In de nrc.next van dinsdag 11 november 2008 uitten Warna Oosterbaan en Hans Wansink hun kritiek op lui die beweren dat de kranten dood zijn en bloggers de niet bestaande wedstrijd gewonnen hebben. Je hoort ze bijna stampvoeten bij de volgende frase: “Blogs gaan de krant echt niet vervangen.” En een interview met Jeroen Mirck, die zowel de oude media en aanpak kent, als de nieuwe. Hoe ziet hij de toekomst van de dagbladen? En de uitspraken van het duo Warna&Hans?
“De nieuwsmedia vervullen in een representatieve democratie drie functies. In de eerste plaats moedigen ze aan tot deelname aan het politieke debat, door middel van het bevorderen van de algemene ontwikkeling van de burger. Ten tweede fungeren ze als maatschappelijk forum dat een debat over publieke zaken stimuleert. En ten derde treden ze op als waakhond tegen misbruik door mensen en instellingen met macht.” Luidt het orakel van de Warna en Hans.
Lifestyle, iew!
Maar welke rol, behalve een dubbelrol (dezelfde content staat immers op internet en wordt via radio en tv verspreid), moeten kranten nog spelen? De geprezen serendipiteit wordt steeds meer verloochend. Op dure vormen van journalistiek wordt bezuinigd, krantenformules worden verbreed met onderwerpen als lifestyle, ‘health’, consumentenzaken en het privéleven van bekende Nederlanders. Catch-all kranten binden eigenlijk niemand echt aan hun blad.
Internet, toch wel handig!
Over het gegeven internet zeggen Warna en Hans het volgende: “Op internet kunnen kranten op een vanzelfsprekende wijze aan hun identiteit gestalte geven. Maar de voornaamste waarde van een krantenartikel op internet is dat die titel – in tegenstelling tot veel andere websites – aanspraak kan maken op het gezag dat in een lange historie is verworven.”
Op internet waait helaas een andere wind. Professionele kwaliteitsjournalistiek bestaat niet alleen op papier. Online heeft, door het uitblijven van echt goede krantenwebsites, de concurrentie al een sterke positie ingenomen.
Oude en nieuwe media
Jeroen Mirck is sinds april 2008 redactiechef van Emerce (het papieren product), een maandblad over business, marketing en technologie. Daarvoor was hij vier jaar lang werkzaam als redacteur van reclamevakblad Adformatie. Ook was hij de oprichter van Adfoblog (2006), het weblog van Adformatie.
Je vertelde me dat ze bij de Adformatie maar weinig enthousiast waren over een weblog?
“De Adformatie schrijft over nieuwe media, dus zou je denken dat ze er in meegaan, als er een initiatief langskomt als een weblog. Maar de Adformatie is vooral een printproduct. De uitgebreide informatie staat in het blad, die wordt niet doorgeplaatst online. En een weblog bijhouden kost veel tijd. Om het goed te doen moet je er mensen opzetten of ze er deels vrij voor maken. Daarin moet je investeren. De beide marketingredacteuren (waar ik er een van was) waren direct enthousiast en een reclameredacteur merkte dat de filmpjes leuk waren en aansloegen. De rest was er niet zo blij mee en maakte er minder tijd voor. En dan werkt het niet. Eigenlijk zou je er een dagdeel voor moeten inruimen, maar daar was geen ruimte voor.”
Wat is het meest innovatieve dagblad? En het meest innovatie weekblad?
“Als het om de crossmediale aanpak gaat, twijfel ik bij de dagbladen tussen nrc.next en De Pers, die laatste is vooral online goed bezig. Bij de weekbladen… van opinieweekbladen heb ik online niet zo’n hoge pet op, Elsevier heeft wel goeie site. De vrouwenbladen doen het goed. De Viva is online goed bezig.
Of deze bladen daardoor ook een langer leven beschoren is, is geen uitgemaakte zaak. Zeker bij de kranten komen de bezoekers van de website gratis het nieuws consumeren. Er moet dus een goede koppeling zijn. Wat zet je online en wat zet je in de krant? Ik klik altijd de nieuwsbrief van de nrc.next open, terwijl ik de krant elke ochtend lees. Er kunnen altijd dingen instaan die door de zaktijden niet meer meekonden in de papieren krant. De nieuwsbrief en homepage van nrc.next zijn een logisch verlengstuk van de (snel verouderende) papieren krant. Ze worden ook goed afgestemd.”
Wat vind je van het idee van nieuwscommunities?
“Bij de Viva is een community bouwen van groot nut. Je wilt lid zijn van de club. Bij kranten is dat toch minder. Is de aanmeldingsprocedure (om een reactie te plaatsen, red.) te lang of moet je steeds opnieuw inloggen? Dan is dat een drempel, waar mensen op afhaken.”
Wat vind je van de manier waarop dagbladen en weekbladen het internet gebruiken?
“Ik vind de Volkskrant-site erg nietszeggend. Ze hebben ‘m een paar keer gerestyled. Voorheen was het altijd een openingsfoto van een of ander drama en daaronder een waslijst aan koppelingen. Het doel was blijkbaar om zoveel mogelijk nieuws te brengen, zonder er over na te denken hoe dat te presenteren. De Volkskrant doet het nu beter, maar heeft nog steeds weinig meerwaarde. Wel heel erg leuk zijn de sites van DAG en De Pers, die regelmatig YouTube filmpjes embedden. Tijdens de Amerikaanse verkiezingen volgde ik op nrcnext.nl de live blog, die volstond met links en filmpjes van foute campagne uitingen. Heel a-journalistiek eigenlijk, maar het stond wel op de voorpagina van nrcnext.nl.”
Blogs a-journalistiek?
Jij noemt blogs a-journalistiek. In de nrc.next van dinsdag 11 november 2008 doen Warna Oosterbaan en Hans Wansink de volgende uitspraak: “Blogs gaan de krant echt niet vervangen.” Jeroen (foto):
“Ze zullen dagbladen zeker niet vervangen, maar wél naast het nieuws een rol spelen. Veel mensen halen hun nieuws van GeenStijl. Maar je zet wel de televisie aan bij een persconferentie van Wouter Bos. En de volgende dag sla je de krant erop na, voor de achtergronden. Kranten die meer doen dan ANP-berichten overschrijven, zullen overleven. Gratis kranten kwamen bij het vertrek van Ella Vogelaar niet verder dan ‘Ze is opgestapt’. Ja, dat wisten we al.”
Hoe zie jij de toekomst van dagbladen/weekbladen?
“Met de bezuinigingen bij de Telegraaf en PCM, gaan er ongetwijfeld kranten verdwijnen. Betaalde kranten worden moeilijker rendabel. De nieuwe generatie leest minder kranten, internet speelt een grotere rol. Henk Blanken zegt: ‘Ze gaan verdwijnen’. Maar daar geloof ik niet in. Ze zeiden met de komst van de tv ook dat de radio overbodig zou worden. Nu luisteren ook minder mensen naar de radio, maar het bestaat nog steeds. Kranten zullen ook blijven bestaan maar een minder dominante positie in gaan nemen.”
Goddank, het zijn niet alleen maar dinosauriërs…
… die journalisten. Met Jeroen Mirck gaan we met zijn allen wat sneller richting een goede online-offline koppeling van dagbladen. En met mijn afstudeerproject. Waarover meer in de volgende post (mét beeldmateriaal).
Floor Drees schrijft exclusief voor Frankwatching een serie over de toekomst van de dagbladen, onder de titel Dag blad. Op haar website kun je terecht voor meer beeldmateriaal en tussentijdse updates.
Anette van Haren 
Robbert van Ekris 
Geert 
Mark Timmermans 
Ellen de Lange-Ros 
Toch grappig dat de drie functies die volgens Warna en Hans door nieuwsmedia worden vervuld het beste online kan worden gerealiseerd. Laagdrempelig, gratis en interactief.
En die waakhond functie… Die wordt door inhoudelijk deskundige bloggers sneller en beter ingevuld dan een algemeen gevormde journalist.
Print is dood; maar dat was natuurlijk allang bekend. Of gebeurt dat alleen in Amerika?
In de zomer hoorde ik op de radio iemand zeggen: “er zullen echt geen banken failliet gaan; dat is bij de internet-crisis ook niet gebeurd.”
Zo zullen de meeste kranten ook nu echt ten onder gaan, en sommige al binnen een jaar. In de VS zijn sinds het begin van dit jaar al ruim 18.000 journalisten ontslagen. In Nederland staat de stand bij de drie grote dagbladconcerns nu op ongeveer 600. Het zou fijn zijn als het niet waar was, maar het is niet anders: de dagbladen zijn bezig met hun laatste strijd.
Marc en Gerard, bedankt voor jullie reacties!
De nrc.next is nog de enige stijger onder de dagbladen. Maar als het slecht gaat met grote broer NRC, tsja…
Krant lezen doet men om een andere reden dan internet nieuws volgen… het een is voor de achtergronden. Achtergronden waar vaak nieuwsblogs geen tijd voor hebben. Specifieke blogs zoals Politico daarentegen…. gelukkig voor de NL kranten hebben we dat nog niet zo hier in .nl en richt politico.com zich voornamelijk op de VS.
Daarbij zijn E-readers nog niet gemeengoed, en kun je er niet op blogs abonneren….. maar dat is als je het mij vraagt van tijdelijke aard.
Het duurt dus nog wel een jaar of 5 – 10 voordat de echte shake-out komt. Maar komen gaat ie…. dat is voor mij een ding wat zeker is.
Overigens is het verschil tussen radio en TV dat ze niet dezelfde content bieden. Als er nu veel meer zenders als MTV waren geweest…. dan had radio een probleem gehad. Maar wees eens eerlijk…. hoeveel mensen luisteren nu nog naar hoorspelen?
Blogs brengen heus kranten niet ten val. Dat kunnen de kranten prima zelf en daar zijn ze hard mee bezig.
Het hele riedeltje over media – als het een opkomt moet het ander weg, want zie lp en cd – hoef ik hier niet af te draaien. Dat ziet iedereen die er een beetje helder naar kijkt.
Het probleem is dat kranten zichzelf in hun overlevingsdrang totaal overbodig maken. Na de opkomst van de Telegraaf mede door het showbizznews en luchtige artikelen, zijn de andere kranten daar langzaamaan naartoe gegroeid. Het huwelijk van Frans Bauer stond nog niet zo heel lang geleden gebroederlijk op de voorpagina naast relevant nieuws.
Veel kranten praten dat goed door te redeneren dat nieuws als Frans’ huwelijk relevant is voor veel mensen, en dus nieuws. En daar gaan ze de mist in: dat is het namelijk niet, en mensen willen dat niet in de krant lezen. Daarvoor kijken ze namelijk, als ze dat willen weten, naar RTL Boulevard en Shownieuws: dat zijn de podia waar dit soort nieuws thuishoort en die dit het beste kunnen oppakken. Kranten moeten zich daar verre van houden. Schoenmaker, blijf bij je leest.
Uit lezersonderzoeken (bijvoorbeeld Leon de Wolff bij HDC Media) blijkt dat lezers nogal wat aan te merken hebben. Zo is bijvoorbeeld het Noordhollands Dagblad volgens de lezers te ’sensatiegericht’; teveel branden, teveel bekende Nederlanders, teveel SBS6 zal ik maar zeggen. Het mag allemaal wat diepgaander, relevanter en serieuzer.
Wat betreft de drie functies: ontwikkeling, discussieforum en waakhond: mochten ze willen. Als dit de consensus is in dagbladenland (en dat denk ik), dan leven ze in droomland.
De waarheid is dat kranten hun lezers te weinig wat leren over de wereld door zich te richten op nieuws (vaak van persbureaus, soms eigen nieuws, maar vrijwel altijd zonder echt diepgang). En dat terwijl kranten zich moeten onderscheiden met achtergronden, niet met nieuws. Zet dat vooraan, en bundel al het snelle nieuws op een pagina (nrc next is een aardig voorbeeld hoe het ook kan).
Voor de functie van discussiepodium zijn kranten om dezelfde reden ongeschikt: achtergronden worden veelal weggestopt achterin de krant en krijgen dus minder aandacht. Een podium achter het gordijn zeg maar. En daar kijkt het publiek niet.
En een waakhondfunctie hebben kranten al helemaal niet. De mankracht die daarvoor nodig is – onthullingen vereisen onderzoeksjournalistiek – is namelijk al lang en breed ontslagen of zit op de wip. Er is een brede jonge garde van talentvolle journalisten die staat te trappelen om op een bevlogen manier diepgaande journalistiek te bedrijven, maar die verdwijnen noodgedwongen naar andere bedrijfstakken, omdat kranten dure oude zuurpruimen in dienst hebben die niet van wijken weten – en die daardoor kranten in hun val meeslepen.
Ik ben geneigd het met Blanken eens te zijn: kranten verdwijnen, op misschien een paar na. De kranten die zich het beste kunnen aanpassen aan de 21e eeuw, overleven. De rest zal langzaamaan opgedoekt worden, niet meer in staat rendabel te zijn.
[...] richting een goede online/offline koppeling van dagbladen.” Aldus Floor Drees vandaag op Frankwatching.com. Ik ontmoette Floor enkele weken geleden op de Personal Branding Netwerkborrel van Tom Scholte. [...]
Goed stuk Floor, leuk dat je Jeroen hebt geïnterviewd.
Deze discussie gaat vaak niet waar het echt over gaat.
Kranten realiseren zich niet dat nieuws geen schaars goed meer is. Iedereen kan altijd alles online vinden zodra het is gebeurd. Een krant is per definitie later. Het enige dat er voor een krant overblijft is daar toegevoegde waarde op te hebben. Dus zijn er twee opties.
(a) kranten schrijven uitgebreide diepte artikelen die verder gaan dan wat er is gebeurd.
(b) kranten gaan online, gratis. En halen winst uit andere bronnen: advertenties, adwords.
Een combinatie van beide is ook goed mogelijk. En misschien ook nodig om te concurreren met andere gratis media.
Het aantal kranten zal in de loop der jaren minder worden, zeker. Maar eerst zijn de tijdschriften aan de beurt. Een paar decennia geleden zorgden die voor de verdieping van het nieuws. Kranten gaan die taak nu overnemen, want het echte nieuws (de korte feitelijkheden) staat op internet. Van verdieping is daar voorlopig geen sprake, zelfs niet van fact-checking, dus het zal de komende jaren nog wel kopiëren van persbureaus blijven.
De NRC heeft de eerste aanzet gegeven met ‘Focus’. Alhoewel ik me afvraag of dat rendabel te maken is. Onderzoeksjournalistiek is duur en vooralsnog zijn weinig mensen bereid te betalen voor informatie en diepgang.
@Floor: oude stempel, dinosauriërs… Makkelijk afkatten van een beroepsgroep die ons al meer dan een eeuw van informatie voorziet. Of denk je echt dat het nieuws straks gratis uit de hemel komt vallen?
@Rene
Ik zou ze niet durven afkatten. Ik werk met ze samen, het was altijd mijn droom om journalist te worden en krantjes maken is mijn grote passie. Ik zal de volgende keer emoticons toevoegen als ik een sarcastische opmerking maak over de traditionele mannen en vrouwen in het veld.
@Chris
Bedankt voor je reactie!
Start op internet een discussie over het voortbestaan van kranten en er duiken in het reactieveld altijd weer figuren op die zeker denken te weten dat alle kranten binnenkort gaan verdwijnen. Onzin natuurlijk, maar zoals dat gaat: op blogs behoor je pro-blog en anti-krant te zijn. Net zoals men in de krant vaak pro-krant is en anti-blog. Het kanaal waar de discussie wordt gevoerd, vertroebelt diezelfde discussie. Vraag maar eens aan Feyenoord-supporters of Ajax een goede voetbalclub is: niemand zal het daar toegeven, terwijl de geschiedenis ons een heel andere les leert.
Los daarvan is het antwoord ook simpel: een medium verdwijnt nooit integraal, tenzij het niet meer functioneert. Welnu: letters op papier zullen tot in lengte van dagen blijven functioneren. Of doe jij straks ook al je boeken bij het oud vuil? Daarbij negeren de criticasters de onstuitbare opkomst van gratis kranten. Er zijn hogere oplages kranten dan ooit tevoren. Het enige verschil: veel kranten zijn gratis. Maar het zijn wel gewoon kranten. Zelfs als betaalde kranten verdwijnen (wat ik al niet geloof), dan nog zullen er altijd gratis kranten blijven. Dus bespaar me het Feyenoord-gejank over de dood van het integrale medium krant.
@Jeroen – feyenoord is ook gewoon beter ;-p
maar zonder dollen – de functie van de krant gaat toch ook gewoon veranderen. Dat is toch wel duidelijk. men leest de Metro/Spits toch ook niet omdat men het nieuws zo graag wil weten. Als het een gratis roddelblad of een gratis entertainment/sport nieuws bald was geweest dan was de oplage even hoog geweest…. men leest het uit pure armoede (er is niets anders te lezen).
De ouoderwetse krant gaat nu ook veel meer al over de verdieping en putten daar hun bestaansrecht uit. Maar zodra een ander dat weer beter doet dan zal er toch een probleem ontstaan.
Ik zeg niet dat kranten weggaan… maar wel dat er een grote shake-out gaat komen in betaalde kranten en dat het FD, NRC/NRC-Next en een derde (meer entertainment georienteerde… w’ijnlijk de Telegraaf) betaalde krant overblijven…. de rest heeft dan geen bestaansrecht meer / de adem niet meer om tegen een bierkaai te vechten.
Maar ik kan dat inderdaad ook denken omdat ik myopic ben…. de tijd zal het leren.