De Rationalizer van Philips

De verhouding tussen een mens en een computer is altijd al een precaire geweest. Een computer is gehoorzaam en zal altijd precies taken uitvoeren zoals hem werd verteld te doen, en daar is hij ijzingwekkend nauwkeurig, emotieloos, en dom in.

Een zijstap. Eigenlijk was Pieter Lakeman een superprogrammeur. Hij gaf een domme opdracht (haal je geld weg) en vervolgens werd het commando uitgevoerd door de systeempjes (bange mensen). Na de eerste rapporten van de curatoren blijkt nu dat de strategie een averechtse was. De programmeur maakte een fout en de fout werd blindelings overgenomen en vermenigvuldigd.

De beurskrach van 1987 is toegeschreven aan zelfhandelende computers met de opdracht om ander bepaalde omstandigheden aandelen te verkopen. Dat kan goed gaan, maar als iedereen met hetzelfde programma werkt, dan gaat het heel hard met het aanbod in de markt en keldert de prijs. Het automatisch handelen door computers werd na 1987 verboden.

De mens kan computerprogramma’s ook oneindig complex maken. Regel, uitzondering op regel, uitzondering op de uitzondering, tenzij, maar indien dan toch. Voor al deze woorden bestaan programmeercommando’s. Het slot van het lied kan zijn dat niemand meer begrijpt wat de programmeurs bedoelden.

En ook dat niemand meer kan voorspellen hoe het systeem zal reageren op niet-alledaagse prikkels. Een prijsdaling in de huizenmarkt. Een wankelend consumentenvertrouwen omdat een bank omvalt. Een stijging van de goudprijs.

Het zijn als kruiden die in een pan worden gegooid, waarvan de combinatie een onbekend effect zal krijgen op de smaak van het maal. Zo ook kwamen er totaal onbegrepen financiële pakketten in de markt, die als hete aardappelen worden doorgeschoven. Het systeem ploft. ‘Information technology played a major role in the crisis‘, schreef Moshe Vardi in ACM.

In de financiële wereld is het dus al een paar keer gebeurd dat het systeem de mens in de moeilijkheden bracht. Maar zou het systeem de mens ook nog eens voor fouten kunnen behoeden?

Het kan. Vorige maand maakte Philips bekend de Rationalizer op de markt te brengen. De Rationalizer werd ontwikkeld samen met de VU en de ABN-Amro. Een mooi trio: een techneut, een wetenschapper en een slachtoffer. Het werkt simpel. Een beurshandelaar krijgt een polsband, de emobracelet.

Als de beurshandelaar zich te veel door emoties laat leiden proeft de Rationalizer dat onmiddellijk en gaan er rode lampjes op het scherm branden. ‘Oeps‘, denkt de handelaar, hij corrigeert zichzelf meteen, neemt een hap kandijkoek en gaat op zoek naar een verstandige transactie, niet gehinderd door emoties.

De wereld gaat er prachtig uitzien, dank zij de Rationalizer. De gloeilampen maken plaats voor Rationalizers en Balkenende blijft in Nederland. Het einde van de crisis is in zicht.

Deze column is eveneens verschenen in Het Financieele Dagblad.