Curlingwerkgevers vegen verkeerd: 7 stappen om de werkbeleving wél te meten
Werkgevers doen steeds meer om hun mensen te ontzien. Maar worden medewerkers daar ook gelukkiger van? Onderzoek zegt van niet. Lees waarom de curlingwerkgever met de verkeerde bezem veegt, en hoe je die in 7 stappen neerlegt.
De curlingouder zit ook op kantoor
Ken je de term curlingouders? Zoals curlingspelers met hun bezem het ijs gladvegen, zo halen deze ouders elk obstakel voor hun kind weg. Van het huiswerk maken tot verhaal halen bij de leraar na een slecht cijfer. Daar help je je kind alleen niet mee.
Volgens de Self-Determination Theory (SDT) van de psychologen Edward Deci en Richard Ryan heeft iedereen, van peuter tot volwassene, 3 basisbehoeften: autonomie (zelf keuzes maken), competentie (merken dat je iets kunt) en verbondenheid (je gesteund voelen door anderen). Een curlingouder geeft volop verbondenheid, maar neemt de autonomie over. En het kind ontdekt nooit wat het zelf kan.
Toch zie ik diezelfde curlingreflex bij werkgevers. Met een fruitmand, een massagestoel of een workshop over werkstress vegen ze het ijs glad voor hun mensen. Goedbedoeld, maar werkgeluk ontstaat niet uit een fruitmand, en werkstress kun je niet wegmasseren. Het draait om de balans tussen wat je werk energie geeft en wat het aan energie kost.
En die balans herstel je niet alleen door obstakels weg te vegen. Minstens zo belangrijk is versterken wat al energie geeft. Dat heet amplitie: niet alleen wegnemen wat misgaat, maar juist uitbouwen wat al goed gaat.
4 dingen die goed lijken, maar niet werken
In mijn werk zie ik werkgevers keer op keer dezelfde goedbedoelde dingen doen voor de werkbeleving van hun mensen. Onderzoek laat zien dat ze minder opleveren dan gehoopt. Hieronder 4 voorbeelden, elk met een tip die wél werkt en die je geen extra budget kost.
1. Een goede lunch voorkomt gemopper, maar maakt niet gelukkig
Niks mis met een goede lunch, ik schuif zelf ook graag aan. Maar een lunch is wat psycholoog Frederick Herzberg in de jaren 50 een hygiënefactor noemde. Is de lunch slecht geregeld, dan word je chagrijnig. Is hij goed geregeld, dan word je er niet gelukkiger van. Je voorkomt ontevredenheid, maar je maakt geen werkgeluk. Dat komt volgens Herzberg uit het werk zelf: iets bereiken, erkenning krijgen, verantwoordelijkheid dragen.
Tip: Houd de lunch, maar verwacht er geen werkgeluk van. Vraag je team liever eens wanneer ze voor het laatst trots waren op hun werk. Een klant die blij was, een klus die eindelijk lukte, een collega die ze op weg hielpen. Kijk daarna samen hoe je dat vaker laat gebeuren of verder uitbouwt. Daar zit de motivatie die Herzberg bedoelde.
2. Welzijnsprogramma’s voor het individu leveren weinig op
Mindfulness, coaching, slaapprogramma’s: de markt voor welzijn op het werk groeit al jaren. De vraag is alleen of het werkt.
Onderzoeker William Fleming van de Universiteit van Oxford zocht dat in 2024 uit in een studie in het Industrial Relations Journal. Hij vergeleek de antwoorden van ruim 46.000 werknemers bij 233 Britse organisaties. Wie meedeed aan individuele welzijnsprogramma’s, zoals mindfulness, weerbaarheidstrainingen, ontspanningslessen of welzijnsapps, scoorde op verschillende maten van welzijn niet hoger dan collega’s die niet meededen.
Fleming trekt zelf een duidelijke conclusie: organisaties moeten de werkplek veranderen, niet alleen de werknemer. Een van de dingen die hij noemt, is de manier van leidinggeven. Daar zit veel winst: hoe medewerkers hun leidinggevende ervaren, hangt sterk samen met hun werkgeluk. Een massagestoel lost geen onduidelijke rol op, hij masseert hem hooguit even weg. Een goede leidinggevende lost hem wel op.
Denk bijvoorbeeld aan autonomie, een van de 3 basisbehoeften uit de Self-Determination Theory. In een factsheet over werkstress van TNO en CBS (pdf) zegt 42% van de werknemers weinig autonomie te ervaren. Een leidinggevende die een team zelf laat bepalen hoe het een klus aanpakt of het rooster indeelt, geeft precies die energiebron terug. Het kost niets.
Tip: Steek de tijd en het geld voor die nieuwe training of app liever in je leidinggevenden. Help ze het goede gesprek te voeren met hun team: wat geeft je energie, wat kost je energie, en wat kunnen we daaraan doen?
3. Alleen stress wegnemen helpt maar half
Het JD-R-model (Job Demands-Resources) van de psychologen Arnold Bakker en Evangelia Demerouti laat zien waar werkbeleving vandaan komt. Kort gezegd: je werkbeleving ontstaat uit de balans tussen wat je werk van je vraagt en waar je energie uit haalt. Te veel eisen en te weinig energiebronnen leiden tot werkstress. Genoeg energiebronnen leiden tot werkgeluk en bevlogenheid.
Het mooie is: energiebronnen leveren niet alleen werkgeluk op, ze werken ook als buffer tegen werkstress. Bakker en Demerouti lieten dat in 2005 samen met Martin Euwema zien bij ruim 1000 medewerkers. Wie meer autonomie, steun en feedback ervoer, had minder last van uitputting en cynisme, ook als het werk veel vroeg.
Tip: Wil je werkstress verminderen? Begin dan met het toevoegen van werkgeluk. Dat is amplitie in de praktijk: kijk welke energiebronnen in je team al sterk zijn en maak die groter.
4. Om feedback vragen maakt de medewerker toeschouwer
Het curlingdenken zit ook in hoe we meten. In een klassiek medewerkerstevredenheidsonderzoek (MTO) geeft de medewerker een oordeel over de organisatie: hoe tevreden ben je over je leidinggevende, je werkplek, je arbeidsvoorwaarden? De boodschap eronder: vertel ons wat er mis is, dan lossen wij het op. Makkelijk voor de medewerker, maar nergens staat die medewerker stil bij het eigen werk.
Tip: Laat medewerkers reflecteren in plaats van oordelen. Vraag niet wat de organisatie beter moet doen, maar wat hun energie geeft en wat ze zelf zouden willen veranderen. Wie zo naar zijn eigen werk kijkt, komt vaak zelf met oplossingen. De onderzoekers Amy Wrzesniewski en Jane Dutton noemen dat job crafting: medewerkers sturen hun werk zelf bij, zodat het beter bij ze past. Denk aan een verpleegkundige die graag nieuwe collega’s inwerkt en die rol er bewust bij pakt.
Zo leg je de bezem neer in 7 stappen
Alle 4 de tips hebben één ding gemeen: ze beginnen bij wat medewerkers zelf energie geeft. Maar hoe weet je dat, niet alleen voor één team, maar voor de hele organisatie? Dan kom je vanzelf uit bij meten. En zoals je bij punt 4 las, zit de curlingreflex daar diep: een klassiek MTO vraagt medewerkers om een oordeel, waarna de organisatie het oplost.
Wil je de bezem echt neerleggen, dan begint het dus bij de manier waarop je werkbeleving meet. Deze 7 stappen helpen je op weg.
- Bepaal waarom je meet. Wil je weten hoe tevreden mensen zijn, of wil je dat ze iets met hun werkbeleving gaan doen? Schrijf het doel in één zin op. Lukt dat niet, dan is het nog te vroeg om een vragenlijst te kiezen.
- Stel een klein kernteam samen. 3 mensen is genoeg: een HR-eigenaar die het proces trekt, een directie- of MT-lid als sponsor zodat er ook echt iets met de uitkomsten gebeurt en iemand met onderzoekskennis, zoals een arbeids- en organisatiepsycholoog of data-analist.
- Vraag naar werkbeleving, niet naar tevredenheid. Gebruik een onderbouwd model zoals het JD-R-model en vraag naar energiebronnen en stressbronnen in het werk zelf.
- Stel vragen vanuit de medewerker. Niet “Hoe tevreden ben je over je leidinggevende?”, maar een stelling als “Ik ging deze week met een goed gevoel naar huis”, te beantwoorden van helemaal mee oneens tot helemaal mee eens. Zo geeft de medewerker geen cijfer aan de organisatie, maar staat hij of zij stil bij de eigen werkbeleving.
- Begin bij wat goed gaat. Kijk eerst welke energiebronnen sterk zijn en hoe je die groter maakt. Zo versterk je wat al werkt, in plaats van alleen te repareren wat stuk is.
- Blijf erover praten. Laat het niet bij één meting per jaar. Plan tussendoor korte check-ins, bijvoorbeeld in het teamoverleg, zodat je ziet hoe het zich ontwikkelt.
- Breng het gesprek naar het team. Daar ontstaat het grootste deel van de werkbeleving. Bespreek de uitkomsten met 2 vragen: wat kunnen we zelf doen, en wat hebben we nodig van de organisatie?
Zorgen is iets anders dan regelen
Zorgen voor je mensen is goed werkgeverschap. Maar zorgen is iets anders dan alles regelen. Goed werkgeverschap geeft ruimte: om te proberen, te vallen en weer op te staan. De massagestoel mag blijven. De bezem mag in de kast.
Dus, wat voor werkgever wil jij zijn? Eentje die alle stress probeert weg te vegen? Of eentje die ruimte geeft om werkgeluk te laten groeien?
Header-afbeelding gegenereerd met ChatGPT