Afkortingen op het web maken het lezen en begrijpen van een tekst vaak moeilijker. Wat betekent bijvoorbeeld t.a.v.? Of een WOB-verzoek? Afkortingen die de lezer niet kent, leiden tot onduidelijkheid en irritatie bij de lezer. In dit artikel een aantal praktische tips om beter om te gaan met afkortingen op websites.
Afkortingen vaak hobbels bij het lezen
In vroeger tijden, toen de computer nog niet bestond, waren afkortingen erg handig. Je kon sneller een brief typen, en je had minder inkt en papier voor je verhaal nodig. Met de komst van de computer is dit veranderd. We hebben genoeg ruimte, en inkt en papier zijn gratis in het digitale leven. Afkortingen worden desondanks nog veel gebruikt, als fossielen uit het papieren tijdperk. Neem bijvoorbeeld dit fragment uit de “Kamerbrief stand van zaken webrichtlijnen” van Donner:
“Tijdens het VAO van 22 maart 2011 over ICT-projecten bij de rijksoverheid heb ik u toegezegd dat de toepassing van de webrichtlijnen bij de rijksoverheid in het komende jaar op orde zou zijn.“
Wat zou VAO betekenen? Nog een voorbeeld: de 1e alinea op de startpagina van de website van het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties:
“Het ministerie van BZK borgt de kernwaarden van de democratie. BZK staat voor een goed en slagvaardig openbaar bestuur en een overheid waar burgers op kunnen vertrouwen.”
In beide gevallen zijn de afkortingen niet uitgeschreven en kunnen ze dus problemen veroorzaken voor het tekstbegrip van de lezer. Beter was het geweest als beide afkortingen bij het 1e gebruik waren uitgeschreven.
3 soorten afkortingen
Er zijn 3 soorten afkortingen, elk met eigen regels voor het uitschrijven:
- afkortingen voor gewone woorden en uitdrukkingen;
- algemeen bekende afkortingen van namen en zelfstandig naamwoorden;
- niet algemeen bekende afkortingen van namen.
Afkortingen voor gewone woorden en uitdrukkingen: altijd uitschrijven
Voor gewone woorden en uitdrukkingen bestaan afkortingen (bijvoorbeeld “t.a.v.”). Deze afkortingen maken de tekst lastig leesbaar. Gebruik ze dus niet. Voorbeelden:
- Schrijf “bijvoorbeeld” en niet “bijv.”
- Schrijf “van” en niet “d.d.”
- Schrijf “naar aanleiding van” en niet “n.a.v.”
“Naar aanleiding van” is een voorbeeld van een zogeheten voorzetseluitdrukking. Dit soort uitdrukkingen kan onduidelijk zijn: betekent “t.b.v.” “ten bate van”, “ten behoeve van”, “ter beoordeling van”, “ten bedrage van” of “ter beschikking van”? Gebruik ze niet, ook al zijn ze uitgeschreven. Ze zijn eenvoudig door één woord te vervangen, bijvoorbeeld:
- “Ten gevolge van” wordt “door”.
- “Ten behoeve van ” wordt “voor”.
Algemeen bekende afkortingen van namen en zelfstandige naamwoorden: gewoon gebruiken
Afkortingen van algemeen bekende namen kun je uiteraard gewoon gebruiken. Sterker nog: ze zijn juist handig, doordat iedereen ze kent. Voorbeelden: KLM, VARA en HEMA. Ook algemeen bekende afkortingen van zelfstandige naamwoorden kun je gewoon gebruiken. Denk hierbij aan pc (personal computer), ICT (Informatie- en Communicatietechnologie) en PDF (Portable Document Format). Wees hier wel voorzichtig mee. Afkortingen die voor jou bekend zijn, zijn dat voor anderen misschien niet. Je kunt voor de zekerheid kijken op Woordenlijst.org. Maar ook al staat daar de afkorting, dan nog kan het beter zijn om deze uit te schrijven. Dus: bij twijfel, schrijf de afkorting uit.
Wees zelfs voorzichtig als jouw doelgroep de afkorting kent. Iedereen kan immers jouw site raadplegen. Een voorbeeld: niet elke lezer van een site voor ambtenaren weet wat WOB (Wet Openbaarheid van Bestuur) is. Schrijf dus een afkorting liever een keer te veel uit dan te weinig.
Niet algemeen bekende afkortingen van namen: uitschrijven bij het 1e gebruik
Schrijf niet algemeen bekende afkortingen van namen de 1e keer voluit en zet daarachter de afkorting tussen haakjes. Vervolgens kun je de afkorting in de tekst probleemloos gebruiken. Dus:
“Op de Verenigde Vergadering (VV) is dinsdag besloten (…). Al eerder was in de VV aangekaart dat (…).”
De omgekeerde vorm is iets minder gebruikelijk, maar kan ook:
“Op de VV (Verenigde Vergadering) is dinsdag besloten (…). Al eerder was in de VV aangekaart dat (…).”
Twijfel je of een afkorting bekend is? Schrijf de afkorting dan uit. Geef de voorkeur aan duidelijkheid en voorkom dat lezers de afkorting niet begrijpen.
Lezers gaan vaak “hoppend” door de tekst: hun ogen springen van plek naar plek. Iemand kan dus een voluit geschreven variant overslaan. Het kan daarom geen kwaad om de uitgeschreven versie nog een of meer keren in de tekst te gebruiken, zolang dit niet storend is bij het lezen. Het is aan jou om de frequentie te kiezen. Zo zorg je ervoor dat de tekst begrijpelijk én prettig leesbaar is. Het motto is ook hier: “Beter te vaak uitschrijven dan te weinig.”
Onbekende afkortingen in een titel: gewoon gebruiken
Een titel is bij voorkeur kort; dat leest makkelijker. Aan de andere kant moet de titel wel genoeg woorden bevatten om duidelijk te zijn. Wat doe je dan met afkortingen? Een afkorting in een titel mag, ook als de afkorting voor veel mensen niet bekend is. Schrijf de afkorting dan wel in een van de 1e alinea’s voluit. De titels hieronder zijn dus goed:
- VWS moet bezuinigen
Ook op het ministerie van Volksgezondheid, Wetenschap en Sport (VWS) moet er de komende jaren flink bezuinigd worden. Dit blijkt uit de gisteren uitgelekte Miljoenennota. - Ook geen PGB voor kinderen met ass
Door de nieuwe wetswijziging dreigen kinderen met het autistisch spectrum syndroom (ass) in de toekomst hun Persoonsgebonden Budget (PGB) kwijt te raken.
Vermijd het abbreviation-element
De ‘Webrichtlijnen versie 1′ schrijven het gebruik van het abbreviation-element voor als er onduidelijkheid zou kunnen zijn over de betekenis van de afkorting. Letterlijk staat er:
“Richtlijn 3.6 Gebruik het abbr (abbreviation) element voor afkortingen indien er onduidelijkheid zou kunnen ontstaan over de betekenis ervan, de afkorting een zeer belangrijke rol speelt in de tekst of wanneer de afkorting niet voorkomt in het Nederlands woordenboek.”
Een andere richtlijn van de Webrichtlijnen geeft iets vergelijkbaars aan:
“Richtlijn 22.1 Gebruik taal die de bezoeker begrijpt: beperk het gebruik van jargon, moeilijke termen en afkortingen.”
Met het toepassen van bovenstaande tips uit dit artikel zijn afkortingen niet meer onduidelijk. Dat betekent dat het abbreviation-element in de meeste gevallen niet nodig is. Hoogstwaarschijnlijk vervalt het abbreviation-element dan ook in de Webrichtlijnen versie 2.
Uitschrijven goed voor vindbaarheid in zoekmachines
Het uitschrijven van een afkorting is niet alleen goed voor de lezer, maar ook voor de vindbaarheid van jouw tekst in zoekmachines. De uitgeschreven afkorting verrijkt het woordgebruik van je tekst. Als je bijvoorbeeld een artikel schrijft over kinderen met ass helpt het Google om ook te schrijven “autistisch spectrum syndroom”, ook als je schrijft voor een doelgroep van artsen die precies weten wat “ass” is. Je site is dan vindbaar op “autistisch” en op “ass”.
Afkortingen in sms en Twitter
Anders dan in een webpagina is de ruimte in een sms-bericht en in een Twitterbericht beperkt (beide 140 tekens). Voor sms en Twitter gelden bovengenoemde regels niet: daar mogen alle soorten afkortingen gebruikt worden.
Tips op een rij
In dit artikel concluderen we dat afkortingen op websites meestal beter niet gebruikt kunnen worden. Onze tips nog een keer op een rijtje:
- Gebruik geen afkortingen voor gewone woorden en uitdrukkingen als ze het lezen bemoeilijken
- Gebruik wel algemeen bekende afkortingen van namen
- Bij niet algemeen bekende afkortingen van namen: schrijf ze de eerste keer voluit en zet daarachter de afkorting tussen haakjes (of andersom)
- Gebruik in titels gewoon afkortingen
- Vermijd het gebruik van het abbreviation-element
Geraadpleegde literatuur
- Abbreviations: accessibility for web writers, part 14
- ‘Afkorting’ in Wikipedia
- Bouman, Jolanda (2008) Hoe schrijf je dat? Uitgeverij Thema
- Hermans, Mariët (2006, 6e druk), De kleine schrijfgids; Adviezen voor een goede zinsbouw, woordkeuze en spelling. Uitgeverij Coutinho
- Schrijfwijzer Rijksoverheid (is helaas van het web verdwenen, hoe zo duurzame overheid…)
- Webrichtlijnen (versie 1)
- Webrichtlijnen (versie 2)
telefoonservice 
Bas | Witteboorden 
Pascal | Regiobloemi 
Shamier Coffie 
En voor diegene die zich afvragen wat er in het sms berichtje wordt gezegd, zie hieronder:
Hajj, Band is Lek. Ben Later. Please Call Me even.
Misschien vanavond pas thuis.
Praktisch artikel, handige richtlijn voor webredacties.
Drie aanvullingen:
1) Het gebruik van ‘gewone’ afkortingen en afgekorte voorzetseluitdrukkingen is altijd als stilistisch inferieur beschouwd en werd ook in het predigitale tijdperk al afgeraden. Daaraan is dus niets veranderd.
2) Bij doelgroepgericht schrijven is het vruchtbaar om je van de intranet/internet-grens bewust te zijn. Die markeert vaak nogal scherp de overgang van het interne domein met veel jargon en afkortingen naar het externe domein, waar de organisatie-exotica altijd voor een breder publiek moet worden vertaald (lees: uitgeschreven).
3) Met jullie advies om onbekende afkortingen gewoon in titels te gebruiken ben ik het niet eens. De titel moet iedere lezer (en de zoekmachine) in één oogopslag duidelijk maken waar het artikel over gaat. Onbekende afkortingen schrikken lezers af. Doe als redacteur je uiterste best om het onderwerp in normale bewoordingen aan te duiden. Als je daarvoor inspiratie wilt opdoen, kijk eens op de site van het Jeugdjournaal!
@Ab: dank voor je opmerkingen.
Het klopt dat aan het gebruik van gewone afkortingen niets veranderd is. Het staat er vooral omdat het heel vaak nog mis gaat.
Goede aanvulling over intranet. Daar heb je echt een afgesloten doelgroep. Tenzij webcontent of documenten ook uiteindelijk weer daarbuiten gebruikt worden. Het blijft mijns inziens wel opletten dat je toch niet mensen belast met je afkortingenjargon.
En onbekende afkortingen in titels: ik denk dat je hier wel een punt hebt, met name dat je er voorzichtig mee moet zijn. Als het niet nodig is kun je ook hier beter geen afkortingen in een titel gebruiken. Het is echter ook vaak woekeren met de ruimte voor een titel. “PGB dreigt miljoenenstrop te worden”: PGB zou ik dan in de titel afkorten en in de tekst wel uitschrijven, maar niet in de titel. Misschien is hier ook belangrijk of een afkorting zo goed als onbekend is of dat de afkorting redelijk bekend is.
Niks mis met het gebruik van afkortingen m.i. ( ;-) )
In doelgroepgerichte teksten / communicatie-uitingen is het natuurlijk een ander verhaal, daar staat het niet netjes. Maar in een zakelijke mail of reactie op een blog/forum stoort het mij beslist niet.
Ik zou pleiten om ook in SMS en Twitter geen afkortingen te gebruiken. Je SMS of Tweet komt natuurlijk veel beter over als je geen afkortingen gebruikt. Je wil natuurlijk als adverteerder dat je publiek je boodschap meteen begrijpt en niet hoeft na te denken over die afkorting.
Juan,
Natuurlijk liever geen afkortingen in een SMS of Tweet. Maar gezien het aantal tekens wat je ter beschikking hebt, ontkom je er soms gewoon niet aan.
Of splits jij het dan liever op in meerdere Tweets?
Op het moment dat je zoveel afkortingen gebruikt dat je Tweet te lang wordt kun je je ook afvragen of je Tweet wel goed geformuleerd is.
@Maarten Godschalk: ik denk dat ook in zakelijke mail de begrijpelijk van je teksten belangrijk is. Nu is mail net wat anders omdat je daar vaak 1-op-1 communiceert en je dus iets beter weet of je ontvanger bepaalde afkortingen begrijpt. Een blog/forum is ook weer net wat anders, want dat soort informatie is sneller en anders van opzet dan bijvoorbeeld de uitleg van je verzekeringsvoorwaarden. Maar ook in een blog/forum denk ik dat het uitschrijven van afkortingen de begrijpelijkheid verbetert. En ook de vindbaarheid en scanbaarheid van je informatie.
Ook in het dagelijkse taalgebruik kunnen afkortingen vaker worden vermeden. Er is weinig zo vervelend als een persoon die te pas en te onpas alles afkort. In twitter vind ik het minder erg, want daar is het nog met een goede reden.
Ik loop er bij twitter erg vaak tegenaan dat het net niet past. Maar meestal kort ik het bericht dan toch liever in.
@Jaap van Putte
Qua vindbaarheid denk ik zeker dat je gelijk hebt wanneer het over vaktermen gaat (zoals PGB), maar Nederlandse afkortingen als tzt/bv/eea wordt natuurlijk minder op gezocht (lees gegoogled). Voor de rest is het ook een kwestie van smaak/wat je prettig vindt lezen uiteraard.
Maar inderdaad, het belangrijkste is of je kunt inschatten of het voor de doelgroep prettig is.
En sorry voor het verkeerd spellen van je naam, zie ik…;-)
Afgekort tot JvdP geeft wel minder kans op fouten ;)
Mooi en overzichtelijk artikel! Ik ben ook een groot voorstander van het gebruik van het gezond verstand. Nu vraag ik me af, als je al die regels toepast zoals jij voorstelt, heb je dan toch misschien her & der een abbreviation element nodig, op laten we zeggen, die keer dat je onderin een tekst de afkorting niet uitschrijft?
Met andere woorden: is zo’n abbreviation tag altijd nodig (ook al staat de uitleg elders in de tekst), of alleen als de afkorting anders in de context onbegrijpelijk is?
@Wiep: als je denkt dat de lezer onderin nog gebaat is bij een herhaling van de volledige tekst van en afkorting dan kan je die volledige vorm gewoon herhalen. Het herhalen van de uitgeschreven vorm is nooit een probleem denk ik, zolang het niet storend is bij het lezen.
[...] mijn ‘goede’ tekst komt van Frankwatching. Zie de volledige tekst hieronder of ga hier naar de originele tekst. Wat ik hier goed vind? Hmm, dat wordt een herhaling van het antwoord op de [...]