In het programma Boeken was er een interessant gesprek met filosoof Jos de Mul en hoogleraar ICT Valerie Frissen over het door hen samengestelde boek: De draagbare lichtheid van het bestaan; het alledaagse gezicht van de informatiesamenleving. Ze beginnen met een open deur: “Onze samenleving is veranderd door die nieuwe mogelijkheden”. Dat we vervolgens een nieuw soort jagers-verzamelaars zijn geworden, was voor mij een noviteit.
ADHD en de 17e eeuw
De Mul stelt in het boek dat mensen zonder ADHD eigenlijk een soort achterstand hebben. Hoe dat zo? Wel, de mens van tegenwoordig kan zijn/haar aandacht over verschillende dingen verdelen. Hij kan Googelen, chatten, bellen en tegelijkertijd een studie doen. Lijden deze mensen dan allemaal aan de stoornis ADHD, of is dit eigenlijk geen stoornis?
De hoeveelheid informatie die in zo’n dikke Volkskrant op zaterdag staat is gelijk aan de hoeveelheid informatie die iemand uit de 17e eeuwer in zijn hele leven kreeg te verwerken. En de zaterdagkrant is maar een klein onderdeel van de dagelijkse informatiestroom. Wordt het allemaal teveel, ga je chaotisch gedrag vertonen. En je kunt stoornissen ontwikkelen. Daarom wordt ADHD (het is voor ADHD’ers zeer moeilijk om zich te focussen op bepaalde taken) ook in verband gebracht met die informatieoverlast.
We proberen wel met zijn allen te multitasken, maar mensen zijn daar over het algemeen niet zo goed in. Als het gaat om verschillende zintuigen die worden aangesproken lukt dat nog wel. Je kunt in de auto zitten en tegelijkertijd naar de autoradio luisteren. Maar als je twee gesprekken tegelijk probeert te volgen, gaat het mis. Frissen claimt dat haar dochter wel van alles tegelijk doet achter haar laptop. Maar volgens de Mul kan niemand die dingen écht tegelijk doen.
Marco van Hurne quote in één van zijn laatste blogposts, ‘Meer ADHD dankzij internet’, Gary Small, een neurowetenschapper aan de UCLA en auteur van het boek de geheugenbijbel. Hij zegt dat zoeken op internet en sms’en de hersenfuncties veranderd. De hersenen van mensen die veel zoeken op internet en graag sms’en zijn beter in staat om informatie te filteren en beslissingen te maken dan mensen die weinig of niet sms’en of zoeken op internet. De nieuwe technologieën stimuleren creativiteit en versnellen het leerproces. Maar: het zoeken op internet zwakt andere functies af. De laatste jaren is een dramatische stijging in het aantal personen met ADHD waargenomen. Daarnaast kan continu zoeken op internet door een aanhoudende honger naar informatiestress veroorzaken die de zenuwnetwerken kan aantasten.
Agrariërs en antropologie
Na de overgang tot agrariërs, nam de hoeveel informatie toe. Er was teveel informatie voorhanden, daarom werd het schrift werd uitgevonden. Hersenen werden zogezegd ge-outsourced, en voor andere dingen gebruikt. De uitvinding van de computer valt op dezelfde manier uit te leggen.
Frissen is vooral antropologe. Ze noemt in haar stuk Claude Levi Strauss (foto), schrijver van ‘Het wilde denken’. In primitieve samenlevingen is mentale ordening even belangrijk als voor de moderne mens. Maar in zo’n samenleving wordt meer gewerkt met wat er op dit moment voorhanden is. Alleen aan wat zij in hun concrete leven tegenkomen wordt een functionele waarde verbonden. Die manier van ordenen zien we nu weer. In dit stadium van de informatiesamenleving, gebruiken we web 2.0 om zelf allerlei toepassingen te bedenken, die bij onze concrete leefwereld aansluit. Zoals met elkaar communiceren.
Bij de jagers-verzamelaars was de attentiespanne heel laag. De agrariër is al een heel ander persoon. Die moet zaaien en na zoveel maanden oogsten. Die doet dus aan lange termijn planning. Nu, met al de informatie die voorhanden is en die we steeds weer moeten verwerken, zou je kunnen zeggen dat er een nieuwe mens is ontstaan, de informatie-jager.
Uitwisselingscultuur
The Gift is geschreven door de Franse socioloog Marcel Mauss. Frissen haalt hem ook nog even aan in “De draagbare lichtheid van het bestaan”. Mauss’s essay focust op hoe het uitwisselen van objecten, de relatie tussen groepen veranderd en verbeterd. Hij redeneerde dat het geven van een object, de ontvanger als het ware beweegt om iets terug te geven. De stroom van uitwisselingen duidt de solidariteit tussen mensen. Dat principe, als je iets krijgt meteen wat teruggeven, zien we nu ook bij verschillende applicaties op Facebook. Als je een virtueel taartje aangeboden krijgt, stuur je er meteen één terug. Als je een recommendation krijgt op LinkedIn, geef je de afzender ook even een digitaal complimentje.
Wat dit met kranten te maken heeft?
Dit heeft van alles met nieuwe media te maken. En willen dagbladen hier geen grote rol in spelen? Kan DAG, die nu alleen nog op (mobiel) internet bestaan, hier misschien iets mee? Vast wel, voor de zekerheid vraag ik het ze donderdag. Het verslag kun je hier volgende week terugvinden.
Floor Drees schrijft exclusief voor Frankwatching een serie over de toekomst van de dagbladen, onder de titel Dag blad. Op haar website kun je terecht voor meer beeldmateriaal en tussentijdse updates.
nico 
JohnT 
Remy Steijger 
Jos Govaart 
Joeri Casteleyn 
Er is één ding dat ik niet snap… We krijgen tegenwoordig steeds meer informatie voor onze kiezen, wil je daarmee zeggen dat we daardoor allemaal ADHD’ers worden(we kunnen de hoeveelheid info niet meer aan)? Terwijl mensen die gebruik maken van een bron waar bijna oneindig veel informatie te vinden is -internet- dat die juist beter worden in het filteren van ‘belangrijke’ informatie… Voor mij een beetje tegenstrijdig.
Vriendelijke groet,
Stefan
Hoi Floor,
Ik heb zelf ADHD maar ben er erg blij mee ;-) Door mijn energie kan ik redelijk veel info behappen en structureren. De kunst denk ik die je wilt beschrijven is het kunnen filteren van de informatie. Lifehacking is hier een methode voor, RSS feeds (bv Google Reader) biedt je de mogelijkheid daartoe, maar wat ik mis in jouw verhaal is wat jij zou adviseren om de informatie overload aan te gaan. We lijden nl aan KEUZESTRESS. Ik lees geen krant (en ook geen DAG) omdat de informatie te breed is en teveel irrelevante zaken bevat. Ik zou graag obv profilering informatie tot me willen krijgen. Hoe denk jij daarover?
Guido
Wonderlijke hypothese dat adhd voortkomt uit informatie-overload en multitaskend mediagebruik. Alsof er alleen adhd te constateren is bij kinderen nadat ze hebben leren sms-en en internetten.
Ik verdenk De Mul van het gebruik van de term ‘adhd’ op dezelfde onzorgvuldige wijze als je tegenwoordig de term ‘autistisch’ gebruikt ziet worden voor een bepaald type onwelgevallig mannelijk gedrag. Dat doet geen recht aan mensen die werkelijk moeten leven met die stoornis. Maar afgezien daarvan draagt zijn stelling niet bij tot werkelijk begrip van wat de invloed is van technologie op de mens.
Om aan alle discussie te ontsnappen: Iedereen die stoeit met de woorden van wetenschappers (incl de wetenschappers zelf) vraag ik 1 (een) ding:
Waar zijn uw feiten ? Feiten= nl. de basis van wetenschap. Dat houdt voor mij in dat alle woorden hierboven voor mij even waar zijn als de bewering van Eucalypta dat het afwijkende gedrag van Paulus de boskabouter te wijten is aan de paddenstoelenziekte.
Ik quote hier alleen mensen die zeggen dat ADHD en informatie-overload iets met elkaar te maken hebben. Ik weet er te weinig vanaf om dat zonder twijfel te kunnen zeggen. Het klinkt echter wel plausibel. Pre-internet was ik een heel rustig kind dat zich heel makkelijk kon concentreren. Ook als een taakje langer dan een dag duurde. Ik merk dat ik daar in de loop der jaren steeds meer moeite mee heb gekregen. En die trend zet door. Ik zie hetzelfde bij leeftijdsgenoten en daar hebben we het ook vaak over.
het boekje van deze ongetwijfeld goed bedoelende en vast bijzonder lieve mensen gaat over een schijnbaar boring en ondergewaardeerd fait-a-complit, zijnde aandachtsuitval plus hyperactiviteit als wanordelijk gedragsprobleem t.g.v. internet, mobiel en wat dies meer zij.
heel speels hoor, om dan te zeggen, dat zulks eigenlijk óók erg handig kan zijn. lijkt zelfs een hyperintelligente analyse, want elk nadeel hep z’n voordeel, niet waar? kwaak-kwaak.
BULL: waar het gewoon om gaat, is dat JIJ als web/mobiel-mediaverslaafde op tijd inbindt en afschakelt: dat jij je G-E-W-E-L-D-I-G-E adhd just-in-f*ckin-time kunt dempen en focussen. maar luister goed: ECHTE adhd’ers is dat niet gegeven, en die komen er steeds meer helaas.
hoewel adhd een gratuite kulterm lijkt, betekent het vooral, dat als je het hebt – je er ook daadwerkelijk LAST van hebt. en vooral je omgeving. piepklein verschilletje dus.
BOTTOM LINE: zoals BASEX recent berekende: 900 miljard dollar loopt het amerikaanse bedrijfsleven mis door info-overlast, i.p.v. de geraamde 650 van verleden jaren.
weet niet of e.e.a. gecorrigeerd is voor de recessie, maar denk desondanks, dat bush/paulson en obama dit soort centen volgaarne in hun bailoutbudget hadden gehad.
VERDER: de information overload research group (IORG) is er niet voor niks. en gen-Y/einstein is volstrekt, maar dan ook compleet overrated. sowieso het hele gen-huppeldepup-gedoe: dit soort segmentering verloopt helemaal anders.
TIP: lees eerst mark bauerlein en maggie jackson. en publilius sirus, die oude romeinse rat. en herbert simon, en linda -continuous partial attention- stone, en protagoras, met zijn vooral “menselijke” maat.
MOTTO: die amerikaantjes, die griekjes en romeintjes, die waren toch zo GEK nog niet. maar wij . . . ?
lieve valerie en jos: adhd-vlot en -vlijtig maar gauw een nieuw boekje schrijven dus.
in afwachting, jaap
@Jaap
Ik word anders wel kierewiet (of hyper, zo je wilt) van je taalgebruik.
Beste Floor, sorry dat ik wat heftig reageerde.
Je hebt het over een combi van kinderen, (altijd een touchy onderwerp voor mij), Kids met ADHD (waarvan ik een paar ken) er is veel onduidelijkheid over de diagnose ADHD (rampzalig als je er iets tegen wilt doen) en “wetenschap” (een veel misbruikt concept). Vandaar.
Ik ben tegen theorietjes a la Klazien uit Zalk / Yomanda / Praten met dode zielen, die bedacht zijn, maar niet getest. Testen is de basis van de wetenschap. “Zelfs” voor een antropoloog. Publiceren maar en kijken of de populaire pers het oppakt. Et voila.
Denkt iemand ooit aan de arme ouders, die met dit soort ideeën worden geconfronteerd? Wat moeten ze nu : lekker experimenteren op de zondag met de kinders, afgewisseld door wat Ritalin op maandag ?
Ik ben geen medicus, maar een simpele check op Wikipe dia leert : “Attention-Deficit/Hyperactivity Disorder (AD/HD, or often abbreviated ADHD) is usually considered to be a neurobehavioral[1] developmental disorder.[2] It affects about 3 – 5% of children with symptoms starting before seven years of age.[3] It is characterized by a persistent pattern of impulsiveness and inattention, with or without a component of hyperactivity.[4]”
en: “ADHD has a strong genetic component.”
en:”ADHD and its treatment has been considered controversial since the 1970s”
Let wel : BEFORE 7 years of age./ADHD heeft een sterke genetische component.
In de Nederlandse Wikidia is een nog uitgebreider verhaal, wat naar mijn smaak wat minder strak en met feiten onderbouwd is, maar ook daar staat :
“Er zijn geen aanwijzingen dat ADHD na de geboorte kan ontstaan door omgevingsfactoren. Wel heeft de omgeving invloed op de adhd-symptomen. In ongunstige omstandigheden, zoals een prikkelrijke, lawaaiige en stress-volle omgeving, zullen de adhd-symptomen toenemen. In een rustige en harmonische omgeving zullen de symptomen eerder afnemen of wegblijven.”
Kortom: of je had het al, maar als je het niet had zul je het waarschijnlijk niet krijgen door te internetten en meer. Hoofdpijn is nl. ook nog een mogelijkheid van je hersenen om aan te geven dat het water overkookt.
Het Jagersverhaal staat er ook: een zekere Thom Hartman heeft een van de 3 alternatieve theorien bedacht. Waar zijn verhaal op is gebaseerd, staat er helaas niet bij. Maar aangezien Hunters niet vindbaar zijn in Hersenen en Farmers niet oplichten bij een MRI-scan van de hersenen, is dit niet meer (of minder) dan een theorie.
Kortom: fijn als een antropologe en een filosoof de hier aanwezige internet marketeers (want we beginnen offtopic te raken, vrees ik) op stang proberen te jagen. Juister zou het zijn om eerst eens naar de feiten te kijken en dan duurt het heeel lang voordat je dit soort ongein uit je koker laat ontvallen.
Ewout, uiteraard volstrekt eens met je laatste alinea!
Ik spring maar eens even in, aangezien een hoop mensen hier meningen verkondigen over een hoofdstuk uit een boek dat zij overduidelijk niet gelezen hebben. ADHD wordt in het hoofdstuk van De Mul op drie plekken genoemd en telkens vrij voorzichtig:
* “Bovendien zou multitasking volgens een uit 1999 stammende publicatie van de American Academy of Pediatrics verband kunnen houden met het ontstaan of het verergeren van stoornissen als adhd, waaraan drie tot vijf procent van de basisschoolkinderen zou lijden.” (p170, met een voetnoot naar bron)
* “Neuro-psychologisch onderzoek suggereert ook een mogelijke relatie tussen multitasking en informatiestoornissen als add, adhd, cvs en autistische pervasieve ontwikkelingsstoornissen. Blijkens een onderzoek van psychologen van de University of Victoria hebben kinderen met adhd vooral problemen met seriële multitasking en in het bijzonder met de planning en het monitoren van de verschillende taken.” (p. 180-181 met een voetnoot naar bron)
* “… tot uitdrukking in het feit dat adhd meer bij mannen voorkomt en chronische vermoeidheid (cvs) meer bij vrouwen. Beide typen stoornissen komen voort uit een onvermogen zich te concentreren, de aandacht blijft diffuus verspreid over vele taken. In die zin lijden beide typen aan multitasking. De reactie is evenwel tegengesteld: wanneer er niet gefilterd kan worden is het alles of niets. De adhd’er probeert wanhopig alle informatie te verwerken, de chronisch vermoeide patiënt gooit het bijltje er bij neer.” (p. 182)
Het is helemaal niet het punt van De Mul om te beweren dat de huidige information-overload meer ADHD zou veroorzaken. De vraag is: is multitasking //per definitie// een probleem of niet? Dat De Mul hierover een vrij genuanceerd standpunt inneemt bewijst de zin: “Maar hoewel we deze vormen [pathologische vormen van multitasking] niet mogen bagatelliseren, moeten we er ook voor waken multitasking uitsluitend als een probleem te zien.” (182)
Kortom, wellicht moeten sommige lezers zelf eerst eens hun eigen advies opvolgen voor ze beginnen te roepen.
=== Disclaimer: ik ben één van de auteurs met een hoofdstuk in deze bundel===
Hai Michel, als het klopt wat je zegt, dan geef ik het graag toe en heb ik iets gezegd wat niet op feiten berust. Sorry daarvoor.
Ik ben dan zo dom geweest om te denken dat Floor het boek goed had gelezen en geciteerd. Ik had mijn woorden dan moeten richten op Floor en niet op de auteurs. Ik slik met veel plezier mijn eigen medicijn en bedenk voor mijzelf dat ik minder vaak moet reageren op onderwerpen, waarbij blijkbaar mijn emotie te gemakkelijk geprikkeld raakt.
@Ewout
Ik beweer nergens het boek te hebben gelezen. Ik citeer uit de aflevering van Boeken.
Ik heb ‘m overigens wel besteld. Kan ik na mijn afstuderen fijn aan beginnen.
@Ewout: een sportieve reactie, prima, dank!
@Floor: veel leesplezier :) We lezen tzt graag je boekrecensie (& succes met afstuderen).