Onderwijs 2.0: Een ware transformatie

@ Jaqueline,
Inspirerend stuk. Doe graag met je mee. De eerste gedachte die mij opkwam was een associatieve. Gisteravond was ik bij de boekpresentatie (positioneren; stappenplan voor een scherpe positionering) van Rik Riezenbos en Jaap van der Grinten. In het verlengde van jou oproep poneerden zij de stelling dat de focus op positioneren van binnen naar buiten moet gebeuren. Teveel laten we de oren hangen naar de markt. In jou bewoordingen het werkende leven. Net als in het huidige onderwijssysteem geldt ook voor organisaties nieuwe verbindingen creëren met mensen, zowel binnen als buiten de eigen muren, die je helpen in je ontwikkeling/ het leren.
Groet,
Ferry

Wijze woorden van Dré.

Als hobby geef ik zwemtraining aan 9 – 12 jarige kinderen. Soms laat ik hen vrij, om zelf te bepalen, wat ze op een training willen doen. Dat wordt heel snel een puinhoop. Ze zijn dan blij, dat de “strenge” trainer weer opdrachten geeft, want dat is lekker overzichtelijk.

Dus een leraar/trainer erbij, die zegt wat te doen, is reuze handig.

En wat de toetsing betreft: tijden opnemen werkt heel stimulerend. En dan niet alleen om te toetsen wie hoe snel is, maar wie hoeveel vooruitgang boekt.

Dus vooruitgang meten is zeer belangrijk. 1.0-cijfers zijn daarom zo slecht nog niet.

Dit artikel roept bij mij als leerkracht in het basisonderwijs alleen maar vragen op:
Over welke tak van onderwijs hebben we het? Basisonderwijs? vmbo, havo, vwo, mbo, hbo? Post-hbo? Deskundigheidsbevordering voor werkenden?
Er wordt gesproken over hét onderwijssysteem. De ene school is de andere niet, volgens mij.
En wie zou de regie bij de verandering moeten nemen?
Geen schoolgebouwen meer? En hoe gaat dat dan met al die werkende ouders die hun kroost ergens willen onder brengen? En al die andere functies die de school nu op zich neemt?
Ik weet het zo net nog niet.

[...] Education 2.0 [...]

@ Dré: dank voor je uitgebreide antwoord. Erg prikkelend. Hartstikke leuk.

Ik denk zeker dat er (althans voor sommige) sprake moet zijn van structuur, richting en sturing. Ik geloof niet in het loslaten en dan zien we het wel-principe. Waar ik wel voor pleit is om structuur, richting en sturing in coproductie (leerling en omgeving) vorm te geven, afhankelijk van de behoefte van het individu (zeker in het beroeps- en hogeronderwijs) en rekeninghoudend met de ontwikkeling van het individu (leeftijd, ervaring, achtergrond etc.). Dus niet een opgelegde structuur, gedreven door het aanbod en de kaders van de onderwijsinstelling. Waarbij je het ‘goed’ doet als je binnen de marges valt. Ik geloof er niet in dat we daarmee, zoals jij zo mooi formuleert, leren onze kwaliteiten maximaal te benutten. Ik geloof dat we daarmee middelmatigheid creëren (van alles een ‘6′). Op het moment dat je als student-af het werkende leven in stapt, in onze kennisintensieve economie, wordt er direct beroep gedaan op ‘uitzonderlijk’ zijn, die kwaliteiten bij jezelf vinden die juist buiten de gemiddelde ‘marges’ vallen. En dat uitzonderlijk zijn, heb je nog niet geleerd te waarderen, te voeden, te onderhouden. Je weet nog niet op welke manier jij die omgeving kunt creëren die voor jou werkt. Je weet, misschien, wat voor jou werkt binnen de (veelal beperkte) ruimte die je van de onderwijsinstelling hebt gekregen. Dat kan veel beter volgens mij.

Het tweede gedeelte van jouw tweede alinea klinkt prachtig. Het zou mooi zijn als docenten de rol (kunnen) pakken die je daar beschrijft. En uiteraard zijn daar uitzonderingen die de regel bevestigen. Met jouw opsomming in het eerste gedeelte ben ik het niet eens. Juist wat jij daar zegt over ‘docenten die hen vertellen wat belangrijk is om te weten en waar ze dat kunnen vinden’, daar heb ik mijn twijfels bij. Ook ik heb meegemaakt (en maak nog dagelijks mee met jonge starters) wat het betekent om een docent te hebben die verteld wat belangrijk is om te weten. Dat leidt tot afwachtendheid (’wanneer doe ik het nu eigenlijk goed?’), tot het ‘inperken’ van creatief denken (’zeg maar wat ik doen moet’), en niet tot werelds denken en weerbaarheid zoals je dat verwoordt. Waarom de docent die dat moet doen? Waarom niet een omgeving die lijkt op de omgeving waar de leerling straks ook in terecht komt? Een combinatie van mede-leerlingen, voor de leerling belangrijke mensen buiten de school, een ‘meester’ in de zin van (vak)professional en inderdaad iemand in de rol van begeleider (de docent) die, want daar ben ik het van harte mee eens, de leerling ‘helpt hoe ze het op waarde kunnen inschatten en hoe ze deze kennis vervolgens zinvol kunnen gebruiken’. En het vinden van de kennis? Dat is een kwaliteit van de digital natives die in hoge mate het succes in hun werk in een kennisintensieve omgeving bepaalt en waar zij in uitgedaagd, geprikkeld en gestimuleerd moeten worden. Niet ‘voorgeschreven’. Bovendien zijn zij daar in mijn optiek veel beter, sneller en slimmer in dan wij. En spelregels van die nieuwe digitale wereld? Die kennen wij ook niet, die veranderen, die maak je zelf, die zijn telkens anders (afhankelijk van je community). Daar mee leren omgaan, niet onzeker van worden en jezelf een plek in geven is wat hen helpt in mijn optiek.

Verdwazing en verdwaling als dagelijkse modus lijkt mij niet goed ;-) Maar de mogelijke oorzaak waarvan jij zegt dat die daaraan ten grondslag ligt is tevens wel waar we mee moeten leren omgaan, steeds sneller, steeds jonger. Wat ik graag zou zien is dat de opleidingsperiode de leerling begeleidt in het steeds beter kunnen omgaan met die wereld vol kennis en ‘verdwazing en verdwaling’. Door jezelf staande te leren houden in die wereld. En te gaan zien als mogelijkheden-wereld, waarin je een manier vindt om met unieke talenten (die je langzaamaan ontdekt) een waardevolle bijdrage te leveren. En dat betekent zoveel mogelijk introduceren van die wereld in de opleidingsperiode. Aangepast bij de ontwikkelingsfase van kind naar volwassene; waarbij de rol van docent en ’school’ verschuift van aanleren naar het faciliteren van het leren. En daarmee een minder grote kloof, vervaging van de overgang van de opleidingsperiode naar de werkperiode.

@ Remko: ik kan me voorstellen dat er allerlei vragen naar boven komen, bij mij ook :-) Ik zal proberen wat meer duidelijkheid te geven waar het wat mij betreft over gaat.

Als ik het over onderwijssysteem heb, dan bedoel ik de manier waarop wij educatie inrichten. Daaronder valt ook de onderverdeling die we maken in onderwijstypen: basisonderwijs, voortgezet onderwijs, mbo, hbo, universiteit. Die onderverdeling komt voort uit de manier waarop je naar ontwikkeling en opleiding kijkt, wat wij belangrijk vinden dat kinderen kunnen tegen de tijd dat ze volwassen zijn en deel gaan nemen aan het arbeidsproces (het werkende leven zeg maar). Blijkbaar denken wij dat het totaal aan onderwijstypen/opleidingen dat we nu hebben, de ruimte geeft aan alle individuen in onze maatschappij om zich voor te bereiden op een plek (baan) die waarde toevoegt aan onze samenleving.
Ik denk dat een onderverdeling in onderwijstypen helpt om keuzes te maken in wat bij je past en waar je je vak van wilt maken. De manier waarop we dat inrichten (de principes waarop) zijn naar mijn idee nog teveel uitingen van een vorig tijdperk, het industriële. We zitten nu midden in een kennisintensieve, belevingseconomie waar andere uitgangspunten, drijfveren in zitten. Mijn pleidooi is dat we het onderwijs daar meer op moeten laten aansluiten.

Uiteraard moeten we daarnaast rekening houden met de ontwikkelingsfasen van kind naar volwassene. In het basisonderwijs is het belangrijk een aantal basale dingen die leven in onze maatschappij mogelijk maken, worden aangeleerd (taal, rekenen, klok kijken, creativiteit etc.) Naarmate je ouder wordt is het belangrijk te ontdekken wat jij zou kunnen bijdragen aan de maatschappij, wat jouw kwaliteiten zijn, wat ‘zin’ geeft aan jouw werkende bestaan. Die ontwikkeling zou ook zichtbaar moeten zijn in het totaal aan onderwijs dat wij inrichten.

Uiteraard zit er verschil tussen scholen. De ene is inderdaad, zoals jij dat zegt, de andere niet. Dat is nu precies wat ik bedoel. In extreme zin betekent het dat de mogelijkheden die je als individu hebt voor een groot deel worden beïnvloed door de onderwijsinstelling die je treft. In mijn optiek zou dat anders moeten en kunnen zijn. De technologische en maatschappelijke veranderingen geven ons ook de mogelijkheid om voorbij de grenzen van de onderwijsinstelling te kijken, als het om ontwikkeling en leren gaat. De afhankelijk van één onderwijsinstelling (school) hoeft dus niet meer zo groot te zijn.

En tja; de spijker op zijn kop wat mij betreft, als je zegt dat de school een aantal andere functies bekleedt naast het leren. Het is een ontmoetingsplek, een sociale omgeving en, zoals jij formuleert, een plek waar je je kroost kwijt kunt. Die functies zijn misschien wel heel belangrijk, maar dan pleit ik er voor een omgeving te maken waar die functies ook hoogtij vieren, mits je daarvoor kiest. Dat betekent wederom, maatwerk op basis van de individu en zijn/haar omgeving. ‘Scholen’ (of misschien heet het dan wel anders) die bestaan vanuit het sociale-, opvoedkundige- of ‘opvang’-principe en waar je ervoor kiest om je kind daar heen te sturen. Waarvan je dan ook mag verwachten dat wat er tussen die muren gebeurt gericht is op de reden dat je je kind erheen stuurt. En niet kinderen die ‘opgehokt’ worden, met als excuus dat ze aan het leren zijn en dat leersucces gekoppeld is aan 850 aangeboden uren of 1040 uren aanwezig zijn.

Ik zeg dus niet: schaf al die schoolgebouwen maar af.
Ik zeg wel: richt omgevingen in die passen bij de ‘functies’ die we belangrijk vinden (sociaal, opvang, leren etc.) en richt die zo in dat individuen in staat gesteld worden, met diverse vormen van hulp, uit zichzelf te halen wat er in zit. En in deze tijd vraagt dat andere dingen (van ons, van de hulp en van de leerlingen) en hebben we andere mogelijkheden om dat te doen, dan bijvoorbeeld 40 jaar geleden.

Wat mij betreft moeten we het lef hebben om daar ook gehoor en gevolg aan te geven.

@Jeroen:

Ik zeg ook niet dat alles slecht is wat digitaal of via een beeldscherm verloopt. Ik zeg alleen dat digitaal maar een stukje gereedschap is, een verlengstuk, dat je als zodanig moet gebruiken, en dat we niet moeten onderschatten in hoeverre kinderen het als “alles” zien, als “hun wereld” en denken dat dit DE wijze van communiceren is. Iemand zal ze aan het verstand moeten brengen dat dit niet de echte leefwereld is, maar een verlengstuk. Dat je communicatie altijd bij voorkeur face to face doet, en niet via MSN. Niemand bereid kinderen voor op de tekortkomingen van het digitale. Dit mis ik steeds in dit soort betogen. Al dat ik naar voren zie komen is hoe belangrijk het digitale tijdperk is en dat daar de focus op moet liggen, terwijl ik denk dat het juist andersom is. Het digitale tijdperk is iets van onze kinderen, en zij weten als geen ander daarin de weg te vinden. Dat hoef je ze niet te onderwijzen, dat kunnen ze prima op eigen houtje (of we dat willen of niet). Helaas raken ze de weg in de echte wereld wat kwijt zo lijkt het af en toe. Hier komt het onderwijs om de hoek kijken in mijn belevenis.

Voor wat betreft je opmerking over “bekrompenheid”; ik realiseer me terdege dat ik hem nogal hard en cynisch inkopte. Mijn reactie werd mede gedreven door de erbarmelijke staat van het onderwijs hedentendage. Ik maak me kwaad over mensen die weer met het zoveelste innovatieve onderwijs idee aankomen terwijl we het onderwijs de laatste 20 jaar vakkundig om zeep hebben geholpen. Heb je wel eens met een 18 jarige gepraat die op het MBO zit? De algemene kennis die deze groep jong volwassenen heeft is om te janken. Feitelijke kennis is van een erg laag niveau. We moeten ons afvragen of we niet eerst eens orde op zaken moeten stellen voor we aan de zoveelste verandering gaan beginnen.

[...] Onderwijs 2.0: Een ware transformatie – Frankwatching – Annotated [...]

Ideeën over eigentijds onderwijs vind je ook in ‘Nu leren voor morgen’, een boek met 25 interviews met deskundigen uit verschillende hoeken. Ook oprichter van deze website – Frank Janssen – komt aan het woord. Verder o.a. Adjiedj Bakas, Doekle Terpstra, Mathieu Weggeman… Meer informatie vind je op http://tinyurl.com/8dbgq6

Lees ook eens mijn artikel op Frankwatching.com: http://www.frankwatching.com/archive/2010/03/04/onderwijs-2-0-heeft-docent-2-0-nodig/