Duurzaamheid & het grootste reputatierisico: falend bestuur [podcast]

Wat is waarde? Dertig jaar geleden was het antwoord overzichtelijk: een sterke balans, gezonde cashflow en liefst ook een nette werkgever. Vandaag de dag is dat niet meer genoeg. Bedrijven worden beoordeeld op hun maatschappelijke impact, hun ecologische voetafdruk én op de manier waarop zij verantwoordelijkheid organiseren. Governance blijkt steeds vaker de doorslaggevende factor.

In de nieuwste aflevering van Reputatie Inside spreek ik met Jan Niewold, partner Climate Change & Sustainability Services bij EY. Het gesprek gaat over duurzaamheid, maar draait in de kern om bestuur: wie stuurt, wie controleert en wie neemt verantwoordelijkheid wanneer belangen botsen?

Van financiële zekerheid naar maatschappelijke legitimiteit

Het klassieke beeld van een ‘goed bedrijf’ is verbreed. Financiële prestaties blijven noodzakelijk, maar ze legitimeren een organisatie niet langer vanzelf. Bedrijven moeten laten zien hoe zij omgaan met mensen, milieu en maatschappij en vooral: hoe dat is verankerd in besluitvorming.

“Duurzaamheid is geen los programma,” benadrukt Niewold, “het is een andere manier van kijken naar waarde.” Die waarde zit niet alleen in wat een bedrijf produceert, maar ook in wat het veroorzaakt, voorkomt of doorschuift naar anderen in de keten of in de tijd. Juist governance bepaalt of dat geen vrijblijvende ambitie blijft. Zonder duidelijke verantwoordelijkheden, toezicht en keuzes aan de top, blijft Environmental, Social, en Governance (ESG) een verhaal zonder fundament.

Reputatie ontstaat waar governance faalt of werkt

Reputatie en ESG raken hetzelfde fundament: geloofwaardigheid. En geloofwaardigheid ontstaat niet door intenties, maar door consistent gedrag. Governance is daarin de stille kracht. Het is het systeem dat bepaalt of mooie woorden worden omgezet in daden. EY velt als assurance provider geen moreel oordeel over bedrijven. Het oordeel gaat over samenhang: klopt wat wordt gerapporteerd met wat er gebeurt? Zijn beleid, targets en acties logisch verbonden? En is er toezicht op die uitvoering?

Waar governance zwak is, ontstaat ruimte voor greenwashing. Vaak niet uit kwade wil, maar uit gebrek aan regie. En precies daar ligt een groot reputatierisico.

Europa en de bestuurlijke reflex van regels

Europa kiest nadrukkelijk voor regelgeving. Met de Corporate Sustainability Reporting Directive (CSRD) wordt niet-financiële verslaglegging wettelijk verplicht. Dat roept weerstand op: te complex, te arbeidsintensief, te bureaucratisch. Maar volgens Niewold wordt daarbij iets over het hoofd gezien.

De CSRD schrijft niet voor wat je moet doen, maar hoe je er verantwoording over aflegt. Het dwingt bedrijven na te denken over hun governance: wie is verantwoordelijk voor ESG? Hoe worden belangen afgewogen? En hoe voorkom je dat duurzaamheid strandt tussen afdelingen? Regelgeving is daarmee geen doel op zich, maar een katalysator voor beter bestuur. Niet perfect, maar wel richtinggevend.

Governance als scharnierpunt tussen strategie en uitvoering

Lange tijd was duurzaamheid vooral een communicatievraagstuk, maar die fase is voorbij. Rapportage heeft zichtbaar gemaakt waar bedrijven grip missen. En waar governance onvoldoende is ingericht. Nu de regeldruk deels wordt verlicht als gevolg van het EU Omnibus programma, ontstaat een nieuwe fase. Duurzaamheid moet concurreren met andere strategische thema’s zoals AI, cybersecurity en geopolitieke risico’s. Dat betekent dat ESG alleen overeind blijft als het bestuurlijk wordt ingebed.

Governance wordt dan het scharnierpunt. Vragen die dan ontstaan zijn onder andere:

• Wie beslist als duurzaam en winstgevendheid botsen?
• Wie bewaakt de lange termijn?
• En wie legt daarover verantwoording af?

Meten helpt, maar sturen is een bestuursvraag

Er zijn steeds meer manieren om duurzaamheid meetbaar te maken. Environmental P&L’s, ketenanalyse, productpaspoorten. Ze leveren waardevolle inzichten op. Maar meten alleen is niet genoeg. De echte vraag is: wat doe je met die informatie? Governance bepaalt of data leidt tot keuzes, of verdwijnt in dashboards. Zonder bestuurlijke prioriteit blijven cijfers decoratie. Juist daar raakt ESG reputatie: stakeholders zien niet alleen wat je meet, maar vooral wat je ermee doet.

Intrinsieke motivatie is niet genoeg

Volgens Niewold staan de meeste bedrijven ’s ochtends niet op met het idee schade aan te richten. De intenties zijn vaak goed. De spanning zit in businessmodellen die onder druk staan en in belangen die elkaar raken. Governance is het mechanisme om die spanning hanteerbaar te maken. Het maakt zichtbaar welke keuzes worden gemaakt, en waarom. Dat voorkomt reputatieschade niet altijd, maar maakt haar wel uitlegbaar.

Het grootste reputatierisico: falend bestuur

Aan het einde van het gesprek wordt de vraag scherp gesteld: wat is het grootste reputatierisico voor bedrijven de komende vijf jaar? Het antwoord is helder. Niet te weinig doen, maar het verkeerde verhaal vertellen. En dat verkeerde verhaal ontstaat vrijwel altijd door falende governance: te veel beloven zonder bestuurlijke borging, of verantwoordelijkheid afschuiven wanneer het schuurt.

Wie minder hoeft te rapporteren, krijgt meer ruimte. Maar die ruimte vraagt om volwassen bestuur. Niet om korte-termijnoptimalisatie, maar om keuzes die de organisatie toekomstbestendig maken.

De kern

ESG is geen groen verhaal en geen compliance-oefening. Het is een governancevraagstuk. Reputatie ontstaat waar bestuur laat zien dat het keuzes durft te maken, belangen afweegt en verantwoordelijkheid neemt, ook als dat pijn doet. Transparantie is geen bedreiging, maar een gevolg van en het helpt goed bestuur. Want uiteindelijk geldt ook hier: reputatie ontstaat niet in rapportages, maar in gedrag.

Luister hier de Reputatie Inside podcast met Jan Niewold via iTunes, Soundcloud of hieronder via Spotify: