Massamaken: werkt cocreatie echt?

Als er maar een rijk netwerk van wegen is, kom je vanzelf op het punt dat het land waar de meeste mensen wonen ook het grootste autoland van de wereld is. China is dat nu. Dat heeft Volkswagen goed gezien, net zoals ze natuurlijk ook door heeft dat de Chinees er weinig moeite mee heeft om iets na te maken. Niet alleen de producten, maar ook de winkels er omheen, zoals Ikea en Apple mochten ervaren.

China bedenkt de nieuwe Volkswagen

“Voordat ze ons namaken, vragen we ze om het zelf te maken”, moet Volkswagen gedacht hebben toen het Chinese volk werd gevraagd om de opvolger van de legendarische Kever te ontwerpen. Een auto door het volk voor het volk. “Mass-manufacturing”, zo kun je het People’s Car Project (PCP) noemen. China telt zo’n 500 miljoen internetgebruikers, die allemaal mogen bijdragen aan het ontwerp. En daar krijgen ze een jaar de tijd voor. Ze mogen stemmen op elkaars ideeën, teksten en vormen, en er zijn leuke prijsjes te verdienen. Wat voor auto wordt dit? De kans is groot dat hij lijkt op de Trabant of de Alfa Romeo Giulia, typisch auto’s die lijken op de auto die je krijgt als je een kind vraagt een auto te tekenen. Zou er ooit een Kever gekomen zijn uit een ontwerp van de massa?

Ander voorbeeld: op de site onderling.nl wordt het Nederlandse volk gevraagd om mee te praten over schadeclaims die verzekeraar FBTO ontvangt. ‘Iedereen mag meedoen. De meeste stemmen gelden’, zo wordt democratisch beloofd. Een oliekoekendomme klant heeft een kokendhete pan rechtstreeks van het vuur op de aanrecht van haar huurwoning gezet. Aanrecht beschadigd, ook gek. En vervolgens mag het volk gaan stemmen of de domme klant recht heeft op een vergoeding.

Een andere situatie: klant leent een tennisracket, hij smasht en het racket breekt. Hij claimt het tennisracket. Nee, zegt FBTO, het racket werd gebruikt waarvoor het bedoeld werd en dus kon de klant er niets aan doen. De eigenaar leende een brak tennisracket uit, bij hem moet u zijn. Met wie zijn we het eens? U mag stemmen.

Het ongegeneerde lef waarmee verzekerden een beroep durven te doen op hun verzekering is opmerkelijk. Laat die twee tennissers het even met elkaar regelen, zonder de andere verzekerden en de maatschappij hiermee op te zadelen. Onderling, heet dat. Een tennisracket is als een dictator. Op een gegeven moment is het op. En je kunt je natuurlijk afvragen wat je er mee bereikt als de betrokken massa haar mening geeft. Wat betekent het als de meerderheid vindt dat er tot uitkering moet worden overgegaan?

Wisdom of the Crowds vs. belangengroepen

Het mechanisme van massamaken lijkt kansrijk, met dank aan het netwerk. Maar het is datzelfde ragfijne netwerk dat de kracht van massamaken ondermijnt: namelijk het vermogen om razendsnel belangengroepen bij elkaar te brengen. Wat gebeurt als de tennisser onder de internethuid zijn vrienden mobiliseert om op Uitkeren? Ja! te stemmen? Wat gebeurt als miljoenen chinezen via QQ, de Chinese Facebook, een belangengroep vormen om het ontwerp een neo-maoïstische richting in te duwen? Wisdom of Crowds kan werken als individuen van de crowd onafhankelijk van elkaar handelen. En dat bestaat niet meer. Er is geen onbevooroordeeld jurylid meer te vinden.

Deze column werd eveneens gepubliceerd in Het Financieele Dagblad.