Van robotarm tot zelfrijdende heftruck: autonome systemen zijn geen toekomstmuziek meer
AI verlaat het lab. Wat betekent dat voor bedrijven, en hoe organiseer je dat verantwoord?
Lange tijd waren autonome systemen het domein van onderzoekers en pilots. Dat verandert snel. Robots die zelfstandig navigeren, installaties die autonoom ingrijpen, medische systemen die beslissingen ondersteunen in real time — het zijn geen prototypes meer, het zijn operationele realiteiten.
Die verschuiving brengt nieuwe vragen mee. Niet: kán het? Maar: hoe doe je het veilig, betrouwbaar en schaalbaar?
Productiviteitsdruk als aanjager
De urgentie komt deels van buitenaf. Analyses zoals het Rapport Wennink — een advies aan het kabinet over arbeidsmarkt en automatisering — laten zien dat Nederland toekomstige economische groei vrijwel volledig uit hogere arbeidsproductiviteit moet halen. Extra arbeidsinzet biedt nauwelijks nog ruimte. Autonome systemen zijn daarmee geen luxe maar een structureel antwoord op een reëel probleem.
“Autonome systemen worden een sleuteltechnologie voor productiviteitsgroei, concurrentievermogen en het aanpakken van maatschappelijke uitdagingen”, zegt Hans Praat van de NOM. “De stap van lab naar praktijk vereist niet alleen technologie, maar ook vertrouwen en heldere kaders.”
De keten die het verschil maakt
Wat de praktische doorbraak van autonome systemen complex maakt, is dat het geen enkelvoudige technologie is. Het vraagt samenwerking tussen AI-bouwstenen (zoals vision-AI en digital twins), systeemintegratoren die componenten omzetten in werkende oplossingen, en eindgebruikers die bereid zijn operationele verantwoordelijkheid te nemen.
Bedrijven als Fizyr (vision-AI in logistiek en voedselverwerking), Demcon (autonome systemen als productstrategie voor hightech maakbedrijven) en Picnic (autonome logistiek als basis voor nieuwe bedrijfsmodellen) laten zien dat die keten werkt. Ook het UMCG bewijst dat autonomie in de zorgsector al ingeburgerd begint te raken.
Veiligheid en vertrouwen als ontwerpcriteria
Een van de meest urgente vraagstukken is hoe je veiligheid en certificering organiseert wanneer machines zelfstandig opereren in dynamische omgevingen waar fouten directe gevolgen hebben. Prof. dr. S. Shankar Sastry (UC Berkeley), wereldwijd erkend als een van de grondleggers van cyber-fysische systemen en autonome besluitvorming, werkt aan precies die vraag: hoe bouw je vertrouwen in systemen die je niet elke stap kunt controleren? Explainability — begrijpen waarom een autonoom systeem een beslissing neemt — wordt daarin steeds belangrijker, zowel voor toezichthouders als voor de bedrijven die deze systemen inzetten.
Noord-Nederland als onverwacht epicentrum
Opvallend: een groot deel van de Nederlandse ontwikkeling op dit terrein speelt zich af in het noorden. Met spelers als Demcon (Assen), de Rijksuniversiteit Groningen en het EDIH Noord-Nederland — specifiek gericht op autonome systemen — is de regio uitgegroeid tot een plek waar fundamenteel onderzoek en industriële toepassing elkaar daadwerkelijk vinden.
