Ooit was het allemaal heel eenvoudig. We verzamelden rond een kampvuur, rond de verjaardagstaart of rond de stamtafel en we vertelden elkaar verhalen. Dat deden we in groepen, die elkaar kenden en vertrouwden. Nieuwkomers werden via die verhalen ingewijd in de cultuur en de gewoontes van de groep. In die verhalen zaten diepmenselijke levenswijsheden verstopt. Ze waren grappig, vrolijk of ernstig. Ze bevatten belangrijke informatie, ze bereidden ons voor op de toekomst, ze bevatten waarschuwingen.
Digital storytelling?
Al die verhalen verbonden. Zo werden we stammen, gemeenschappen, steden, wijken en landen. Dat is de oorsprong van storytelling, daar komt onze liefde voor verhalen vandaan. Maar liefst 70% van wat we weten, hebben we opgepikt uit die verhalen. Wie de definitie van Digital Storytelling op Wikipedia leest, schrikt zich dan ook rot. Want er is nogal wat veranderd.
Storytelling 1.0 stijl
Daar waar vroeger de verhalen voornamelijk van mond tot mond gingen (ze werden doorverteld, met de woorden altijd in exact dezelfde volgorde), is er veel gebeurd: woorden zijn niet langer heilig. Ook beelden, filmpjes, deeplinks en tweetlists worden tegenwoordig geschaard onder de dragers voor verhalen. En daar waar de ‘vertelplekken’ in het fysieke domein werden gevonden, hebben we nu de sociale media als virtuele vertelplekken omarmd. Kanalen met geheel eigen wetten.
De verteller had autoriteit
Die nieuwe mores heeft onmiskenbaar geleid tot een veranderende betekenis van de verhalen die we elkaar vertellen. Ooit had de verteller autoriteit. Alles wat hij (of zij) te vertellen had, was van belang. Er waren niet zoveel vertellers, want het vertellen was voorbehouden aan wijzen en narren. Zij vertelden zelden uit eigen ervaring, maar gaven hun lessen door vanuit parabels, avonturen van voorouders of mooie metaforen. Ze hadden het nooit over zichzelf. Zij bouwden hun autoriteit op vanuit de kennis die ze hadden. Latere media bouwden voort op dit principe. Kranten, tijdschriften, het nieuws. Ze brengen verhalen van buiten en geven met hun frames en duidingen betekenis aan de werkelijkheid. Altijd vanuit een vermeende autoriteit. Met de wijsheid in pacht, met kennis van zaken.
Verhalen vertellen via social media
De opkomst van social media heeft geleid tot een verregaande versnippering van die autoriteit. Op elk kennisaspect dat de mens voorhanden heeft, zijn een of meerdere bloggers te vinden, die er werkelijk alles van weten. Facebook, Twitter (en in zekere zin ook LinkedIn) zitten boordevol content en verspreiden die informatie, beelden, grappen en protesten razendsnel. Rellen en rampen worden bekend via Twitter. Iedere verteller heeft daarin bijna dezelfde autoriteit en juist de vermeende autoriteiten van vroeger (vijf, zes jaar geleden) worden met enige argwaan bekeken.
Want ze zijn niet meer exclusief ‘in the know’. Allang niet meer. Al die boodschappers vertellen hun verhalen met het doel om te informeren, te entertainen, te overtuigen of te waarschuwen. Maar daaronder zit iets anders: door te converseren via social media bouw je vooral ook aan jouw reputatie, aan jouw personal brand. Jouw claim to fame, omdat je verslaafd raakt aan likes en Retweets. Betekenisloos effectbejag zonder enig dieper doel. En wij weten waar we het over hebben, we doen er allemaal aan mee.
De “purkwestie”
Vervlakking versus verdieping
Doordat er veel te veel verteld en gemeld wordt door heel veel vertellers, raakt de inhoud ondergeschikt aan de kwaliteiten van de verteller. Dat leidt tot vervlakking, maar (denk aan tweede schermdiscussies) ook tot verdieping. Tot een beter begrip van de werkelijkheid, tot een snellere (en soms meedogenloze) ontmaskering van valsheid en onrecht. Maar soms ook tot een digitale schandpaal, die volslagen onterecht is. Denk aan het filmpje van de Rotterdamse dronkenlap, die een knietje in het kruis krijgt van een vrouwelijke agent. Het filmpje, en de manier waarop we er naar kijken, doet ons alles vergeten. We reageren in het moment en we reageren verkeerd. Want de politie is juist de enige die in Nederland mág slaan. Zij hebben een geweldsmonopolie.
We moeten terug naar de essentie van waarom we ooit ook weer zo hielden van verhalen. Van helden, die het onmogelijke bereiken, van mensen die beproevingen doorstonden waar ze sterker uitkwamen. Van vertellers die met hun verhalen mensen wisten te verbinden. Werkelijke leiders van dialogen die leiden tot een dieper inzicht. Juist nu we afscheid nemen van de oude consumptiewereld en we de graaicultuur achter ons laten, hebben we behoefte aan nieuwe verhalen. Ook op internet.
Welk verhaal vertellen we de volgende keer?
Een mooie gedachte om de zomer mee in te gaan en op zoek te gaan naar de ware toekomst van digital storytelling. Na de zomer komen we met een vervolg, waarin we dieper in zullen gaan op de belangrijkste do’s & dont’s voor merken en bedrijven die waardevolle verhalen willen vertellen en dialogen willen voeren via social media.
Mooi gezegd, ‘er is behoefte aan nieuwe verhalen’. Ook qua communiceren zijn de behoeften erg veranderd. Mensen nemen niet meer alles voor lief en je verhaal ouderwets over de bühne gooien is ook niet meer wenselijk. Het gaat om de persoonlijke verhalen en ervaringen: wie zijn de mensen achter de grote logge bedrijven. En daar kan digital storytelling of visual storytelling zoals ik dat noem een steentje aan bijdragen. Ik vertel het verhaal op deze wijze bijv. http://www.visualstoryteller.nl/NudgeLive.
Interessant artikel. Ik heb het hier in een gastcollege ook wel eens over gehad, maar met een andere invalshoek. Volgens mij is het namelijk ook zo dat door de sociale media juist een kenmerk is teruggekeerd uit de tijd van de verhalenvertellers: namelijk dat kennis overal en nergens is, en het opdoen en verwerken van kennis weer een actief proces.
Toen verhalen voor het eerst werden opgeschreven, en later gedrukt en verspreid, werd juist meer dan daarvoor het verhaal vastgelegd. Daarvoor werden verhalen verteld en kennis gedeeld, maar gebeurde dat niet uitsluitend door de vertellers, mensen onderling praatten natuurlijk ook. Als individu moest je zorgen dat je goed luisterde, en op het juiste moment op de juiste plek was. Door boeken werd de kennis meer “gecentraliseerd” en in zekere zin absoluter (kort door de bocht, weet ik).
In de tijd van sociale media ontstaat kennis weer door de massa, iedereen praat door elkaar, alleen nu gemedieerd. Je zult weer goed moeten luisteren, filteren (actief proces) om zelf van alle losse flarden een verhaal te maken.
Misschien zit ik er wel naast hoor, maar het is in elk geval fascinerend om over na te denken.
[...doorverteld, met de woorden altijd in exact dezelfde volgorde...] Dát lijkt me niet. Verhalen werden vast (bewust en onbewust) stééds een klein beetje veranderd, sterker gemaakt. Net als nu.
@Bibi: dank voor jouw reactie. Ik ben het vierkant met je eens. Vandaar dat ik in No Story No Glory ook een beroep doe aan leiders om weer hun eigen verhaal te gaan vertellen.
@Jeroen: eveneens dank voor jouw reactie. Ja van vertellen naar vastleggen en nu eigenlijk weer naar vertellen is iets waar we als mensheid behoorlijk aan moeten wennen. Want toen die kennis ‘gecentralseerd’ was, had je ook meer vertrouwen in het waarheidsgehalte (autoriteit). Je merkt dat we dat nu opnieuw aan het vaststellen zijn. Nu doen we dat veelal door te meten (Likes en Retweets), maar de vraag is of we daarmee onszelf niet een beetje voor de gek houden. In dit licht is het kijken naar Newsroom op HBO ook een aanrader (welliswaar oude media, maar ook een zoektocht naar onafhankelijkheid en autoriteit).
@Draaksteker: ook jij dank voor jouw reactie. Ik weet het, het is ongelofelijk, maar toch waar: in Afrikaanse stammen werd de functie van verhalenverteller overgedragen van generatie op generatie, en werden die verhalen woordelijk overgenomen. Maar dat waren dan ook meestervertellers, wij – gewone mensen – mogen er graag een eigen draai aangeven, en dus iets toevoegen, uitvergroten of versterken. En, misschien heb je wel gelijk en is ook dit Afrikaanse overleveringsverhaal er een die door de eeuwen heen steeds sterker en abosluter is gemaakt…
Wij doen veel met digital storytelling in de tuinplantensector. Over tuinplanten valt ontzettend veel te vertellen. Juist de verhalen over deze planten kunnen consumenten ervan overtuigen om deze planten in hun tuin te plaatsen. Het gaat veel verder dan alleen een mooie bloem. Hier een voorbeeld: http://www.youtube.com/watch?v=Ul5qjchzubw&sns=em
De filmpjes worden goed bekeken en doorgestuurd. Mensen vinden het blijkbaar leuk. Een mooi verhaal is een goede vervanging van een saaie bedrijfsfilm, die doorgaans alleen leuk is voor de mensen die daar werken. Het is een manier om juist mensen te bereiken die niet eens weten dat een bepaald product bestaat. Voor meer info: http://www.digital-storytelling.nl