Terwijl we ons dagelijks druk maken over wat er óp ons scherm gebeurt zouden we ons meer bezig moeten houden met wat erín zit. Computerhardware zit vol gevaarlijke stoffen die tijdens of na het gebruik vaak in het milieu terechtkomen. De bits en bytes van de virtuele wereld krijgen zo een venijnige long tail die we zelden te zien krijgen maar waar we wel iets aan kunnen doen.
Eind augustus bezocht ik in Banff, Canada de 13e editie van de Interactive Screen conferentie. Zestig kunstenaars, filmers, programmeurs. mediatheoretici en activisten verbleven gedurende een week in de Canadese Rocky Mountains om te discussiëren, te presenteren en te integreren onder het motto ‘Sustain!’: duurzaamheid in de digitale wereld. Een onderwerp dat veel tongen losmaakte was E-waste: wat er overblijft wanneer je je computer bij het vuil zet.
Bits and Atoms
Julian Priest, pionier van open WIFI netwerken, benadrukte dat de digitale wereld niet kan bestaan zonder de fysieke wereld van atomen en moleculen. Alle informatie die via internet tot ons komt, staat op hard drives van computers die met modems, routers en kabels met elkaar verbonden zijn. Wanneer je naar Frankwatching surft zoekt jouw computer de juiste server op. Dit lukt in de meeste gevallen niet in één keer, waardoor je page-request uiteindelijk via een aantal tussenstops op het juiste adres belandt. Vervolgens wordt de informatie in kleine pakketjes teruggestuurd, die weer via kabels, routers en andere servers jouw computer bereiken en deze letters zichtbaar maken. Wanneer je vervolgens op een link klikt of onderaan de pagina een reactie geeft, begint het verhaal opnieuw.
Julian Priest demonstreert het verband tussen informatie en de fysieke wereld aan de hand van een zelfgebakken cake met de ASCI code “eat cake”
Wat internet zo bijzonder maakt, is dat dit proces volkomen transparant is. Het maakt niet uit waar jij je bevindt, waar de server zich bevindt, en hoeveel servers ertussen zitten. De informatie komt ‘automatisch’ naar je toe, tenzij je in China woont en naar Amnesty International surft. Die transparantie zorgt ervoor dat we vaak iets wezenlijks missen: de componenten die het Internet mogelijk maken, zijn allesbehalve virtueel. Computers en servers zijn fysieke apparaten, opgebouwd uit vergankelijke componenten die samen veel stroom verbruiken. Een avatar in Second Life gebruikt per jaar evenveel energie als een gemiddelde Braziliaan. De Europese Google Server Farm staat niet in Amsterdam waar de snelste verbindingen zijn, maar in Groningen, waar de goedkoopste stroom te krijgen is.
Gevaarlijke stoffen
Computers, servers, monitoren, maar ook game consoles en andere elektronische apparaten bevatten zware metalen, weekmakers, brandvertragers en andere giftige stoffen. LCD monitoren bevatten kwik, dat het centrale zenuwstelsel kan aantasten. Monitoren en printplaten bevatten lood, gevaarlijk voor hersenen en de lever. Nikkel kan allergische reacties veroorzaken. Brandvertragers zijn van zichzelf al giftig maar kunnen bij verbranding worden omgezet in dioxines die DNA mutaties kunnen veroorzaken, enzovoorts.
Overzicht van mogelijke gezondheidsgevaren (met dank aan Green Citizen)
Gelukkig voor ons Westerse gebruikers merken we daar doorgaans weinig van, omdat deze stoffen vrijwel niet vrijkomen tijdens het normale gebruik. De apparaten die we gebruiken worden echter vrijwel uitsluitend gefabriceerd in lage lonen landen. De regelgeving is daar minder streng en de arbeiders worden vaak dagelijks geconfronteerd met stoffen die zeer schadelijk kunnen zijn.
E-waste
“Electronic waste, “E-waste” or “Waste Electrical and Electronic Equipment” (”WEEE”) is a waste type consisting of any broken or unwanted electrical or electronic device.” Wikipedia
De Verenigde Naties schatten in 2007 dat er jaarlijks 40 miljoen ton elektronische afval, ofwel E-waste wordt geproduceerd. Veel ervan is in potentie waardevol en kan worden hergebruikt mits het recyclen op een verantwoorde manier gebeurt. Dit wordt vaak te duur gevonden en daarom vindt veel E-waste zijn weg naar stortplaatsen of lage lonenlanden waar vaak handmatig en zonder voldoende bescherming wordt gerecycled. Ondanks veel goedbedoelde regelgeving, zoals de Basel Convention, wordt wetgeving op dit gebied vaak niet gehandhaafd.
http://video.google.com/videoplay?docid=5944615355863607664
E-waste in India
Jim Puckett van het Basel Action Network in Montreal stelt: “Until recently, nobody bothered to enforce the rules in Canada…The dirty little secret is that the electronics manufacturers and governments and a cadre of unscrupulous recyclers are all benefiting immensely via an illicit traffic in hazardous waste electronics that moves largely from Canada and the United States to countries like Nigeria, India, Pakistan and especially to China…Toxic waste, if left to a ‘free market,’ will follow the path of least resistance.”
Wat voor Canada geldt, geldt grotendeels ook voor de rest van de wereld.
Known and Suspected Routes of E-Waste Dumping. Afbeelding met dank aan Silicon Valey Toxics Coalition
Free Geek
Een Canadese organisatie die zich het lot van afgedankte computers aantrekt is Free Geek. Free Geek leidt vrijwilligers op tot ‘geeks’ die na 24 uur vrijwilligerswerk beschikken over een tweede- of derdehands computer, Open Source software en computerkennis. De organisatie geeft een luide stem aan de problemen van E-waste en gaf in acht jaar tijd 15.000 computers een nieuw leven. “We now have over 700 volunteers, and receive over 20 tonnes of equipment each month (we continue to grow). We’re able to re-use about 25% of the equipment we get. We’ve recycled almost 200,000kg of equipment since 2007 (that’s the equivalent of about 40 elephants).”
Mede-initiatiefnemer Ifny Lachance somt haar aanbevelingen op:
- RE-USE: Hergebruik computers en randapparatuur door ze een tweede leven te geven, bijvoorbeeld door ze te doneren aan stichtingen ze weer uitgeven. Verleng de gebruiksduur door oude computers te repareren en van nieuwe componenten te voorzien.
- REDUCE: Vermijd voortijdige aanschaf van nieuwe apparatuur wanneer dat eigenlijk niet nodig is. Gebruik software die minder hoge eisen stelt aan de
hardware omdat ze er beter gebruik van maakt, zoals Open Source software - RECYCLE: Als re-use en reduce niet helprn, zorg dan voor adequate recycling. Selecteer daarvoor betrouwbare recyclebedrijven die, als je dóórvraagt, weten wat er met de spullen gebeurt.
Bijschrift foto: Ruth Matemoja en James McLean ontmantelen computers bij Free Geek. Foto: Ifny Lachance
Meer informatie is te vinden op de site van Free Geek en in het document Dirty Little Secret.
En nu?
De conferentie maakte veel indruk op me. Keuzes voor soft- en hardware, on-line diensten en wel of niet upgraden van je computer hebben effect op het milieu en de levens van mensen ver van hier. Makers en gebruikers moeten zich bewust worden van de gevolgen en daarnaar handelen. Tegelijk is het moeilijk om feit en fictie te scheiden en te bedenken wat te doen. Tips zijn welkom en ik kom graag in contact met organisaties en individuen die hieraan bij willen dragen.
Jasper van Weerd 
Dries bultynck 
Eduard Blacquière 
Jip 
Frank Janssen 
[...] Lees een uitgebreide artikel hierover op FrankWatching. [...]
Mooi en uitgebreid artikel, Frank. Ik hoor eigenlijk relatief weinig over duurzaam gebruik van computers of E-waste, vooral gezien deze tijd waarin duurzaamheid op veel andere aspecten zoveel belang wordt toegekend. Zouden hard- en software ook van een milieu-keurmerk moeten worden voorzien?
Hoi Frank. Leuk en goed. En de moeite waard om door te sturen naar Christien Bok, die bij SURF de aanzet tot sustainability en “Green’ doet.
vr gr Bas
@Renée
Het onderwerp lijkt slechts in kleine kring de aandacht te krijgen die het verdient, vandaar ook dit artikel. Een keurmerk kan helpen om het bewustzijn te vergroten maar dat moet dan weer gecontroleerd worden en daar gaat juist bij e-waste regelmatig veel mis. Daarom vond ik Free Geek zo interessant: zij kijken wat je nu al zelf kunt doen.
@Bas
Dankjewel – ik stuur het door!
Goed artikel, Frank! Je zet me aan het denken over zaken die je eigenlijk wel vermoedt, maar niet in die mate, en waar je je eigenlijk veel te weinig mee bezig houdt.
Dat milieu- en productiekerumerk van Renée lijkt me een goede en wellicht ook redelijk haalbare eerste stap. Je kunt er geen wonderen van verwachten, maar het maakt mensen wel bewuster, net als het energiekeur op electronica of het feit dat de Max Havelaar koffie bij AH naast de ‘gewone’ koffie in de schappen staat.
En natuurlijk inzetten op slim hergebruik: inleveren voor re-use financieel aantrekkelijker en organisatorisch eenvoudiger maken dan inleveren voor recycling.
hou ons op de hoogte en alert!
Rick.
Misschien als bronvermelding nog wel goed even dit artikel van Ifny Lachance op Free Geek Vancouver te vermelden: http://freegeekvancouver.org/en/dirty_little_secret
@Rick
Goede punten! Daarnaast is het ook belangrijk om software te gebruiken die optimaal gebruik maakt van je hardware zodat je minder snel hoeft te upgraden. Ontwikkelaars kunnen daar ook rekening mee houden; iets wat in de Open Source community heel gebruikelijk is. Ik houd je op de hoogte van verdere stappen!
@ Frans-Pieter: Dank voor je link, we hebben de bron nog even toegevoegd.
@ Frank: Een belangrijk issue, goed thema! Wat is zelf, als gebruiker, mis is een soort marktplaats waar ik de waarde van mijn oude(re) pc’s kan zien. Eigenlijk net zoals bij auto’s. Ik realiseerde me dat ik misschien wel 8 computers / beeldschermen e.d. in huis heb staan, maar geen flauw idee heb of er nog iets waardevols tussen zit. Niet eens om er nog geld mee te “verdienen”, maar meer met de vraag of ik er nog iemand blij mee kan maken (en hoe ik dat dan aan zou moeten pakken).
@ FrankJ: goed idee, sluit erg aan bij de recycle gedachte van Free Geek. Ik kan me voorstellen dat kringloopwinkels daar wel een rol in willen spelen, zal daar eens wat onderzoek naar doen.
Bedankt voor dit heldere artikel Frank. Weer even met onze neus uit de laptop en naar de echte wereld kijken. Leuk hoor ubiqutous computing straks, maar die schroothoop die we achterlaten kunnen we niet negeren. Ik verbaas me ook elke keer weer over de schijnbaar oneindige stroom aan nieuwe mobieltjes, want daar heeft iedereen hier er toch ook al minstens 4 in de kast liggen?
Hallo Frank Kresin,
Je hebt de problematiek uiterst goed beschreven. Het computeraantal en periferieapparatuur vormt wereldwijd een niet meer voor te stellen hoeveelheid. Daarbij komen ook nog de bij het fabricageproces de niet gebruikte uitgeselecteerde materialen (chips,etc.) die niet aan de norm of de vereisten voldoen en de afvalberg nog vergroten.
Het is zelfs zo erg dat bepaalde zeldzame metalen opraken (of al opgeraakt zijn) die voor het vervaardigen van elektronische componenten nodig zijn. Alleen al wegens dit feit zou er gerecycled moeten worden, helaas wordt dit in lage loonlanden gedaan met alle gevolgen van dien voor mens en milieu.
Daarom is het goed om er over na te denken of het steeds de snelste computer met het nieuwste besturingssysteem moet zijn.
Wij hebben in ons wetenschapelijk instituut onder andere nog besturingscomputers op 486 technologie voor geautomatiseerde processen die het nog steeds uitstekend doen. Het is gewoon voldoende.
Soms is minder meer.
Dus een uitstekend artikel en een goed initiatief.
Werner en Riet
@Edwin: je hebt zeker gelijk, het gaat niet alleen om computers en schermen maar om alle elektronische apparatuur die we gebruiken. Dat wordt meer en meer en het probleem wordt daarmee steeds groter. De reacties on- en off-line laten zien dat meer en meer mensen zich daar bewust van worden & dat is een goede zaak.
@Werner en Riet: een interessant perspectief, die oprakende grondstoffen. Industrieel eigenbelang is ook een goede motor om in actie te komen. Daar kan de Cradle2Cradle gedachte van ‘upcycling’ een rol in spelen, waarbij grondstoffen uit ‘afval’ worden verwerkt in iets nieuws dat waardevoller is dan waaruit het ontstond. Dankjewel!
Hoi Frank en anderen,
De FreeGeek-gedachte kan misschien ook gebruikt worden als basis voor een community/educatie-project. Tweedehandscomputers worden door vrijwilligers als onderdeel van een bescheiden ICT-opleiding (liefst in OpenSource) getest, gereviseerd en geinstalleerd. Kopers (of ‘ruilers’ in combinatie met een project als Noppes?) kunnen blijvend terecht bij een helpdesk die wordt gerund door diezelfde vrijwilligers.
Zo kunnen de kosten laag blijven, de baten hoog, krijgen die computers ook nog een tweede leven en wie weet ontstaat er een FreeGeek community van vrijwilligers en gebruikers!
ben benieuwd of dit nog een staartje krijgt!
Nieuwe interessante gegevens: iedere Google Search levert 7 gram CO2 op – in totaal meer dan een ton per dag. Zie:
http://weblogs3.nrc.nl/klimaatblog/2009/01/12/googelen-is-niet-klimaatneutraal/
@Renee In Europa is het TCO label http://www.tcodevelopment.com/ een goed milieukenmerk voor IT hardware: het kijkt niet alleen naar energie efficiency (wat het Amerikaanse Energy Star ook doet), maar ook naar de verwerkte materialen, brandwerende middelen etcetera. En je krijgt ergonomische criteria op de koop toe!
Een grote multinational heeft vanuit haar Green IT programma besloten om juist níet vroegtijdig hun CRT beeldschermen in te ruilen voor energiezuinige TFTs; de voordelen vanuit toekomstig energiegebruik wogen niet op tegen de milieunadelen van het voortijdig afschrijven van nog werkende apparatuur, met alle materialen en productie-energie die daar in is gestoken. Sterk staaltje van doordenken.
Het feit dat recycling in ontwikkelingslanden op een lager pitje staat dan in de Westerse wereld, plaatst goedwillende bedrijven voor een dilemma. Enerzijds kan hun afgedankte hardware wellicht nog vele scholen in Afrika helpen, anderzijds komen ze daar vroeg of laat op een minder verantwoorde schroothoop en heeft het transport van die hardware ook milieu-effecten. Als je het helemaal netjes zou willen doen, zou je een afspraak met de ontvangers moeten maken over het weer verantwoord afvoeren van de apparatuur. Maar ik vrees dat praktische bezwaren en culturele verschillen een dergelijke afspraak er niet makkelijker op maken.