E-health: wat houdt zorgverleners nog tegen?

ehealth

Op welke manier kan e-health een bijdrage leveren aan het toegankelijk en betaalbaar maken en houden van de zorg die bestuurders en zorgverleners dagelijks bieden aan hun cliënten? In het afgelopen najaar organiseerde PinkRoccade Healthcare diverse workshops om inzichten uit te wisselen op het vlak van e-health.

We brachten de wensen en mogelijkheden in kaart van bestuurders, zorgverleners en cliënten. Waar staan zij, welke belangen worden onderling vertegenwoordigd en waar liggen de belangrijkste vraagstukken voor het implementeren van e-health?

Invulling geven aan ‘online zorg’

In het afgelopen najaar waren er zeven bijeenkomsten bij diverse instellingen. Deze bijeenkomsten bestonden uit drie delen: in het eerste deel wordt een presentatie verzorgd door PinkRoccade Healthcare. Hierbij wordt aan de hand van concrete mockups getoond op welke manier invulling kan worden gegeven aan ‘online zorg’. Denk aan een cliënt die zich via een website of app aanmeldt op basis van een doorverwijzing, zelf een afspraak maakt en online een ad-hoc consult heeft met zijn of haar behandelaar. Hier hebben beiden direct inzage in het zorgdossier en kunnen gegevens worden uitgewisseld.

Kwantitatief onderzoek

Het tweede stuk bestaat uit discussie. Welke voordelen en bezwaren zien de aanwezigen bij de getoonde mockups en werkwijzen, en sluiten deze beelden überhaupt aan bij de visie en doelstellingen binnen de diverse zorginstanties? Tot slot is er een kwantitatief onderzoek afgenomen onder alle aanwezigen om concrete data te verzamelen rondom het voornemen meer aandacht te besteden aan zorginnovatie(s).

Voorbeeld van een mockup dat is gepresenteerd door PinkRoccade Healthcare

Voorbeeld: de cockpit voor de zorgverlener die direct ziet of de volgende cliënt al online is.

Aarzelingen bij het gebruik van e-health-toepassingen

Politici, bestuurders en zorginnovators verwijzen graag naar het potentieel van e-health. Daar is een goede reden voor: het aanbod en de mogelijkheden binnen diverse e-health-pakketten en -programma’s is de laatste jaren flink toegenomen. Ondanks het verhoogde aanbod is er helaas nog nauwelijks inzicht in de effecten van e-health-voorzieningen en daar wringt dan ook de schoen. Waarom veel energie steken in een nieuw programma als op voorhand onvoldoende duidelijk is welke winstpunten geoogst worden?

Wat is de impact op de organisatie zelf?

Daarnaast speelt er een tweede aspect bij het al dan niet omarmen van e-health: de impact ervan op de organisatie zelf. E-health wordt niet zelden gezien als een extraatje, aardig om mee te experimenteren maar zeker nog niet volwassen genoeg om op grotere schaal aan te bieden. Bij lopende projecten of pilots worden bestaande processen intact gelaten. Hierdoor ontstaat er voor een cliënt bijvoorbeeld nauwelijks enige noodzaak om een afspraak online te boeken in plaats van hiervoor te bellen met het secretariaat van een zorginstelling.

De inzet van nieuwe (werk-)methoden en processen vergt duidelijke keuzes en middelen die hierin voorzien. Met het ruime aanbod, de vele onzekerheden en het gebrek aan duidelijke voorbeelden is het nog lastig kiezen voor veel zorginstellingen.

E-health gaat niet alleen over kostenbesparingen

Alle deelnemers waren het erover eens dat e-health meer is en moet zijn dan een instrument om kostenbesparingen mee af te dwingen. Uiteindelijk is iedereen erbij gebaat  als een zorgteam op een hechte manier samenwerkt. Hiervoor is het nodig om kennis te delen: informatie die besloten ligt in het zorgdossier. Stel de cliënt of patiënt zelf in staat gezonde afwegingen te maken binnen het zorgplan dat hem wordt aangeboden. Het ligt voor de hand om dit op een eenvoudig toegankelijk (online) platform te doen.

Uit het onderzoek blijkt dan ook dat 78% van alle zorginstanties het belangrijk vindt om deze optie op termijn te bieden. Opvallend is dat 79% van hen bovendien vindt dat ook derden toegang moet worden gegeven tot een zorgdossier. Uiteindelijk verwacht 82% van alle respondenten dat binnen een jaar concrete stappen worden ondernomen om een start te maken met e-health of bestaande trajecten uit te breiden.

ehealthpinkroccade

Tegenstrijdige belangen?

Tijdens het Emerce eHealth-event in oktober vorig jaar jaar spraken een aantal patiënten zich onomwonden uit over de wens om gebruik te kunnen maken van e-health-toepassingen. Dat begint volgens hen bij dat zij overal en altijd toegang willen tot hun dossier, maar ook online inzage waarderen bij de afwegingen die zorgprofessionals voor of namens hen maken. De patiënten in kwestie zijn chronisch ziek en daardoor tegen wil en dank zelf specialist geworden.

Patiënten zijn tegen wil en dank zelf specialist geworden

Patiënten willen gezien worden als serieuze gesprekspartner bij de afwegingen die vanuit de zorg door de behandelaars werden gemaakt. Zij vragen zorgverleners gekend te worden in de besluitvorming. Zorgverleners zelf zien de voordelen van het delen van dossiers en aanverwante informatie wel in maar hebben ook veel praktische vragen en twijfels, waaronder:

  • Het delen van gegevens betekent vermoedelijk ook dat er meer vragen komen over de inhoud van een behandeling, doorverwijzing of over bijvoorbeeld gespreksverslagen. Zorgverleners vrezen hierdoor eerder een toename in de werkdruk in plaats van een afname.
  • Beslissingen in de behandeling kunnen leiden tot een dispuut. Hoe moeten zorgverleners hiermee omgaan?
  • Raakt alle communicatie niet gefragmenteerd als deze over verschillende kanalen plaatsvindt? Met andere woorden: hoe wordt dit alles weer samengebracht?
  • Als online behandelingen volledig geautomatiseerd ingepland worden op basis van een vaststaand zorg- of trajectplan, dan is het enkel nog een kwestie van productie draaien. Dit maakt het werk er niet interessanter op, zo menen een aantal zorgverleners.
  • Online behandelen is bij lange na niet geschikt voor alle doelgroepen. Hoe kan een goed voorbereide start gemaakt worden als er binnen de instelling zelf nog niet eerder is gewerkt met e-health-toepassingen?
  • Hoe slagvaardig kan een therapeut zijn als je via een webcam moet constateren dat een directe interventie nodig is terwijl je cliënt kilometers verderop zit?
  • Zorgvernieuwing begint met het neerleggen van duidelijke beleidsplannen, niet met vrijblijvend experimenteren.

E-health = health

De kern van de discussie draait om de vraag welke mogelijkheden er zijn om de zorg efficiënter te organiseren, zonder dat dit ten koste gaat van de toegankelijkheid voor cliënten. E-health speelt hier een belangrijke rol in, maar het zou onjuist zijn te veronderstellen dat iedere discussie over zorgefficiency via de as van e-health gevoerd zou moeten worden.

E-health heeft een aantal nieuwe mogelijkheden die met name gelegen zijn in de vereenvoudigde distributie van kennis en aandacht via het online kanaal. In het onderzoek liet maar liefst 96% van alle respondenten weten veel waarde te hechten aan het kunnen verbeteren van de communicatie tussen cliënt en zorgverleners. Het uiteindelijke doel is en blijft cliënten te genezen, terugval te voorkomen of hen om te leren gaan met de beperkingen van bijvoorbeeld een chronische aandoening.

“Als we niets proberen, verandert er ook nooit wat”

Met name het laatste jaar zijn er veel preventieve programma’s bijgekomen waarbij vooral aandacht wordt besteed aan wat mensen zelf kunnen om hun gezondheid te bevorderen. Dit varieert van voorlichtingsprogramma’s waarin opdrachten zijn verwerkt tot bijvoorbeeld sport- en bewegingsinstructies.

Het werkelijke effect van al deze online-programma’s is nog niet in voldoende mate becijferd en op dit punt valt er dan ook nog veel werk te verrichten. Dat gaat niet zonder slag of stoot, maar zoals één van de aanwezige bestuurders terecht opmerkte: “als we niets proberen, verandert er ook nooit wat”.

De te nemen hordes

E-health biedt prachtige kansen om zorg laagdrempelig te organiseren, maar voor een echt brede implementatie moeten er nog een aantal belangrijke hordes worden genomen:

  • Er bestaan nog geen generieke e-health-oplossingen die in staat zijn uiteenlopende zorgprogramma’s te koppelen aan EPD’s. Dit remt de slagkracht van dergelijke voorzieningen.
  • De rol van beleids- en communicatiemedewerkers bij het implementeren van e-health-toepassingen is vaak nog ondergeschikt. Zij worden regelmatig in een laat stadium betrokken. Doelstellingen ontbreken, zijn onvoldoende concreet of worden soms achteraf geformuleerd.
  • In vervolg op het vorige punt worden processen niet geoptimaliseerd om e-health effectief te kunnen benutten binnen bepaalde zorgprogramma’s. E-health vormt vaak nog een status-aparte binnen organisaties.
  • Er bestaat veel weerstand onder een groep behandelaren om e-health te kunnen of willen gebruiken. Deze weerstand berust veelal op vragen en onzekerheden die binnen de organisatie leven. Bestuurders moeten hier aandacht aan besteden.
  • Kwantitatieve gegevens die ondubbelzinnig inzicht weten te verschaffen in de winst die kan worden behaald binnen bepaalde e-healthprogramma’s, ontbreekt.

epd

Hoe verder?

Van alle deelnemers is 65% op dit moment al bezig met het in kaart brengen van de mogelijkheden die e-health hen te bieden heeft. Dit betekent dat er diverse pilots draaien of dat bepaalde oplossingen hun weg al hebben gevonden binnen de organisaties. Nog eens 17% verwacht hier het komende jaar mee aan de slag te gaan.

Dit zijn bemoedigende cijfers, al blijft het de vraag of de resultaten van deze trajecten goed doorgemeten worden. Zou het immers niet prachtig zijn als we over een jaar wel in staat zijn om elkaar meer inzicht te verschaffen in de opbrengsten van bekende e-health-initiatieven?

Wat zijn de resultaten van e-health-programma’s?

Met het oog hierop is mijn werkgever onlangs een samenwerkingsverband aangegaan met de Universiteit Twente. Doel is om in samenwerking met de GGZ-instellingen zo nauwkeurig mogelijk te meten wat de resultaten zijn van de diverse e-health-programma’s. Binnen afzienbare tijd zijn we dan wél in staat om heldere inzichten te verschaffen over de rol, mogelijkheden en impact van e-health. Antwoorden die voor alle participanten –cliënten, zorgverleners en bestuurders- van onschatbare waarde zijn. Laat mij weten wanneer je hier interesse in hebt, ik breng je graag in contact met de onderzoeksmedewerkers van de Universiteit Twente.

Uitgelicht: Training Online overheidscommunicatie: aan de slag met een effectieve strategie

training-online-overheidscommunicatie-183x133

Het unieke aan overheidscommunicatie is dat ‘de overheid’ met verschillende petten op communiceert. De ene keer als bestuurder, de andere keer als beleidsmaker, leverancier of gezagsdrager. Dat heeft impact op je online strategie! Bovendien moeten overheidsorganisaties zich aan talloze afspraken houden over digitale dienstverlening en online communicatie. Na deze tweedaagse training ben je op de hoogte van voor de overheid specifieke communicatievraagstukken en weet je hoe je daarmee om kunt gaan.

Meer weten?

Interessant?

Lees dan ook onze andere artikelen over , , , , , , , , , , , , , , .

Reacties

  1. Erwin,

    Leuk stukje.
    Hoe zie jij de wereld over een paar jaar?
    Zijn er landen die verder zijn dan Nederland met e-health?

    Stefan

  2. Erwin van Asselt | |

    @Stefan: dank voor je compliment. Je stelt grote vragen ;-) Er zijn op dit moment een aantal ontwikkelingen die bepalend zullen zijn voor de ontwikkeling van eHealth-voorzieningen:

    – Preventie wordt steeds belangrijker. Met andere woorden: kom met voorzieningen die de lastendruk aan de zijde van de zorgverlener verkleinen.
    – Zorgregie: hier spelen patienten en clienten zelf de voornaamste rol. Dan is het wel nodig dat zorgverleners de juiste middelen beschikbaar stelt om deze rol te kunnen nemen.
    – Collaboratie of mantelzorg: maak gebruik van het krachtenveld aan mensen, instellingen en andere voorzieningen die al aanwezig zijn en maak hier efficient gebruik van waar mogelijk. Niet met de bedoeling meer verantwoordelijkheden bij mantelzorgers neer te leggen maar met het doel om een zorgnetwerk te kunnen laten functioneren. Dat moet dus leiden tot de ontlasting van individuele mantelzorgers die mogelijk al zeer veel doen.
    – Kosten: dit snijdt aan twee kanten. Zorgverleners zelf krijgen minder geld voor de verrichtingen die zij doen. Zij krijgen ook niet meer enkel uitbetaald per verrichting, maar voor het resultaat ervan. Voor patienten en clienten: de zorgkosten zullen voorlopig nog stijgen. Niet alle typen van zorg zijn nog voor iedereen toegankelijk. Dure zorg wordt mogelijk pas toegewezen wanneer voldaan is aan een aantal randvoorwaarden. Levensstijl, kansen op (blijvend) succes, eigen bijdrage en wie weet wat volgt.

    Genoeg landen waar eHealth verder is dan in NL, het gaat natuurlijk om de specifieke mogelijkheden die hier geboden worden maar in Europa zijn het met name Zweden, Letland, Engeland en Ierland die fraaie initiatieven hebben lopen.

  3. Interessante analyse, maar de constatering dat nog nauwelijks inzicht in de effecten is van e-health voorzieningen klopt zeker niet voor e-mental health! Er zijn al zoveel (kosten)effectiviteitsonderzoeken in de GGZ gedaan naar e-mental health aanbod dat je dit niet meer kan stellen. Zie bijvoorbeeld een heel recent promotie-onderzoek: http://www.interapy.nl/over-interapy/nieuws/2013/01/23/universiteit-van-amsterdam-online-psychotherapie-van-interapy-is-effectief

  4. Erwin van Asselt | |

    @Odile: Dank voor de link, ik kwam het een aantal weken geleden zelf ook tegen. De auteur is er afgelopen maand op gepromoveerd. Waardevolle inzichten maar mij zijn niet (veel) meer van dit soort onderzoeken bekend? Ik ken wel wat kleinere onderzoeken van beperkte opzet (het stuk van Ruwaard is een uitzondering in mijn ogen). Ik houd me aanbevolen voor tips!

    1. @Erwin, dit zijn toch echt geen uitzonderingen; check het tijdschrift JMIR en de vele proefschriften die hierover verschenen zijn bij de VU, TU Twente etc etc, dus Ruwaard is absoluut geen uitzondering!

  5. Erwin van Asselt | |

    Er zijn veel kleine(re) onderzoeken uitgevoerd naar beschikbare puntoplossingen, maar een goed overzicht waarin onomstotelijk duidelijk wordt welke winstpunten verzilverd kunnen worden door organisaties, zijn bij mijn weten zeer beperkt aanwezig. Dus: gedreven vanuit de wil om zorg efficiënter te maken zonder dat dit ten koste gaat van de toegankelijkheid ervan. Om het wat platter uit te drukken: meer zorg leveren tegen lagere kosten middels eHealth-oplossingen. We (PinkRoccade) werkt hiervoor o.a. samen met de Universiteit Twente. Zij zijn zelf ook van mening dat het ons nog aan goede inzichten ontbreekt om op basis van hetgeen er nu beschikbaar is, duidelijke keuzes te kunnen maken.

  6. Interessant artikel en met veel plezier gelezen. Het probleem is alleen dat e-health als containerbegrip gehanteerd wordt. Als een toverdoos geschikt voor alle soorten zorg, alle soorten cliënten en patiënten en alle soorten zorgprocessen.

    Dat is natuurlijk niet zo. Het maken van een online ziekenhuisafspraak is nu eenmaal iets anders dan online mental help, het op afstand bewaken van hartfuncties of de invoering van leefcirkels in de ouderenzorg. Een ‘one size fits all’ aanpak is gedoemd te mislukken.

    Praktisch gezien kunnen er tientallen, zo niet honderden e-health oplossingen zijn die allemaal anders zijn. En die ook andere succes- en faalfactoren kennen en een andere aanpak vereisen.

    Succes- en faalfactoren en belemmeringen zijn al vaak onderzocht. TNO komt in 2002 tot 52 factoren die van invloed zijn bij succesvol innoveren in de zorg. Alares komt in 2010 tot 39 factoren die de opschaling van innovaties in de zorg bepalen. Zo zijn er meer onderzoeken uitgevoerd. Het is een complex geheel van factoren.

    Verder zijn er natuurlijk de algemeen geldende succesfactoren als het om innovatie (‘iets nieuws’) gaat zoals klantvoordeel (what’s in het for me’), probeerbaarheid, gebruiksvriendelijkheid, foutloze werking, juiste timing, doelgroepgerichte communicatie, prijs en verdienmodel, veranderaanpak, etc. Hier zie je dat aanbieders vooral de technische mogelijkheden promoten, terwijl de klant het voordeel van het product helemaal niet ziet. Oplossingen worden maar al te vaak verward met klantbehoeften.

    Vanwege deze aspecten is het raadzaam om de klant (cliënt, patiënt, zorgprofessional, verwijzer, etc.) in de verschillende fasen van het innovatieproces te betrekken. Een grotere klantbetrokkenheid leidt tot een grotere slaagkans van innovaties. Ga daar bij niet alleen af op de mondige patiënt, dat zijn vaak de innovators en early adaptors en niet representatief voor de massa.

    Over kosten, opbrengsten en effectiviteit is al veel onderzocht, gezegd en geschreven. Het is wel verklaarbaar dat het vaak kleinere onderzoeken betreft, omdat het vaak ook om kleinere toepassingen gaat; voor kleinere specifieke oplossingen en specifieke doelgroepen. Een alles omvattende e-health oplossing is er nu eenmaal niet.

    Het is waarschijnlijk ook te kort door de bocht om te denken dat als de effectiviteit van e-health onderzoekstechnisch bewezen is, de zorgorganisaties er flink mee aan de slag gaan. Daar is meer voor nodig, zie hiervoor. Om te slagen is als eerste leiderschap van bestuurders en managers nodig. Uit onderzoek van de Erasmus Universiteit blijkt dat leiderschap op het gebied van innovatie in de zorg grotendeels ontbreekt. Wellicht wordt dat beter als de effectiviteit van e-health voor hun eigen specifieke situatie beter bewezen wordt. Maar dan begint het pas.

    Een kleine reclamespot: mocht je meer willen weten over succesvol klantgericht innoveren, dan kan ik de boeken ‘Klant in de driver’s seat’ en ‘InnovatieBlunders’ aanraden.

  7. Erwin van Asselt | |

    @Sjors: Dank! eHealth is inderdaad geen toverdoos: het is zeker niet hét antwoord op de grote vraagstukken die momenteel spelen binnen de zorg, maar we kunnen er wel veel beperkingen mee wegnemen. Niet onbelangrijk: cliënten en patiënten zien in eHealth eindelijk de mogelijkheid om volwaardig deelgenoot te worden van het zorgproces.

Plaats een reactie

Je e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn met een * aangegeven.

Verschijnt je reactie niet, dan is deze mogelijk in de spam terechtgekomen. Mail ons dan even!