Welk mens staat niet bloot aan afgeleide communicatie?

In De Wereld Draait Door van 18 februari waren de ouders van Niek Zervaas te gast. Niek was zwaar gehandicapt, had nooit kunnen praten tot de dag dat hem geleerd werd om te gaan met een letterbord. Een geoefende begeleider volgt daarbij de bewegingen van Nieks’ arm die een bepaalde letter aanwijst. En zo worden zinnen gemaakt. “Niets is wat het lijkt”. “Kijk met de ogen van je hart”.

Er blijkt een pakhuis aan wijsheden te zetelen in de jonge Niek. Zozeer zelfs dat hij aangeeft te willen stoppen met zijn medicijnen omdat ze hem versuffen. Niek overlijdt. Op zijn begrafenis wordt gedanst, precies zoals hij zelf gewild had. Het is te zien in de documentaire Dansend Hart.

Rommelen in de media

Na afloop van DWDD begon het te rommelen in de media. Waarom had Matthijs van Nieuwkerk geen kritische vragen gesteld over deze methode, Facilitated Communication, het geleide spreken? Het staat toch ter discussie? De vraag is wie degene is die de letters aanwijst. Is het Niek, of is het een van zijn begeleiders die al dan niet bewust de hand van Niek naar een letter stuurde? Vorig jaar nog werd getwijfeld over de herkomst van de goede studieresultaten van Thiandi Grooff, de 22-jarige studente die als zwaar geestelijk gehandicapte eerst haar vwo-diploma haalde en later ging studeren op het Amsterdamse University College. Was zij zo’n goede student of haar begeleiders?

Niek Zervaas

Ze hebben allemaal dezelfde cursus mediatraining gevolgd

Toch opmerkelijk, dat de vraag naar de oorspronkelijkheid van een uitspraak alleen gesteld wordt bij een zwaar gehandicapte die zinnige dingen blijkt te zeggen. Het hele fenomeen van geleide communicatie komen we dagelijks tegen. “Het belangrijkste zijn de drie punten, dat is een inspanning van ons hele team, en mijn eigen doelpunt is irrelevant” zegt de speler van het winnende team, woorden gebruikend die je hem niet meteen toedicht.

Iedere week zegt een ander het. Ze hebben allemaal dezelfde cursus mediatraining gevolgd. Ze hebben allemaal een letterbordje in hun hoofd dat van afstand wordt bestuurd. “U draait en bent oneerlijk” zei Jan Peter Balkenende op 14 juli 2008 tegen Wouter Bos. Het waren niet de woorden van Balkenende zelf, het waren de woorden van zijn campagneteam. “Drie procent is drie procent en daar houden we ons aan”, zei Mark Rutte nog niet zo lang geleden. Zijn partijprogramma sprak.

Niemand ontkomt aan onwillekeurige sturing

Je moet je altijd weer afvragen afvragen welk mens op deze wereld niet bloot staat aan de afgeleide communicatie. Niemand in deze wereld ontkomt er aan dat datgene wat hij of zij zegt of vindt onwillekeurig gestuurd werd door de invloed van een commentaar, artikel, column of tweet. Of zich bewust willekeurig heeft laten oppimpen door een persvoorlichter, tekstschrijver of mediatrainer. We gaan pas twijfelen als een blinde zegt te kunnen zien, een zwakbegaafde gaat filosoferen of een dove alles gehoord lijkt te hebben.

We moeten veel meer op onze hoede zijn voor de ogenschijnlijk normalen. Dat zijn de gevaarlijksten.

Deze column werd eveneens gepubliceerd in Het Financieele Dagblad.