Project X Haren: wat ging er mis?

Project X Haren

Momenteel zijn er twee grote discussies gaande ten aanzien van het Project X-“feest” in het Groningse Haren. Eerst de vraag wie uiteindelijk verantwoordelijk is? De inmiddels 16-jarige Merthe? Misschien de voetbalhooligans van onder meer FC Groningen, FC Twente, FC Utrecht en Cambuur? Is het Rob Bats, wiens burgervaderlijke kop moet rollen? Is het de schuld van de social media? Of hebben om te beginnen de traditionele media de hype rondom het feestje willens en wetens tot ongekende hoogte aangewakkerd?

Daarnaast duikt voortdurend de vraag op of de feestaankondiging misschien helemaal niet eens zo uit de hand had hoeven lopen. Het zijn twee voor de hand liggende vragen, die de moeite waard zijn om eens goed te bekijken.

Vraag 1: wie heeft het gedaan?

Demissionair minister Opstelten van Veiligheid en Justitie heeft in het Radio 1 Journaal van jongstleden zaterdag de Harense rellen scherp veroordeeld. De daders moeten zo snel mogelijk worden opgepakt conform het lik-op-stukbeleid. Ook vindt hij dat de rol van Facebook nader onderzocht moeten worden. Dit oordeel van Opstelten was het startschot voor een brede discussie over wie nu uiteindelijk verantwoordelijk is voor alle ellende, wie er voor de schade moet opdraaien en welke rollen de diverse partijen in dit drama hebben gespeeld.

Uit een brief die de vader van Merthe op 14 september 2012 aan diverse buurtbewoners schreef, blijkt dat op vrijdag 7 september het meisje via Facebook een uitnodiging voor haar ‘Sweet Little 16′- partijtje naar een groepje vrienden verstuurde, maar die per ongeluk op publiek had gezet. “Vervolgens is een vriend van een vriend ermee vandoor gegaan en heeft 500 vrienden uitgenodigd. Nog diezelfde vrijdag hebben wij de uitnodiging van internet gehaald maar toen was het kwaad al geschied.”

Onder de naam ‘Project X Haren’ ging de feestuitnodiging een eigen leven leiden. Duizenden mensen werden via Facebook, Twitter en blogs geattendeerd op het feest en accepteerden de invitatie. Er werden filmpjes op YouTube gepubliceerd en ook werd er geflyerd op diverse plekken in Groningen.

Op 16 september kregen de traditionele media lucht van het op handen zijnde feest. Het artikel Paniek in dorp: Meisje zet verjaardagsparty op Facebook‘ op Joop.nl toonde de brief van de vader. Daarin schreef papa nog: “voorlopig zijn we van mening dat extra publiciteit het proces eerder versterkt dan dempt”, maar dat was toen al een gepasseerd station. Openlijk was het ouderlijk huis aan de Harense Stationsweg ten prooi gevallen aan een mediahype. Vanaf 18 september volgden eerst Trouw, toen Spits en daarna iedereen. Met als absoluut dieptepunt de oproep van Radio 3FM op vrijdag 21 september om met zijn allen massaal naar Haren af te reizen.

Thomas Boeschoten heeft voor de website Tweetonderzoek.nl alle tweets geanalyseerd. In bovenstaand filmpje is te zien hoe snel de buzz op Twitter zich verspreidde. Verbazingwekkend is ook, dat de tweet van een relatief onbekende Twitteraar, Jonathan van Noorloos, zo’n enorme impact heeft. Noorloos zegt hierover zelf in een tweetconversatie met Boeschoten: “ja oké, ik snap je punt. Social media, alles kan tegenwoordig.

Boeschoten

Klik op de afbeelding voor een vergroting.

De bovenstaande grafiek heeftis Boeschoten met behulp van de website Topsy.com gemaakt. Hij haalt er het volgende uit: “opvallend om te zien dat #ProjectXHaren eigenlijk pas op donderdag echt begon te leven op Twitter. Daarvoor… amper!” “Misschien laat dat wel zien hoe groot rol van de traditionele media was om #projectX echt “mainstream” te maken. Twitter volgde later pas!

Verder onderzoek naar de rol van sociale en de traditionele media levert de volgende inzichten op. Via Finchline heeft Olga Kruidhof van SocialMatters.nl de onderstaande grafiek achterhaald. Voor de duidelijkheid: de linker grafiek toont social media (exclusief Twitter) waar fora en Facebook onder meer onder vallen. De rechter grafiek laat zien hoe het nieuws over het feest zich door de tijd heen heeft verspreid. Ook hier ontstond de echte schokgolf op social media pas na 20 september, toen de traditionele media (tv en radio) al enkele dagen aandacht aan het onderwerp hadden besteed.

Grafiek Haren

Klik op de afbeelding voor een vergroting.

Het is zoals ik eerder in het artikel ‘The Day After: De Slag om Haren‘ al zei: “de social media waren verantwoordelijk voor de virale verspreiding van het nieuws, de traditionele media legden op hun beurt een vergrootglas op het nieuws.” De impact van traditionele media is dus vele malen groter dan die van social media. Of zoals Dominee Gremdaat op YouTube verkondigt: “de media gooien in zo’n situatie wel degelijk olie op het vuur.”

Een belangrijke kanttekening is dat niet de tools verantwoordelijk zijn voor de rellen in Haren, maar de mensen die ze gebruiken: don’t shoot the messenger! Afgelopen zondag noemde de Duitse minister Ilse Aigner van Consumentenbescherming Facebook nog medeschuldig, omdat het bedrijf weigert haar haar privacyinstellingen te verbeteren. Dit is echt complete onzin. Niet verwonderlijk dat een woordvoerster van Facebook Nederland als volgt reageerde: “het is helemaal niet moeilijk om via privacyinstellingen te bepalen voor wie een bericht bedoeld is. Daar kunnen gebruikers best zelf op letten.”

Vraag 2: had het uit de hand lopen voorkomen kunnen worden?

Eén antwoord hierop lezen we op het weblog Zapruder:

“Gewoon proberen al die mensen vrolijk en gezellig opvangen, naar een leuk feestterreintje leiden en lauw waterig festival bier schenken. Goedkoop, cheesy bandje erbij. Niet heel streng zijn op kleine overtredingen. Et voilà: groot feest, niets aan de hand. ‘Het verjaardagsfeestje van Mirre’. Of ‘Marretje’, of hoe heet dat arme Harense hockeymeisje dat nu denkt dat het haar schuld is’. Even hossend met z’n allen lang zal ze leven zingen, op het podium je ‘fans’ toejuichen. Iedereen blij, super PR, een gedenkwaardige dag waar we allemaal trots op hadden kunnen zijn.”

Ach ja, de Romeinse dichter Juvenalis had het al over ‘panem et circenses’ ofwel: brood en spelen. Het was de manier waarop de Romeinse autoriteiten destijds de gunst van het volk probeerden te winnen. Bevredig de eenvoudige behoeften van het volk door ze eten en vermaak te geven.

Achteraf is het makkelijk praten. Had het wel laten doorgaan van het in alle onschuld aangekondigde feest de ongeregeldheden kunnen voorkomen? De Harense burgervader Rob Bats heeft in een persconferentie gemeld, dat hij hier serieus naar heft gekeken, maar dat de organisatie te veel risico’s met zich meebracht. Daar is ook best wat voor te zeggen. Want wat als er op een afgelegen voetbalveld duizenden mensen waren gaan feesten en daar de bom was gebarsten? En hoe zit het met de precedentwerking van je een feest laten afdwingen om ongeldige redenen?

Punt is natuurlijk wel dat de opkomst volledig is onderschat. De autoriteiten lieten weten, dat ze slechts 10% opkomst verwachten. Dat is alsnog 3000 man en gewoon te veel voor zo’n klein dorp om even zonder noemenswaardige voorbereiding onder controle te kunnen houden. Ook bij de verwijdering van de naambordjes, opdat de feestgangers de bewuste straat niet zouden kunnen vinden, moeten vraagtekens met uitroeptekens gezet worden. Hoe naïef kun je zijn? De huidige generatie is vergroeid met de smartphone en weet met de een of andere app in no time elke locatie te vinden. Zeker met sensatiebelustheid in de zin.

Conclusie

Wie de film Project X gezien heeft – uit maart 2012 nota bene – wist van te voren hoe het feest in Haren zou eindigen. Soortgelijke pogingen om het Project X-scenario daadwerkelijk leven in te blazen hadden in het buitenland al een identiek beeld opgeleverd: complete chaos, waarbij zelfs een dode viel. De NRC schreef:

media, bestuurders, relschoppers en meelopers – allen hebben zij een aandeel gehad in de Slag bij Haren. Niemand stond erboven, niemand regisseerde het groepsproces. En dat terwijl het feest geïnspireerd is door een film met een helder script en allesbehalve een happy end. Wat Haren overkwam, kan morgen weer gebeuren.”

Gelukkig bleef het in Haren bij een paar zwaargewonden en miljoenen schade, waarna in verschillende andere Nederlandse steden vergelijkbare Project X-feesten werden aangekondigd. Ongehoord vond De Volkskrant in het artikel ‘politieleiding heeft gefaald‘:

“Bronnen binnen het korps verklaarden gisteren dat er reeds drie weken geleden serieuze aanwijzingen waren dat de zaak zou escaleren. […] Volgens Gerrit van de Kamp, voorzitter van politiebond ACP, hadden de toegangswegen naar Haren veel eerder afgesloten moeten worden.”

Hoe het allemaal ook zij, Haren heeft moeten bloeden voor een zware onderschatting van een gecombineerde mediahype: traditionele en social media die elkaar versterkten. Terwijl het scenario duidelijk was, maar bijvoorbeeld Hoek van Holland kennelijk alweer vergeten. Gerrit van der Kamp sprak misschien nog wel de meest duidelijke woorden. Haren heeft één station en er loopt één snelweg langs. Hoe moeilijk had het kunnen zijn om daar en ook bij de Rijksstraatweg effectief te patrouilleren, mensen rechtsomkeert te sturen en wie zich enigszins als raddraaier manifesteerde onmiddellijk een verplichte gratis slaapplaats aan te bieden met een duidelijk gerechtelijk staartje. Lering zonder vermaak; en een voorbeeld voor iedereen!

Lees ook de andere artikelen over Project X Haren.

Interessant?

Lees dan ook onze andere artikelen over , , , , , , .

Reacties

  1. Het heeft weinig zin iemand of iets de schuld te geven van de gebeurtenissen in Haren. Er zullen altijd mensen zijn die alles zullen aangrijpen om rellen te kunnen schoppen.

  2. Als je nu terugkijkt, kun je beter de vraag stellen: Wat ging er goed?

  3. Fascinerend om de grafiek te zien die gemaakt is met Topsy.com. Dat de sociale media feitelijk zo rustig waren tot donderdag mag gerust een bijzondere vondst genoemd worden. Ik kan me nog herinneren dat ik op maandag al via de traditionele media meldingen vernam van de situatie van Merthe. Radio, TV, etc. Dat bleef de gehele week doorgaan, met als uitsmijter de aandacht in De Wereld Draait Door aan het begin van de avond, toen het “nog gezellig was” in Haren.

  4. Ik vind een drietal aspecten in deze zaak zeer boeiend:
    1. De schuld van de overheid.
    2. Social media bekritiseerd om Haren, geroemd tijdens de Arabische Lente.
    3. Jongeren werden uitgedaagd zichzelf en de kracht van online/social media bewijzen.

    Ten eerste de inschatting die de overheidsinstanties maakten. Er wordt besloten dat naast politie ook ME nodig is. Dan maak je volgens mij de afweging dat het behoorlijk uit de hand kan lopen. Als je niet besluit om een iets te organiseren, weet je dat de verveling zal toeslaan met mogelijk nare gevolgen. Maar preventie, nee, dat is niet nodig. Openbaar vervoer en toegangswegen hadden afgesloten kunnen worden. Duidelijk meldingen op alle NS stations en in het nieuws, zodat men afziet van een reisje naar Haren. Mijns inziens is dit het grootste verwijt dat je in deze zaak kunt maken. De overheidsinstanties hebben niets gedaan om de situatie te voorkomen. Politie en ME zet je in voor handhaving, maar dat is iets anders dan preventie. Wie heeft er schuld? De overheidsinstanties dus zeer zeker voor een belangrijk deel.

    Ten tweede, naar aanleiding van deze uit de hand gelopen Facebook uitnodiging, wordt er geroepen dat Facebook haar beleid moet aanpassen, dat berichten verwijderd moeten worden in dergelijke situaties. Een vorm van censuur. Maar roemden wij ook niet de mogelijkheden van social media tijdens de Arabische Lente? Nu het zich tegen ons keert, reageren we plots heel anders. Maar wat hebben de social media nu werkelijk gedaan om rellen te veroorzaken? Volgens mij weinig. Social media zijn slechts een middel.

    Tot slot ben ik er van overtuigd dat veel mensen geen kwaad in de zin hadden. Waarom er zoveel mensen kwamen? Ik denk dat de jongeren zich wilden bewijzen. Ik kan me nog heel goed een spottend lachje herinneren van Albert Verlinde, vrijdagavond 21/9 in RTL Boulevard, in de trant van: ‘er is helemaal niets te doen, haha, en er is ook helemaal niemand, haha, wat een sneue bedoening’. Dergelijke reacties hebben bijgedragen aan de opkomst. Jongeren zijn online en into social media. Waar door sommige partijen daar sceptisch naar gekeken wordt, was dit een uitgelezen mogelijkheid om de kracht van social media te bewijzen door naar Haren af te reizen, voor een feestje. Een feestje dat helaas ook relschoppers heeft aangetrokken. Een feestje dat er niet was, waardoor het uit de hand liep.

  5. Op 8 augustus heeft Mirte alles al van fb afgehaald. Een man (extremist) in nieuwzeeland heeft hem er echter weer op gezet en opgeroepen om er heen te gaan en rellen te gaan schoppen. Dit heeft de politie van haren ook bekend gemaakt.

  6. Slag om Arnhem afgewend!

    De rustige nacht in Arnhem van 28 op 29 september bewijst dat je natuurlijk op toegangswegen moet posten en de treinen controleren. De “vijand” helemaal op je eigen grondgebied gaan staan opwachten en het op een “dorpsguerilla” laten aankomen, zoals in Haren, is echt wel het allerdomste wat je kunt doen. Ik begrijp daar echt nog steeds geen snars van!

  7. Onderzoek Haren door Cohen gaat half jaar (!) duren – #hoekandatnouweer > http://www.nu.nl/binnenland/2923255/onderzoek-rellen-haren-duurt-half-jaar.html

  8. Uitgebreide en interessante blog! Je hebt veel interessante invalshoeken gebruikt die de hype rondom Project X Haren veel nuance geven. Je conclusie vind ik heel duidelijk: ‘traditionele en social media die elkaar versterkten’. Het is daarnaast altijd gebruikelijk om in zo’n situatie de schuldige te willen aanwijzen, maar naar mijn mening is dat niet echt mogelijk. Zoals je zelf ook aan geeft versterken sommige elementen hebben elkaar simpelweg. Daarom geloof ik ook dat het erg moeilijk is een rel zoals Project X te voorkomen.. aangezien een collectieve gedachte zich ook gedraagt als een collectieve beweging. Ik heb over deze topic ook een blog geschreven, mocht je geïnteresseerd zijn. Ik heb gekeken naar Project X als hype en met name welke rol nieuwe media hierin heeft gehad.

    http://metareporter.nl/2012/11/29/project-x-de-fundamentele-bijdrage-van-de-nederlandse-media/

Plaats een reactie

Je e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn met een * aangegeven.

Verschijnt je reactie niet, dan is deze mogelijk in de spam terechtgekomen. Mail ons dan even!