Dit is een gedachte-experiment. Ik weet niet meer wat ik twee weken geleden heb gedaan. Wel vermoed ik in de tussenliggende tijd meer dan duizend e-mails, SMS-berichten en berichten op sociale netwerksites te hebben verstuurd. Bovendien heb ik professioneel en privé ook nog een paar honderd keer aan de telefoon gezeten. Ik denk dat dit intensieve en gefragmenteerde communicatiepatroon funest is voor mijn langetermijngeheugen. En ik heb het gevoel dat dit niet alleen mij overkomt, maar ook de rest van het hyperconnected deel van de wereld.
Als kind van de vroege jaren ’80 heb ik de opkomst van de informatiemaatschappij op bijzondere wijze meegemaakt. Ik heb het eerste deel van mijn jeugd nog zonder commerciële televisie, computer, mobiele telefonie en internet doorgebracht, terwijl ik deze verworvenheden in de tweede helft van mijn jeugd als een vanzelfsprekendheid heb omarmd. Sinds mijn eerste stappen op het internet midden jaren ’90 heb ik de wereld om me heen ingrijpend zien veranderen.
Veranderde waarde van kennis en informatie
Een van de belangrijkste ontwikkelingen is ongetwijfeld de veranderde waarde van kennis en informatie geweest. Het verschil tussen beide begrippen is cruciaal. Informatie op zichzelf is een fluïde fenomeen – nadat we er even mee in aanraking zijn geweest, sijpelt het als water ons brein uit. Informatie wordt pas kennis als het omgezet en opgeslagen is, gereed om ons op afroep van dienst te zijn. Tegenwoordig is de mens met name bezig informatie in een voorstadium te verwerken, het omzetten en opslaan wordt vaak overgeslagen, de informatie leidt dus niet tot kennis. Dit gebeurt niet uit onwil, maar simpelweg omdat de hoeveelheid informatie explosief gegroeid is.
‘Blitzkrieg’ op menselijk concentratievermogen
Niet alleen is er extreem veel informatie makkelijk toegankelijk geworden, als een goudmijn wachtend op ontginning. Ook wordt het moderne leven gekenmerkt door een voortdurend bombardement van externe informatie-impulsen. Iedere dag weer vechten televisie, radio, kranten en tijdschriften een felle strijd uit om onze aandacht, met elkaar, maar ook met YouTube, Flickr, Twitter en mobile media. Deze strijd is een ‘Blitzkrieg’ op het menselijk concentratievermogen met nu al zichtbare schadelijke gevolgen, zoals een permanente jachtigheid in alle facetten van het leven en het verlies van ons collectief geheugen.
Informatie-overkill
Want door de informatie-overkill lijkt het wel of onze samenleving steeds minder duidelijke historische en culturele ijkpunten kent. De Tweede Wereldoorlog, de maanlanding en het EK voetbal in 1988 zijn weliswaar in het geheugen gegrift van ieder die het meemaakte en ongetwijfeld zullen 9/11 en de verkiezing van Obama dat ook zijn. Maar staan de details en achtergronden ons nog helder voor de geest? Zijn deze momenten wezenlijk verankerd in onze herinnering? En zullen schokkende gebeurtenissen als de moorden op Fortuyn en Van Gogh, de aanslagen in Londen en Madrid en het Koninginnedagincident van afgelopen jaar ook beklijven in onze constant op volle toeren draaiende geheugens? Weet iemand nog wanneer de crisis is begonnen, en hoe en waar? Is de Mexicaanse griep al bedwongen?
Mensen van nu leven hyperindividuele levens, als kameleons verschietend van kleur, subcultuur en identiteit. Bindende elementen in de maatschappij brokkelen steeds meer af en op het internet zoekt iedereen een eigen wereld bij elkaar. We weten in de 21ste eeuw alleen iets wat nodig is op het moment dat we het nodig hebben en daarna verliezen we ons weer in een volgende zoekactie.
Ongelimiteerd vertrouwen in Google en Wikipedia
Daarbij is er bij massa’s mensen een ongelimiteerd vertrouwen in de objectiviteit, neutraliteit en onfeilbaarheid van online iconen als Google en Wikipedia. Gezamenlijk hebben beide spelers zoveel invloed en macht dat ze de hele wereld kunnen laten geloven dat John F. Kennedy in 1962 vermoord is, in plaats van in 1963. Optimistische internetgebruikers zullen betogen dat juist het internet in staat is om leugens af te straffen. Het internet is immers democratisch en transparant, dan komt de waarheid uiteindelijk toch aan het licht?
Gevaar van de meerderheid
Maar er sluimert op internet ook zo iets als het gevaar van het dominante geluid – het oorverdovende geluid van de meerderheid, de miljoenen mediaconsumenten voor wie de waarheid datgene is wat ze als eerste hebben gehoord, voor wie nieuws een vorm van amusement is geworden en voor wie het moderne leven te inspannend is om alles te onthouden. Zodra een mens steeds minder onthoudt, wordt het makkelijker om hem of haar te manipuleren. Zodra een samenleving minder onthoudt, wordt het makkelijker om de geschiedenis te herschrijven…
Er is een oplossing voor het “minder onthouden”. Lees Total Recall van Gordon Bell.
Zeer herkenbaar! Nieuws begint inderdaad meer iets als amusement te worden en iedereen heeft wel een eigen surf patroon waarbij teveel informatie op een ieder afkomt.
Prima post en herkenbare problematiek. Maar wat er aan te doen?
Mooiste voorbeeld vind ik het dagelijkse jachten op records, koudste maand sinds, natste dag sinds, pandemie etc. Als het niet heel bijzonder gemaakt wordt, dan komt het niet voor, dan bestaat het niet.
Bijkomend probleem voor de internetgeneratie: internet bestond niet of nauwelijks voor 1990 en probeer maar eens iets te vinden van voor die tijd. Wat dat betreft hoeven we minder te onthouden
Goed artikel! Ik denk dat we keuzes zullen moeten gaan maken: wat willen we werkelijk nog toevoegen? “Informatie is zilver, kennis is goud” zogezegd.
Interessante gedachte… alleen ga je er niet (te) veel vanuit dat men vóór het internet meer kon onthouden? En dat dat collectieve geheugen objectief en eenduidig was?
Verhalen die van mond tot mond gingen, aangepast en verbasterd… wat had dat met werkelijke informatie te maken? En hoe sterk bleven de lessen van onze ervaringen toen hangen? Informatie is nu democratisch: door iedereen te raadplegen. En dat maakt ons juist weerbaarder. (Ondanks dat je terecht stelt, dat de noodzaak voor een kritische blik op onze bronnen alleen maar toeneemt.)
Maar tegelijkertijd: leert de geschiedenis ons juist niet dat we niets van de geschiedenis leren? Internet of geen internet?
Prima ontwikkeling toch? Is het geheugen niet gewoon iets waar computers beter in zijn? Zowel qua opslagcapiciteit als betrouwbaarheid? De verwerkingscapiciteit van ons brein is beperkt, laat het dan bezig zijn met andere zaken dan onbelangrijke details als datums.
Interessante gedachte die haaks staat op een boek dat ik recentelijk heb gelezen van Viktor Mayer Schonberger “Delete: The Virtue of Forgetting in the Digital Age”. De schrijver betoogt in dat boek dat alles wat wij digitaal converseren wordt vastgelegd en dat wij gewenst of ongewenst een digitaal archief aanleggen van al onze internet activiteiten. Hij pleit voor nieuwe conventies om digitaal-vergeten te stimuleren.
Ik kan dit boek van harte aanbevelen.
Op zich goed stuk met zeer herkenbare fenomenen (ben al blij als ik weet wat ik gisteren allemaal gegeten heb), alleen sluit ik me niet aan bij: ‘het gevaar van het dominante geluid’ en dat men klakkeloos overneemt wat er wordt gezegd. Feit is dat geruchten meer impact hebben dan vroeger, maar juist door het collectieve bevinden, worden onwaarheden vrijwel altijd ontkracht, simpelweg omdat er altijd iemand is die wel weet hoe het zit.
En grappig dat je Wikipedia noemt, want dat is nu juist een instituut dat door de collectieve kennis accurater is dan de zeer gerespecteerde Encylcopedia Britannica; een ander instituut waar de wereld blind op voer nog maar 15 jaar geleden…
Goed stuk en interessant onderwerp. Ik wil alleen toch wel even reageren op de reactie van Ramon Snellink. Het is inderdaad zo dat computers beter zijn dan het beperkte deel van de hersenen dat wij met zijn allen gewend zijn te gebruiken. Ik zou zeggen: leg je daar niet bij neer en verken die andere 85% van je hersencapaciteit!
Tip: lees Jung eens om iets te lezen over de werkelijke betekenis van het collectieve geheugen. Dat gaat iets verder dan het herinneren van dingen uit ons mensenleven.
Inderdaad- problematiek van deze tijd/onze generatie…
Interessant om over het gevaar van het dominante geluid na te denken: zo zie je bijv. dat mensen die een slechte/schokkende diagnose van een arts ontvangen zich vaak orienteren op internet & sterk laten beinvloeden door informatie en ervaringen die online te lezen zijn. Patienten willen meedenken & beslissen over behandelwijzes (en geef ze eens ongelijk) maar ‘gebruiken’ incomplete subjectieve informatie.Men blijkt immers eerder geneigd om negatieve ervaringen te delen dan goede ervaringen. (Een psycholoog heeft hier ongetwijfeld onderbouwende cijfers en verklaringen voor).
Het zal dus steeds belangrijker worden om de objectiviteit/ juistheid/ waarde van de informatiebron te bepalen (op Wikipedia is hier een interessante discussie over: http://bit.ly/6pFqJ9 echter gaat het hier om controle van feiten dus dat betreft beperkte content). Tja- slimme vent/vrouw die hier een oplossing voor verzint! Maar time flies, ontwikkelingen vliegen je om de oren- wie weet hebben we iets gemist en is er al een oplossing onderweg???
Interessant stuk, voor een groot deel mee eens. De mogelijkheden die tot onze beschikking staan groeien. We zouder er steeds meer mee moeten en kunnen doen, maar het zorgt al snel voor gemakzucht denk ik… Een eigen keuze naar mijn idee… Ik vind het wel zonde dat ‘grote gebeurtenissen’ minder belangrijk lijken te worden, ook ik maak dit mee (als 24-jarige). De gemakzucht van ‘ik zoek het wel even op’ zorgt ervoor dat ik informatie minder belangrijk vind om op te slaan. Een gebeurtenis die ik steeds vaker ervaar en waar ik actief tegen in wil gaan.
Al met al leuk stuk om te lezen.