Cyberaanvallen raken steeds vaker de fysieke wereld. De recente hacks van koelinstallaties laten zien hoe snel digitale dreigingen kunnen leiden tot maatschappelijke en economische schade. Maar wie mag ingrijpen als iedere seconde telt? Orange Cyberdefense roept organisaties op om die verantwoordelijkheid vooraf vast te leggen in een stekkermandaat. Want tijdens een cyberaanval is er geen tijd voor discussie over wie de stekker eruit mag trekken.
Ingrijpen kan verstrekkende gevolgen hebben. Het stilleggen van koelinstallaties leidt bijvoorbeeld tot bedorven voedsel, forse financiële schade en lege winkelschappen. De gevolgen kunnen in andere omgevingen zelfs nog veel groter zijn. Wat als het uitschakelen van een systeem de waterzuivering stillegt, productieprocessen platlegt of hulpdiensten belemmert? Dan is de vraag niet alleen hoe je een cyberaanval stopt, maar vooral wie bevoegd is om ingrijpende beslissingen te nemen.
Grote dilemma’s
Beveiligingsspecialisten staan dan voor een dilemma: direct ingrijpen om verdere schade te voorkomen, of systemen operationeel houden met het risico dat een aanvaller zich verder verspreidt. Die afweging vraagt niet alleen om technische kennis, maar ook om inzicht in de gevolgen voor de organisatie en haar omgeving. Volgens Orange Cyberdefense mag die verantwoordelijkheid niet uitsluitend bij de IT-afdeling liggen. Het bestuur moet vooraf bepalen wie mag ingrijpen en binnen welke grenzen.
Rijnland laat zien hoe het kan
Tijdens een webinar van Orange Cyberdefense deelden Hoogheemraadschap van Rijnland en Veiligheidsregio Utrecht hoe zij omgaan met deze verantwoordelijkheid binnen hun vitale infrastructuur. Daarbij kwam onder meer het belang van een zogenoemd stekkermandaat aan bod.
Bij Hoogheemraadschap van Rijnland is dit een belangrijk onderdeel van de aanpak. CIO Sierk Hoeksma lichtte toe hoe een stekkermandaat duidelijkheid schept over wie tijdens een cyberincident systemen mag isoleren of uitschakelen, onder welke omstandigheden dat mag en welke belangen daarbij voorrang krijgen. Het bestuur legt deze afspraken vooraf vast, zodat er tijdens een incident geen discussie ontstaat over bevoegdheden.
Daarmee weten beveiligingsspecialisten welke bevoegdheden ze hebben en welke afwegingen leidend zijn wanneer ze onder grote tijdsdruk moeten handelen.
Vier voorwaarden voor een effectief stekkermandaat
Om tijdens een cyberaanval daadwerkelijk het verschil te maken, moeten organisaties volgens Orange Cyberdefense vier zaken goed regelen in het stekkermandaat.
1. Laat het bestuur bepalen welke risico’s acceptabel zijn
Omdat het uitschakelen van een systeem grote gevolgen kan hebben, moet het bestuur volgens Hoeksma duidelijke kaders vaststellen. Denk hierbij aan welke processen absoluut moeten blijven draaien, welke risico’s aanvaardbaar zijn en welke belangen voorrang krijgen. Dat vraagt om inzicht in de afhankelijkheden tussen IT en de dagelijkse bedrijfsvoering. Alleen dan kunnen securityspecialisten binnen duidelijke grenzen handelen.
2. Zorg dat ook buiten kantooruren duidelijk is wie beslist
Cyberaanvallen houden geen rekening met kantooruren. Als een aanval zich ’s nachts of in het weekend voordoet, is er niet altijd tijd om bestuurders te raadplegen. Het stekkermandaat van het Hoogheemraadschap van Rijnland legt daarom precies vast wanneer medewerkers of externe cybersecurityspecialisten zelfstandig mogen ingrijpen. Het mandaat maakt ook duidelijk wie de knoop doorhakt als betrokken partijen het niet eens worden over de aanpak. Zo voorkomt een organisatie dat kostbare minuten verloren gaan aan onduidelijkheid over verantwoordelijkheden.
3. Zorg dat cybersecurityspecialisten de organisatie echt kennen
Een externe cybersecuritypartner kan alleen verantwoord ingrijpen als hij begrijpt wat er binnen een organisatie gebeurt. Daarom is het belangrijk om specialisten mee te nemen in de dagelijkse praktijk en te laten zien welke rol IT speelt in de bedrijfsprocessen. Bij Veiligheidsregio Utrecht gebeurt dat bijvoorbeeld door externe specialisten kennis te laten maken met het werk op de meldkamer en bij de brandweer.
Dennis de Geus, CEO van Orange Cyberdefense Nederland, noemt de tablets in brandweerauto’s als voorbeeld. Die lijken misschien vooral bedoeld voor navigatie, maar helpen brandweerlieden ook om te beoordelen of ze veilig een pand kunnen betreden. Ze kunnen onder meer zien wat zich binnen bevindt en welke risico’s ze lopen. “Als je dat als partner niet begrijpt, dan kan je ook je beslissing niet in die context plaatsen. Dat gaat om leven of dood”, aldus De Geus.
4. Oefen niet alleen de aanval, maar ook de beslissing
Een stekkermandaat bewijst zijn waarde pas als het onder druk werkt. Organisaties moeten daarom regelmatig oefenen met scenario’s waarin systemen mogelijk moeten worden uitgeschakeld. Niet alleen om de technische respons te testen, maar juist ook om te beoordelen of de verantwoordelijkheden helder zijn. Wat gebeurt er als een cybersecuritypartner adviseert een systeem stil te leggen, maar de organisatie vreest voor de gevolgen? Wie neemt dan de uiteindelijke beslissing? Door dergelijke situaties vooraf te oefenen, komen onduidelijkheden aan het licht voordat een echt incident zich voordoet.
Van goed voorbeeld naar bestuurlijke standaard
Orange Cyberdefense ziet in de aanpak van Rijnland een belangrijk voorbeeld voor andere organisaties. Want hoewel de risico’s per sector verschillen, is de onderliggende vraag overal dezelfde: wie heeft de bevoegdheid om in te grijpen als een cyberaanval dreigt te escaleren?
De cybersecurityspecialist roept bestuurders daarom op om het stekkermandaat een vast onderdeel te maken van hun cybersecurity- en crisisaanpak. Want als iedere seconde telt, mag onduidelijkheid over verantwoordelijkheden geen extra risico vormen.
Dit bericht is geplaatst op ons open Business channel en valt buiten de verantwoordelijkheid van de redactie.