoeft te worden op Next-Next-Finish. Er komt iets meer bij kijken.
Ik denk dat er niets mis mee is, alleen moet er wel bij gezegd worden dat het internet publiekelijk is en dus dat iedereen kan zeggen dat hond in het Frans ‘le hond’ is. Dwz, het internet is niet altijd de waarheid.
Hoe alles werkt qua indeling, dat leren de kinderen naar mijn idee wel wanneer ze op school veel werkstukken en documenten moeten maken, daar is een goede indeling van belang (waar automatisch het abc wordt gebruikt), dus het overzicht zal oa daar ook wel aangeleerd worden. Daarnaast heb je ook de dikke studieboeken waar je de inhoudsopgave en de begrippenlijst ook op naslaat .
Zelf heb ik geen kinderen, maar geef ze groot gelijk! Het is sneller en efficiënter te werk gaan.
Daarnaast denk ik niet dat het woordenboek verdwijnt, voor toetsen mochten wij in het verleden soms ook woordenboeken gebruiken. Je bent een ezel als je dat niet doet! En elektronica is tot nu toe nog niet toereikend, aangezien dat nog niet goed genoeg beveiligd kan worden tegen fraude.
@Jay: geen idee, maar dat is vast wel op het internet te vinden ;)
Dat is nu juist mijn punt: het is niet meer nodig. Het woordenboek is van een vorige tijd. Natuurlijk, lezen, schrijven en opzoekvaardigheden zijn essentieel, ook nu nog. Maar dat kunnen kinderen toch ook? Ze gebruiken slechts andere kanalen/media. Daarbij vind ik wel dat je ze moet leren zaken te checken en dubbelchecken.
En tsja, het gegeven dat je het zelf ook al jaren niet meer gebruikt zegt toch wel wat…
Vraag een groep 40 plussers eens om dezelfde opdracht te voldoen zonder een woordenboek te gebruiken..
Volgens mij is het net zo kwalijk, zo niet kwalijker dat een groot deel van die groep met moeite slaagt.
Vroeger ging ik ook naar de bieb om knipselkranten te doorzoeken voor een spreekbeurt. Vroeger moest ik in de veronica gids kijken of er wat leuks op tv kwam etc. etc.
Ik vind het belangrijker dat de kids van nu goed leren omgaan met de middelen die tot de beschikking staan. Of een woordenboek daar nog bij moet horen? Niet noodzakelijk wat mij betreft.
Uit het feit dat de vraag in de CITO-toets gesteld is blijkt wel dat het gebruik van het woordenboek en de atlas nog steeds in het curriculum van de basisschool zit. De zoon in kwestie zit dus of op een slechte basisschool of mevrouw is al veel te vroeg bezig om haar kind klaar te stomen voor de CITO-toets en moet het onderwerp nog aan de orde komen. Het is trouwens sowieso nogal dom dat ouders hun kinderen ‘klaarstomen’voor een CITO toets. Als het kind niet goed presteert zonder klaargestoomd te worden, zal hij in het vervolgonderwijs ook niets presteren zonder hulp van zijn ouders.
Laat ouders toch gewoon vertrouwen op de capaciteiten van hun kinderen.
@juf Henny: Het feit dat er in een CITO toets wordt gerefereerd naar een woordenboek, hoeft niet te betekenen dat het dan ook in het curriculum van de basisschool zit. Misschien is het examen opgesteld door iemand van de oude garde.
“dom” en “klaarstomen”, het woord “klaarstomen” is door mij neergekalkt, dit zijn niet de woorden van mijn vriendin. Zij probeert haar zoon simpelweg te helpen. Om het juist meer zelfvertrouwen te geven. En volgens kan iedereen zo af en toe wel eens wat hulp gebruiken. Hier wordt je niet perse slechter van.
Dat je niet weet hoe een woordenboek werkt is gewoon dom.
De NS automaten werken toch ook op alfabetische volgorder.. Eerst de eerste letter en dan de 2de letter van de plaats.
“Dit is toch basiskennis? Zonder deze basiskennis kom je toch niet verder in het leven? [overdrijfmodus]”
Weet je wat ik verontrustend vind? Dat de overgrote meerderheid van mensen waar ik zakelijk mee werk tussen de 30-50 jaar oud geen flauw idee heeft wat RSS is. Laat staan dat ze weten hoe ze dat kunnen gebruiken om nieuws bij te houden en op de hoogte te blijven van wat er in de wereld speelt. Die generatie is nog helemaal overgeleverd aan de nieuwsredacties van de grote media om te weten wat er in de wereld speelt.
Weet je wat ik verontrustend vind? Dat de overgrote meerderheid van de mensen waar ik zakelijk mee werk geen flauw idee heeft hoe ze met een inbox met meer dan 30 mailtjes per dag moeten omgaan (“zero-inbox, nooit van gehoord”). Dat ze klagen over een informatie-overload en hoge werkdruk terwijl het zo eenvoudig te leren is hoe je hier mee omgaat.
Ik vind het verontrustend dat de generatie van boven de 30 veel te weinig weet van tools en technieken om een informatie-overload te voorkomen en toch goed geinformeerd te zijn. Ze weten niet hoe ze een blog beginnen, twitter overzien ze niet, het verschil tussen Hyves en LinkedIn is ze amper duidelijk… Hoe moet je je dan redden in de maatschappij anno 2010. Hoe zorg je dan voor een organisatie die nog concurrerend is in 2015?
Dat vind ik verontrustend [overdrijfmodus]!
Als je de illusie hebt dat de hele “generatie boven de 30″ zou moeten weten wat RSS is, wat zero-inbox is of wat de ins en outs van diverse social media zijn, vind ik dat ook een beetje verontrustend eerlijk gezegd. En ja ik ben boven de 30 en ik weet dat allemaal wel degelijk.
Ik vind Sander’s verhaal een mooi verhaal. Aan de ene kant vind ik het vreemd dat in een CITO toets iets wordt vermeld over een woordenboek als het woordenboek klaarblijkelijk niet duidelijk genoeg een rol speelt in het basisschool curriculum. Aan de andere kant geloof ik net als Jay dat hoewel vaardigheden als lezen en schrijven nog altijd belangrijk zijn, het woordenboek misschien inderdaad wel een overbodig hulpmiddel aan het worden is. Tegenwoordig zoek je geen woorden op, je typt ze ergens in.
Dus wat is er nu precies verontrustend? Is er wel echt iets dat verontrustend zou moeten zijn? Is het belangrijkste niet dat die CITO toets gehaald wordt?
Uit: Kerndoelen primair onderwijs
“In het basisonderwijs gaat het bij het onderwijs in de Engelse taal vooral om mondelinge communicatie en om het lezen van eenvoudige teksten. Het schrijven beperkt zich tot het kennismaken met de schrijfwijze van een beperkt aantal vaak voorkomende Engelse woorden. Voorts leren kinderen om woordbetekenissen en schrijfwijzen van woorden op te zoeken met behulp
van het woordenboek.”
Ik heb even in de kerndoelen voor het primair onderwijs gekeken (heel leuk als je wilt weten wat kinderen van tegenwoordig geacht worden te kunnen) en het woord ‘woordenboek’ komt alleen voor bij het vak Engels (woordenboek kunnen gebruiken om vertalingen op te zoeken). Verder wordt er veel gesproken over ‘strategieen voor het ordenen van informatie’ en dergelijke. Hieruit maak ik op dat leren hoe een woordenboek werkt nog steeds bij het basiscurriculum hoort.
En wat betreft het leren zoeken in zoekmachines en andere digitale bronnen: als het goed is leren kinderen daar het beginnetje van ergens tussen groep 6 en 8. En vervolgens in de brugklas weer. (bijvoorbeeld tijdens een klassenbezoek aan de bibliotheek of met een speciaal lespakket).
Samengevat: zowel digitaal als in print zoeken hoort erbij. Leert je kind het niet? Gemist puntje van de school (maar die moeten al zo achterlijk veel tegenwoordig) dus dan lekker zelf bijspijkeren.
Ah, juf Henny heeft mij in de tussentijd ingehaald :)
@Michiel H:
Wat ik wilde zegen met m’n reactie, is dat ik het niet zo verontrustend vind dat een nieuwe generatie zaken niet meer kent of gebruikt die voor ons vroeger vanzelfsprekend waren.
Wat ik wél verontrustend vind, is dat een oudere generatie nu al ‘afhaakt’ bij nieuwe manieren van communiceren. Dit is een generatie die nog meer dan 20-30 arbeidsjaren voor de boeg heeft. Hoe kunnen onze organisaties concurreren als dat werkzame deel van de beroepsbevolking nu al afhaakt? Dat vind ik echt verontrustend.
Wat ik ook verontrustend vind is dat we steeds geneigd zijn ‘terug te kijken’ (wat doen onze kinderen niet meer wat wij vroeger wel deden) en dat zorgelijk te vinden. Terwijl we niet vooruit kijken (‘wat moeten mensen nu en over een paar jaren kunnen en begrijpen) en ons daar zorgen over maken. Daar lees je in de media zelden wat over.
Je snapt: als deze dame als minister was gekozen, werd er niet geinvesteerd in extra asfalt, maar in slimmere kenniswerkers. Zo droom ik al een paar jaar van een verplichte CITO-ICT-toets voor alle 25+-ers. Daarin wordt je getoetst op die basale zaken die nodig zijn in de maatschappij van nu, zoals: een mobiel telefoongesprek voeren, een mail beantwoorden, spam herkennen, een produkt kopen, of via Google uitzoeken hoe je je ADSL-modem kunt resetten.
Maar ja, ik ben nog geen minister maar slechts blogger bij Frankwatching… :-)
@Ellen:
Spijker, kop, enzo! Hoe vaak ik niet gewoon merk dat de basis (e-mail, browser, zoeken) ontbreekt, hoe meer ik wil uitleggen dat er een soort van zelf-lerende verplichting voor deze mensen is. Daarna wil ik ze wel ‘nieuwe’ tools zoals RSS en twitter leren om te gebruiken als kenniswerker.
@Sander Duivestein:
Ik zie eigenlijk totaal geen reden om je hier over te verbazen. Ook ik heb het woordenboek leren hanteren, maar het gaat er toch om dat je kennis en taal leert, ongeacht welke techniek of proces je daar voor gebruikt? Zo lang ze met andere tools werken en zoe de taal leren is dat toch geen enkel probleem? Je geeft zelf ook al aan dat je het woordenboek niet echt meer gebruikt.
Ik versta niet goed waarom kinderen met de papieren versie moeten kunnen werken. De Dikke Van Dale Online biedt heel wat voordelen. Het online woordenboek wordt regelmatig geactualiseerd. Het bevat alle nieuwe woorden uit de Van Dale Jaarboeken. Je kan veel uitgebreider en gemakkelijker zoeken. En je kan klikken op een specifiek woord binnen een artikel. Waarom sukkelen met een papieren versie? De online versie is gewoon veel handiger is. Laten we de redenering misschien eens omdraaien: bizar toch dat zo weinig mensen de online versie gebruiken, en dit een tijdperk waarin alles digitaal geworden is?
Zoals al eerder gezegd en ook door andere medereageerders. Het gaat misschien niet eens zozeer om wát er gebruikt moet worden (papieren versie, digitale versie) maar meer om hóe iets gebruikt moet worden (hoe vind je iets op een logische en/of gestructureerde manier)
Leuk artikel, mooie reactie van Ellen de Lange-Ros.
Veel andere (meer inhoudelijke) reacties van diverse mensen, maar dat het ‘hun’ in “…verder moesten gaan, kwam niet in hun op.”, ‘hen’ moet zijn, kwam niet in hen op. :p
Fijne avond allemaal!
Ik denk dat het een slechte ontwikkeling is. Waarom zeg ik dat.
In alle reacties die ik over het onderwerp lees, gaat men ervan uit dat de mensen gewoon een pc met internetaansluiting hebben. Hoe zit het dan met mensen die geen pc hebben thuis?? Dan maar toch weer een woordenboek?? Niet iedereen heeft dat geluk. Ik heb dat wel gehad. Ik progameerde in de jaren 80 al met een apple computer en ben daarna gewoon meegegaan met de ontwikkeling van de pc. Maar ik kan best wel begrijpen dat de mensen de ontwikkelingen niet meer kunnen bijhouden.
Wat betreft de kinderen. Men moet ze bijbrengen om logisch te denken en te werken. Maar de jeugd is erg lui.Een werkstuk wordt gekopieerd van internet. Een boekverslag ook. Als je maar een goed cijfer haalt voor dat moment. En dan later bij de examen of het werken voluit op je bek gaan en maar klagen dat het niet eerlijk is en dat er zoveel geeist wordt van je.
@Erwin Volgens mij is je laatste paragraaf echt op niets gebaseerd, kun je aantonen dat de jeugd lui is, of luier dan wij waren? En volgens mij kunnen ze veel jongeren wel degelijk logisch denken en werken, in ieder geval op een manier die in deze tijd werkt, bijvoorbeeld via Google. Lijkt me zinvoller dan het kunnen hanteren van een woordenboek, het gaat er immers om dat het woord verklaard wordt, niet hoe je aan de informatie komt. En wie klaagt er dan wanneer? “De jeugd” is wel erg abstract.
Krijg sterk het gevoel dat je beweringen gebaseerd zijn op een idee, een gevoel of persoonlijke observatie. Niet echt genoeg voor een algemene bewering dan, lijkt me. Kom op zeg, niet zomaar wat roepen.
[...] stejnojmenný článek (Dood van het woordenboek) holandského Frankwatchingu se dělí s pozorováním současných dětí (holandských), které prý už neumí pracovat se [...]
Ik ben Tsjechisch en voor Nederlands heb ik woorden.org in mijn bookmarks en ik heb ook een papierwoordenboek Nederlands-Tsjechisch, maar het is hard om mee te zeulen. Maar voor het Engels heb ik geen woordenboek in de boekmarks en ik twijfel het is nodig. Een papierversie van het Engels woordenboek ik heb thuis maar buiten gebruik. Google en context is de beste woordenboek.
@Cecile
“En wat betreft het leren zoeken in zoekmachines en andere digitale bronnen: als het goed is leren kinderen daar het beginnetje van ergens tussen groep 6 en 8.”
Kunnen ze deze leerstof alsjeblieft ook invoeren op het HBO? Zoveel mensen om mij heen hebben echt geen weet van hoe zij moeten zoeken op een zoekmachine. Ook het denken in ‘hoe’* te zoeken op internet is hen niet bekend.
*denk aan met een PLUS(+) of MIN(-) zoeken, of “tussen haakjes”, of binnen een bepaald type bestanden “filetype:mp3″, binnen een domein, etc. etc.