Lieve mensen, u heeft er toch ook genoeg van? De artikelen over ‘de 10 beste manieren om sociale media in te zetten voor merkherkenning’ of ‘de Return on Investment van sociale media’? Ik namelijk wel. En ik heb ze nota bene zelf geschreven.
Sociale media bestaan niet.
Ja, u heeft me wel verstaan. Sociale media bestaan niet. Ik licht deze uitspraak graag toe, maar dan moet u even met me meereizen naar de jaren ‘50 van de vorige eeuw. Toen werd in Nederland het fenomeen ‘televisie’ geïntroduceerd. Uw (groot)ouders zaten, samen met alle kinderen uit de straat, knus samengepakt voor een klein, bol schermpje dat de wereld in grijstinten de huiskamer in straalde. Hoewel, “de wereld”? De eerste televisie-uitzendingen (De Bonte Dinsdagavondtrein, Negen Heit de Klok) waren niets anders dan de beelden van een camera, die in een radiostudio of theaterzaal waren geplaatst. We snapten nog niet zo goed wat televisie écht kon, dus kopieerden we de media die wel al wel begrepen.
De Bonte Dinsdagavondtrein
En dat kopieergedrag vertonen onze media al zolang wij zelf bestaan: het boek was bedoeld om gesproken teksten makkelijker te onthouden, de eerste auto’s werden verkocht als “paardloze koetsen” en ook internet werd in zijn eerste jaren gezien als, onder andere, een digitale stad, een digitale snelweg, een digitaal klaslokaal.
Er is niets mis met kopieergedrag, maar uiteindelijk zal een medium een eigen, authentieke vorm moeten ontwikkelen. Dat doet het onder druk van super-enthousiastelingen aan de ene kant, en criticasters aan de andere kant. Aan het eind van dit proces zijn er voor een medium slechts twee mogelijke uitkomsten: een succesvolle, authentieke vorm, of een trieste, roemloze dood. Vraagt u bij Philips maar eens naar “Video 2000”.
Met veel media liep het wél goed af: het boek werd uiteindelijk een medium dat veel meer deed dan alleen gesproken teksten ‘onthouden’. Er ontstonden romans, dichtbundels en biografieën. De radio ontwikkelde hoorspelen en interactie met haar luisteraars in de vorm van het aanvragen van plaatjes, de televisie ontwikkelde soaps en reality-tv. Deze nieuwe ontwikkelingen zorgden ervoor dat het medium authentiek werd: het deed dingen anders, beters, sneller dan zijn voorganger. En hoewel elke generatie denkt dat zij in de gouden eeuw leeft, durf ik het toch te beweren: we bevinden ons op dit moment daadwerkelijk in een uniek tijdperk, want met het medium internet gebeurt nu exact hetzelfde!
Het internetniet
We herkennen duidelijk de twee groepen die sinds mensenheugenis met elkaar op de vuist gaan: de super-enthousiastelingen en de criticasters. De eerste groep ziet in elke nieuwe site, app of tool een fenomeen met de potentie om de wereld te veranderen. De andere groep vindt het medium levensgevaarlijk en/of zinloos. Herkenbaar? Internet ligt de laatste jaren onder vuur, terwijl het tegelijkertijd opgehemeld wordt. Het zou een vrijhaven zijn voor kinderlokkers en helers, maar ook de Arabische revolutie hebben ontketend. Ook het feit dat we op dit moment massaal protest zien ontstaan tegen wetsvoorstellen die het medium willen beperken (SOPA, PIPA, ACTA), zegt genoeg over de spanning die op dit moment tussen de twee groepen bestaat.
Protest tegen PIPA
Zoals we gezien hebben, ontwikkelt een medium onder druk van deze partijen authentieke kenmerken. En daar belanden we bij de kern van dit verhaal: wat romans waren voor het boek, wat soaps waren voor televisie en wat hoorspelen waren voor de radio, dat zijn sociale media voor internet.
Internet is nooit een medium geweest voor pure broadcasting zoals TV en radio dat wel zijn. Het is ook nooit alleen maar een één-op-één-communicatiemiddel geweest, zoals de telefoon dat is. Toch hebben we het lang zo gebruikt. We zonden (en zenden) ons suf! Het unieke aan internet is, dat weten we inmiddels, dat het ook veel-op-veel-communicatie voortbrengt: een heleboel mensen praten met een heleboel mensen over een enorme hoeveelheid onderwerpen. Zo wíl men het internet ook gebruiken. En als de gebruikers het willen, dan zal het medium daar op inspelen. Sociale media zijn simpelweg een uiting van de wens van de gebruikers om internet in zijn authentieke vorm te gebruiken: het zijn de authenticiteitskenmerken van het medium. Immers, Facebook, Twitter en Google+ zijn niet sociaal, ze faciliteren simpelweg het gedrag waar we met z’n allen om vragen. Ze geven ons de mogelijkheid om een culturele behoefte te uiten.
Back to the future
Goed, haal even adem. We zijn van de jaren 50 naar het heden gevlogen, maar laten we ook nog een kijkje nemen naar de toekomst. Als sociale media de authenticiteitskenmerken zijn van het internet, waar gaat dit dan naartoe? Het nadeel van toekomstvoorspellingen is dat ze bijna nooit uitkomen. Toch waag ik me eraan. Drie maal zelfs!
1. Online verzuiling
We zien dat verschillende partijen zoals Apple, Facebook, Microsoft en Google, snappen dat degene die het authentieke medium beheerst, de strijd om dominantie op internet zal winnen. Immers: hun huidige online verdienmodellen (advertenties tonen en op je blote knieën bidden dat iemand er op klikt, muziek verkopen aan een generatie die niets geeft om bezit, maar juist om toegang, etc.) gaan binnen enkele jaren volledig instorten. Ze willen je vrienden, je ideeën, je mediaconsumptie en zakelijke documenten op hun servers, hun apparaten, en in hun winkels. En daarin proberen ze elkaar uit te sluiten. Immers: als je iCloud van Apple gebruikt, dan koop je minder snel een tablet van Microsoft. Een iPad is een veel logischere keuze. Dan kun je je content namelijk eenvoudig synchroniseren, eenmaal gekochte apps werken op al je apparaten, en zelfs je Apple-koptelefoon werkt beter op Apple-producten. Als je een fan van Facebook bent, dan is het waarschijnlijker dat je het geïntegreerde Spotify gebruikt voor het beluisteren en delen van muziek dan Apple’s variant: iTunes.
En zo gaat het maar door. De ene partij is agressiever in het binden van haar gebruikers dan de andere, maar het proces is duidelijk: we staan aan het begin van een tijdperk van ‘online verzuiling’: mensen zullen zich profileren aan de hand van de partij die hun online sociale leven beheert. “Ik ben een Facebook-jongen” en “Ik ben een Google-meid”.
2. De opkomst van online likeability
De enige manier om online succesvol te zijn, is door goede many-to-many-communicatie toe te passen. Hoe zorg je ervoor dat je goed met veel mensen over veel onderwerpen kunt communiceren? Niet door je te beroepen op klassieke begrippen als marketing en strategie, maar door gewoon sociaal, menselijk en vooral leuk te zijn. We zien de opkomst van online likeability: de kunst van het leuk gevonden worden.
Het fijne aan dit fenomeen is dat we allemaal weten hoe dat moet. Iedereen weet nog hoe hij de eerste liefde van zijn leven scoorde: je zorgde ervoor dat je opgemerkt werd, je zocht een gespreksonderwerp dat jullie beiden interesseerde, en uiteindelijk belandde je in een situatie waarin je elkaar tot leuke daden wist te verleiden. Kort gezegd: aandacht leidt naar een connectie en die leidt tot actie. En hoe trek je online aandacht? Door de taal van het authentieke medium te spreken. Oftewel: kijk naar de dingen die al aandacht trekken. Of dat nu een filmpje van Nyan Cat is, of een “Forever Alone”-illustratie: het is de content die men kennelijk wil zien. Niet afkeuren, niet wegwuiven, maar bekijken, overwegen en overtreffen!
NyanNyanNyanNyanNyanNyanNyan!
Hoe leg je vervolgens de connectie? Door ervoor te zorgen dat je je als vriend gedraagt en gebruik maakt van het feit dat we weten wat elkaars wederzijdse behoeften zijn. Niet “KOOP NOG MEER VAN MIJN PRODUCTEN!”, maar: “Zeg, ik zie dat je al drie keer iets bij me besteld hebt, en ook dat je elke week naar “Wie is de Mol?” kijkt. Ik vind het leuk dat je bij ons winkelt, en ik ben ook een fan van die serie, dus hier heb je een tegoedbon voor de speciale “Wie is de mol?”-verzamelbox op iTunes”.
Hoe laat je actie ontstaan? Door degenen met wie je een connectie hebt gelegd in staat te stellen hun eigen netwerk zo goed mogelijk te activeren. Het is een kwestie van organiseren, niet van motiveren. Immers: als jij 1 tevreden klant zover krijgt dat hij zijn 183 vrienden op Facebook vertelt over jouw leuke bedrijf, bereikt hij deze personen niet alleen veel sneller dan jouw bedrijf ooit zou kunnen, hij overtuigt hen ook nog eens makkelijker. En ja, dat betekent deels een eind aan gecentraliseerde controle over je uitingen. Het is 2012. Live with it.
3. Sociale media bestaan niet. Anti-sociale media bestaan ook niet.
Sociale media bestaan dus niet, in de zin dat het simpelweg kenmerken zijn van een authentiek internet. Aan de andere kant: we groeien langzaam richting een situatie waarin anti-sociale media, media die niet op een of ander manier gekoppeld zijn aan de sociale behoefte van gebruikers, ook verdwijnen. Onze tv’s, telefoons en zelfs onze paardloze koetsen zijn tegenwoordig steeds vaker verbonden aan onze vrienden.
Om hier goed op in te kunnen spelen, is het belangrijk dat bedrijven en organisaties onafhankelijk van het scherm gaan denken, en belangrijker: snappen dat communicatie volledig onafhankelijk wordt van tijd en plaats: jouw producten of diensten kunnen op elk moment het onderwerp van gesprek worden. Als je een duidelijke onderbouwing van dit fenomeen zoekt: vraag je vrienden maar eens wie van hen op het toilet even hun Twitter of Facebook checkt.
Het is tijd dat we stoppen met denken in termen van apps versus websites versus iBooks. Online succes draait om een volledige online aanwezigheid, waarbij elke kanaal een andere functie kan vervullen. Je hoeft op YouTube niet te doen wat je op Twitter doet, en op Twitter kun je over andere dingen praten dan op Facebook. Zolang het maar gebaseerd is op, ik zeg het nog maar een keer, de authentieke vormen van communicatie die het internet kent.
Conclusie?
Hoe ga je hier als bedrijf mee om? Niet door lijstjes te lezen over ‘10 manieren om je sociale media in te zetten voor sales’. Maar door na te denken over de daadwerkelijke implicaties van datgene dat wij nu ‘sociale media’ noemen. Het sociale internet gaat alleen nog maar socialer worden, het zal verzuilen, en het zal steeds meer onderdeel gaan uitmaken van ons leven, op welke plek we ons ook bevinden. Vraag je steeds opnieuw af wat deze culturele omslag voor je betekent: geen paniekvoetbal, geen Twitter-workshops, maar strategisch nadenken over wat jouw bedrijf, organisatie of product uniek en likeable maakt.
Mitch Hedberg, 1968 - 2005
De enige manier om goed om te gaan met een sociaal internet, is door zelf sociaal te zijn. Dit vereist niet alleen kennis van het medium, maar ook een gedragsverandering, een cultuuromslag binnen je bedrijf of organisatie. We kunnen ons niet meer beroepen op ouderwetse offline autoriteit, zoals het hebben van een groot kantoor of een kwalitatief hoogstaand product. Het gaat straks over de mate waarin je deelneemt en anderen laat deelnemen, over hoe hoog je sociale autoriteit en je persoonlijke authenticiteit zijn. Hoe écht ben je, hoe goed snap je de ander, wat is je waarde in de many-to-many communicatie?
Mijn beste tip? Stop met het lezen van artikelen van sociale media-experts zoals ik, en praat met je Facebookfans of Twittervolgers over wat zíj vinden dat je moet doen. Media zijn niet sociaal. Jij bent sociaal.
Hear hear!
Great!
Wat een goed verhaal! Complimenten.
Heerlijke uiteenzetting over de krachten die spelen en de vorm waarin we nu met elkaar (kunnen) communiceren. En inderdaad; Social Media bestaat niet! Thanx!
Ik vind het een mooi artikel, ik lees wat er staat en voel dat ik het er niet mee eens ben. De inhoud staat me zeg maar tegen. Daar heb je natuurlijk niets aan, dus ik zal proberen handen en voeten aan mijn gevoel te geven.
Ten eerste: Verzuiling. Ik zie dat echt anders. Sommige sites zijn erg groot en dominant; Facebook, Twitter, LinkedIn. Maar ondanks dat het wel zuilen zijn, “verzuilen” ze niet. Naast Facebook gebruik ik ook nog zeer veel andere tools en communities. Het gebruik van iCloud drukt me echt niet in een Apple hoek. Door HTML5 is de “lock-in” van Android, IOS of Windows Phone, ook minder relevant geworden. Ik WhatsApp veel met mensen die ik ook in mijn Facebook heb en doe steeds vaker een Google+ Hangout.
Ten tweede: Traditionele reclame is dood (quote: advertenties tonen en op je blote knieën bidden dat iemand er op klikt, muziek verkopen aan een generatie die niets geeft om bezit, maar juist om toegang, etc. gaan binnen enkele jaren volledig instorten.)
Oja? Heb je daar cijfers van? Ik zie juist een trend dat kranten nog meer in gaan zetten op offline omdat daar toch het bulk van de inkomsten zit. Imago bouwen is leuk, maar als iedereen dat “sociaal” op wil bouwen heb je een probleem. Ik geloof zelfs dat de impact van social overschat wordt. Het is er wel, het is ook best groot, maar legt het nog verre af van traditionele reclame en herhaling. Social is de McDonald niet sterk. Als merk en qua omzet wel en zij geven toch echt veel geld uit aan reclame en moeten het niet hebben van social media.
Daarnaast ken ik nog veel mensen die geen Facebook account hebben en zich uitstekend staande houden en eigenlijk niet veel missen. Zelfs vrienden die hun mobiel niet of nauwelijks gebruiken zijn nog steeds goede gelukkige vrienden. Ik heb laatst mijn “helden” die ik op Twitter volg gecheckt. De meeste zijn er mee gestopt of hebben de ratio waarmee ze berichten schreven drastisch geminimaliseerd.
Social Media sites/tools zijn een nice to have, maar echt geen noodzaak. Hierdoor krijgen “social media” deskundigen ook meteen last van tunnelvisie. Omdat ze er zelf zoveel mee doen, lijkt het alsof de rest van de wereld dat ook doen.
Presence op social media sites is zelf niet eens mandatory of succesvol te zijn ondanks dat er wel succesverhalen zijn.
Ook herken ik de meerderheid niet in de tegenstelling die je schrijft over Enthousiastelingen versus Anti. De meeste mensen (zoals ik) zijn wel enthousiast maar ook een beetje anti, ofwel, in het midden.
De analyse in het begin van het artikel vind ik prachtig! Misschien omdat het toch ook wel een beetje op story-tellen lijkt.
Conclusie: Leuk artikel, maar heb een andere mening en social media bestaan!
The Horseless Carriage Syndrome had je wel even kunnen sourcen naar Marshall McLuhan – http://en.wikipedia.org/wiki/Marshall_McLuhan
H̩ Patrick, mag ik dit artikel van jou als social media goeroe nou doortwitteren Рof niet? ;-P
@Henri: dank voor je uitgebreide toelichting. En dat het artikel een aantal controversiële punten aanstipt stond vooraf al vast. Dat niet iedereen het er mee eens zou zijn dus ook. Eens kijken of ik een even goede toelichting als jij kan geven:
Ik denk dat ik vooraf moet zeggen dat dit artikel bedoeld is als tegenhanger van de artikelen met cijfertjes en trend-analyses. Oftewel: de artikeltjes met ’10 manieren om social media te gebruiken om…”. Ik vind ik een fenomeen dat me zo nu en dan de keel uit hangt. Natuurlijk is het goed om een nieuw fenomeen te willen doorgronden met wetenschappelijke precisie, maar door alles te willen meten en analyseren, kan je jezelf ook blindstaren. Het artikel moet een blikverruiming zijn, een gedachtenexperiment bijna, zodat we weer zien dat datgene wat wij social media noemen, niets anders zijn dan een kenmerk van een snel evoluerende online wereld.
Met dat in het achterhoofd: de verzuiling is een voorspelling, en zoals ik al zei: die klinken achteraf bijna allemaal belachelijk, en eens in de honderd jaar blijkt 1 idee briljant. De verzuiling zie ik niet zozeer het gebruik van losse tools, want wij gebruiken als individu inderdaad een steeds groter wordend arsenaal aan communicatiemiddelen. Ook ik Whatsapp met mijn Facebook-vrienden, die ik vervolgens een spotify-link stuur naar een nummer dat ik via Shazam heb ontdekt op mijn iPhone. Waar het me meer om gaat is dat de partijen erachter er heel veel baat bij hebben om je zo veel mogelijk van dat soort tools te bieden, en er voor te zorgen dat het voor jou zo aantrekkelijk mogelijk wordt om hún tools te gebruiken. Om je een voorbeeld te geven: je whatsappt met mensen in je contactenlijst, maar ik durf te wedden dat je de laatste 6 maanden steeds meer gebruik bent gaan maken van iMessage (als je een iPhone hebt althans). Waarom? Omdat Apple je meer opties biedt: het is geintegreerd met je smsjes, het werkt op al je Apple-producten, enz. De verzuiling is, met andere woorden, gedreven door de ‘providers’. Dat soort trucjes zal je vaker gaan zien. Ik vind het geen leuk toekomstbeeld, en ik denk dat het ook geen houdbare situatie is, maar ik geloof wel dat het gaat gebeuren.
Traditionele reclame is dood: volgens mij zijn we het hier met elkaar over eens. Ik bedoelde meer te zeggen: traditionele onlÃne reclame is dood, of in ieder geval stervende. Ik denk dat reclame op tv en radio en kranten nog prrrrrima werkt, want dat zijn broadcastmedia: 1-to-many-communicatie. Waar ik niet in geloof, zijn modellen waarin een Facebook of Twitter kan blijven bestaan op basis van inkomsten uit banners. Ik bedoel, kom op: het woord alleen al, “banners”. Over kopieergedrag van nieuwe media gesproken. “Ik hang hier op deze website wel even een banier op, en al ras zullen die belhamels van het internet mijn producten ende diensten gaan afnemen”. Kennelijk zijn reclamemensen trots als ze 0,02 procent doorklikpercentage hebben. Dat betekent dat 99,98 procent van de bezoekers geen interesse had in wat je te verkopen/vertellen hebt. Hetzelfde geldt voor content: wie gelooft er nu nog dat onze kinderen straks muziek willen ‘bezitten’? Op een cd, of op hun harde schijf? Natuurlijk niet. Daar zijn ongetwijfeld veel cijfers van, maar het is ook gewoon logisch, toch?
Je zegt ook dat je vrienden hebt die geen Facebook hebben, of zelfs alweer gestopt zijn met Twitter, en toch niet veel missen. Dat zou heel goed kunnen. Het is ook precies wat ik wil duidelijk maken: je hóeft helemaal niet aan alle social media mee te doen. Je moet kijken naar wat voor jou als persoon of als bedrijf belangrijk is, en of je er iets mee kan bereiken. Zo niet, dan niet doen. Simpel! (Hoewel ik me wel zorgen maak over wat ik dan in godsnaam op het toilet zou moeten lezen).
En tot slot: de enthousiastelingen versus de critici. Natuurlijk, niemand is volledig voor, of volledig tegen een medium. Waar ik meer op doel is het gedrag dat je kan waarnemen binnen een maatschappij. Om je een voorbeeld te geven: Joop den Uyl waarschuwde aan het begin van de jaren 70 voor ‘vertrossing’. De televisie, en vooral de TROS, zouden allemaal domme, zombie-achtige tv-consumenten maken, omdat we nooit meer boeken zouden lezen. Ik kan me niet voorstellen dat Joop het medium televisie slecht vond, maar hij had er wel degelijk kritiek op. Er waren ook mensen die dachten dat televisie voor wereldwijd onderling begrip van alle culturen zou zorgen. Nooit meer oorlog! Ook niet gelukt, helaas.
Goed, ik hoop dat ik m’n punten goed heb toegelicht. Volgens mij verschilt onze mening niet zo heel sterk, maar bekijken we het medium en haar uitdagingen vanuit een ander oogpunt. Hoe dan ook: grote dank voor je punten. Ik ga dit verhaal nog vaak vertellen bij lezingen e.d., en het heeft me goede input gegeven om me voor te bereiden op kritische vragen!!
Ik ben het in grote lijnen met Patrick eens. Online verzuiling valt in mijn optiek moeilijk te voorspellen. Het is echter moeilijk te ontkennen dat dit de visie is van de huidige ICT giganten als Google, Microsoft en Apple.
Als we echter spreken over, met gebrek aan alternatieve verwoording, ‘sociale media’ wordt vaak het belangrijkste voorbijgestreefd. SOCIAAL.
De westerse maatschappij bevindt zicht al enige tijd in een sociale revolutie. We willen meer maar zijn minder bereid om er iets voor te doen. De prestatiedrang van de twintigste eeuw is nagenoeg volledig verdwenen uit de westerse samenleving. We willen allemaal sociaal en persoonlijk gebonden informatie tot ons nemen. Dit alles het liefst zo snel mogelijk. De prioriteit van de samenleving is verschoven van prestaties naar wat in de volksmond vaak wordt omschreven als “gelukkig zijnâ€. De inspanning die wij hiervoor bereid zijn te leveren lijkt echter steeds kleiner te worden.
Moderne media spelen in op dit nieuwe sociaal gedegradeerde gedrag van de mens. Het klassieke sociale gedrag, bijvoorbeeld spontaan op de koffie bij de buren, is te intensief voor de huidige maatschappij. De hoeveelheid sociale structuren in de maatschappij wordt steeds complexer. De mens heeft hierdoor nieuwe media nodig om te blijven functioneren. Het menselijke brein is namelijk niet geschikt voor een groot sociaal netwerk. We kunnen niet omgaan met de vele sociale kringen. School, hobby’s, sport en werk zijn slechts een kleine selectie van de sociale kringen waar een westerse burger rekening mee moet houden.
Moderne media bieden methodes om op een eenvoudige manier te voldoen aan de vele sociale verplichtingen van de maatschappij. Moderne media verkleinen hierbij de scheidslijn tussen massacommunicatie en interpersoonlijke communicatie. Hierdoor krijgen we sneller de gewenste, vaak persoonlijk geoptimaliseerde informatie tot onze beschikking. We delen vervolgens alles met elkaar. Privacy is in dat geval ondergeschikt aan de sociale meerwaarde van het medium. Socialisatie is de drijfveer van ontwikkelingen in het medialandschap.
Een verandering in het medialandschap is dan ook altijd een onderdeel van een sociale revolutie. Sterker nog, in mijn optiek is iedere vorm van revolutie onderdeel van een sociale revolutie. Het leven van de mens is namelijk altijd gebaseerd geweest op communicatie en dus socialisatie. We zijn een massaras en kunnen als ras niet functioneren als individuen. Dit zorgt ervoor dat veranderingen in de maatschappij altijd een voortvloeisel zijn van de behoefte van de massa.
Mediarevoluties zijn dus niets anders dan compensatietechnieken. Wanneer de sociale structuur van de maatschappij te complex wordt gaat de mens opzoek naar nieuwe media om te kunnen blijven functioneren.
Het is dus aan adverteerders en online likeability expert om in te spelen op deze nieuwe vorm van communicatie. De mens heeft het meest complexe filter systeem ter wereld ingebouwd. We krijgen iedere dag te maken met miljoenen prikkels en filteren er slechts een aantal, voor de individu de belangrijkste, prikkels er tussen uit.
Maar op welke manier prikkel je jouw doelgroep en val jij op ten koste van die andere duizenden advertenties? Door aan te sluiten bij de context waar de ontvanger van jouw bericht zich op dat moment in bevindt.
Dit gaat simpel weg nooit gebeuren met alleen adverteren. Op een oprechte en persoonlijke manier online communiceren is de enige manier om aan te sluiten bij de context waar de gebruiker zich op dat moment in bevindt.
Dus context over content, sociale media bestaan niet, accepteren dat je geen controle hebt over het medium en het allerbelangrijkste, deugdelijke producten maken, want laten we eerlijk zijn, reclame is niets anders dan censuur om jouw doelgroep er van te overtuigen dat een blikje CocaCola net was beter is dan een blikje Pepsi…
@Derek
Ah, natuuuuuurlijk! Ook ik opgevoed door meneer McLuhan! Ik kan bij elke zin wel een verwijzing naar zijn geniale boeken zetten. Dus bij deze een dikke vette verwijzing naar de man die (social) media in de jaren 50/60 al beter begreep dan wij de komende 40 jaar zullen doen.
@Eric: Twitter het door, vul het aan, knip het in stukken, zing er een lied over, remix!
En ook Nick bedankt voor het uitgebreide verhaal!! (Ik moest het even drie keer lezen hoor).
Om je te citeren:
“Mediarevoluties zijn dus niets anders dan compensatietechnieken. Wanneer de sociale structuur van de maatschappij te complex wordt gaat de mens opzoek naar nieuwe media om te kunnen blijven functioneren.”
Heel erg sterk punt! Zo had ik het persoonlijk nog niet bekeken: dit gaat verder dan alleen maar een behoefte die ingevuld wordt door een medium, in jouw citaat is het een nóódzaak. Vind ik wel een mooie toevoeging. En hoe meer we op zoek gaan naar middelen om onze sociale structuur te handhaven, hoe meer we zullen extensiveren, en hoe meer controle we aan andere partijen zullen geven. Dat is wat McLuhan dan weer amputatie noemt, zoals iemand me vanmiddag op twitter herinnerde.
Voer voor het volgende artikel! Een co-auteurschap wellicht?
Als je eer wilt doen aan een prachtig discussie onderwerp als moderne media en in welke mate zij invloed hebben op de wereld zou je er bijna een boek over moeten schrijven. Om je standpunt over media uit te lichten moet echt diep op het onderwerp in kunnen gaan.
Ik zou wel graag een artikel willen schrijven over; Niet de Internet bubbel 2.0 maar de wereldwijde economische bubbel.
Gelukkig komen we elkaar zo nu en dan tegen dus wie weet ^^
@Patrick, bedankt voor deze verhelderende toelichting! Super! Deze uitleg helpt met beter je standpunten te begrijpen.
Aan onder ander de reactie van Nick besef ik overigens wel dat ik redelijk groen ben op dit communicatie vlak.
Ik negeer tien beste… lijstjes, dacht ik, maar ik klik erop en scan zo snel mogelijk of zij mijn aandacht waard zijn, soms zitten er dan weer zulke pareltjes tussen dat ik het fenomeen niet uitban. Ben overigens inderdaad weer meer gaan iMessage-en. Zoals Nick schrijft streven de aanbieders (Apple, Google, et cetera) naar verzuiling, maar blijkt de praktijk toch weerbarstiger te zijn.
Ik negeer banners overigens volkomen en bijna uit principe. Maar uiteindelijk moet al dat ijzer (servers) waarop Facebook en andere op draaien wel betaald worden, gaan we dan naar een model toe dat je als business page gaat betalen aan Facebook? Dan krijg je het “wheel-of-retail” principe en ontstaat er een nieuwe prijsvechter die het platform weer gratis aanbied.
Maar goed nu haal ik het bestaansrecht van social media (advertenties en data) en de menselijk wens om te communiceren door elkaar. Ze zijn echter wel afhankelijk van elkaar.
Een heel mooi punt van Nick vind ik deze:”Moderne media spelen in op dit nieuwe sociaal gedegradeerde gedrag van de mens. Het klassieke sociale gedrag, bijvoorbeeld spontaan op de koffie bij de buren, is te intensief voor de huidige maatschappij.”
Hetzelfde effect treedt op bij jongeren en de trend dat ze niet meer de tijd nemen om een goed boek te lezen, ofwel zoals Nicholas Carr het beschrijft in “The Shallows”.
Overigens denk ik wel dat het een trend is. Op de koffie gaan wordt wellicht weer populair als mensen social moe worden, maar of het economisch mogelijk is (we moeten veelal nu al tweeverdieners zijn).
Nick’s punt “Mediarevoluties zijn dus niets anders dan compensatietechnieken. Wanneer de sociale structuur van de maatschappij te complex wordt gaat de mens opzoek naar nieuwe media om te kunnen blijven functioneren. ”
Vind ik wel erg prikkelend, maar evolutionair gezien geloof ik er niet in. Ik geloof er niet in dat de mens zoekt, het is meer dat de mens gebruikt wat ie vind en dat het blijft kleven. Buiten internet is er namelijk niet veel aan media bijgekomen. Het is meer de drift om meer te ontdekken dan dat het een noodzaak is die gedreven wordt door de angst van complexiteit. En gedreven door gemak en “vluchtigheid”. We offeren kwaliteit van muziek op voor het gemak van het consumeren (SACD heeft het niet gered en Spotify is kwalitatief weer minder dan bijvoorbeeld een CD, zeker als je dat ook nog eens streamt over WIFI naar je versterker).
Maar nogmaals dank voor de diepte in de discussie!
Evolutionair gezien getuigd de geschiedenis juist van de stelling ‘media evoluties zijn niets anders dan compensatie technieken’.
Toen orale communicatie niet meer voldoende was voor de opkomende handelscultuur werd het fonetisch schrift ontwikkeld. Toen het aantal regels, wetten en uitvindingen te complex werden om te onthouden, ontwikkelden we de boekdrukkunst. Uiteindelijk werd de verplaatsing van de mens dusdanig groot dat er eind negentiende eeuw de behoefte was aan directe en visuele communicatie. Mensen werden nieuwsgieriger waardoor fotografie, de radio, de televisie en uiteindelijk het internet ontwikkeld werden om aan deze behoefte te voorzien.
Uiteraard is dit wel de kort door de bocht versie!
Waarom Spotify een succes is geworden is wat lastiger te beredeneren.
Internet heeft in een jong stadium zijn doelgroep verpest. Alles werd, mede dankzij moderne piraten, gratis aangeboden. Van eBooks tot films, er wordt door de maatschappij geen waarde gehecht aan het bezit van digitale eentjes en nulletjes. Spotify bied echter gratis muziek aan en speelt hiermee dus in op de gecreëerde behoefte van gratis content. Echter limiteert Spotify op precies dat gene waar ze op kunnen limiteren, mobiel.
Naar mijn inziens is mobiel op dit moment (en dit woord is speciaal voor jou Patrick) nog geen authentiek medium. Mobiel doet in mindere maten precies wat een desktop al jaren doet. Met als enige toevoeging telefoneren en niet locatie afhankelijke functionaliteit. Echter wordt de mobiel nog lang niet tot zijn volle potentie benut. Dit zorgt er voor dat veel functionaliteiten en applicaties vanaf een desktop migreren naar de mobiel.
Op dit moment komt de massa in aanraking met Spotify wanneer zij op een desktop of laptop zitten. Op de desktop speelt Spotify in op de behoefte van de gebruiker. Door deze positieve gebruikers ervaring ontstaat er de behoefte om ook mobiel gebruik te maken van Spotify. De kwaliteit van de muziek heeft hier in mijn optiek weinig mee te maken. Kwalitatieve audio bestanden zijn interessant voor een beperkt groepje mensen. Echter is Spotify duidelijk een Massa product.
Als we hier zouden stoppen met de beredenering voor het succes van Spotify zou ik jou gelijk moeten geven. Echter gaat de behoefte die Spotify vervuld dieper dan makkelijk, eenvoudig en gratis muziek luisteren. Muziek is een sociaal element in de maatschappij en de muziek die jij luistert draagt mee aan de definitie van jou als persoon. Ik ben er van overtuigd dat ik het karakter van een individu beter kan baseren op zijn muziek smaak dan op zijn Facebook profiel.
Op Facebook kunnen mensen zichzelf maar moeilijk definiëren. De gebruiker gaat op in de massa. Het delen van jouw muziek smaak is in mijn optiek nog persoonlijker dan het delen van een facebook profiel. Wie censureert zijn eigen Facebook profiel nou niet?
Muziek is dus onderdeel van de online deel cultuur en hier speelt Spotify enorm goed op in. De volledige potentie van Spotify is nog lang niet bereikt. Kijk even naar de applicatie genaamd SongKick Concerts. Het irriteert mij mateloos dat ik zoiets geniaals niet zelf bedacht heb!
Facebook heeft absoluut bestaansrecht. Facebook heeft echter 1 fundamenteel probleem. Het is gemaakt voor de gebruikers en niet voor een klant. De wensen van de gebruiker staan dus centraal bij Facebook. Dit betekent dat bij iedere vorm van een verdienmodel de gebruiker wordt gehinderd waardoor het concept van Facebook dus waarde verliest.
@Nick: Weer een filosofisch pareltje, maar ik zie het echt anders.
Is Kitesurfen ontstaan als een compensenatie techniek voor surfen en vliegeren, of was er gewoon iemand die op een gegeven moment op het idee kwam om die twee te combineren? Zo is het ook met media. Enerzijds gedreven door techniek en uitvinding (naar aanleiding van een idee), anderzijds omdat het gewoon bleef kleven (in media land noemen we dat het waarde heeft) . Daar zit geen diepere gedachten achter. Evolutie heeft namelijk niets met intelligentie te maken maar juist met kleine aanpassingen die passen op de juiste plek op de juiste tijd.
Mijn persoonlijke keuze voor Spotify was niet gedreven door gratis, maar dat het voor mij gemak bood. Ik ben een downloader, maar met Spotify bespaarde ik me moeite en daar heb ik geld voor over.
Downloaden van bijvoorbeeld muziek zie ik niet als piraterij. Dat hele auteursrecht is eigenlijk onnatuurlijk. Het is verzonnen en daarna vastgelegd in de wet.
Ik vind je redenatie over muziek prachtig en geloof inderdaad dat je muzieksmaak intiemer is dan de dingen die je over het algemeen deelt op Facebook (uitzonderingen daargelaten).
De wensen van de gebruiker staan absoluut niet centraal bij Facebook, dat is een misvatting; ze stonden ooit centraal en nu zijn ze een noodzakelijk kwaad omdat Facebook anders geen bestaansrecht heeft. De stakeholders van Facebook staan centraal. Dit merk je onder andere aan al hun fouten met betrekking tot privacy (of het beperken van het delen van informatie). Facebook wil data juist zoveel mogelijk openstellen omdat dit waarde voor de stakeholders betekent. Persoonlijk wil ik juist dat mensen buiten mijn vrienden mijn uitingen niet zien, dit is praktisch onmogelijk. Als ik een bericht deel met alleen mijn vrienden, maar zij delen hun reacties met meer dan hun vrienden en doorbreken daarmee in feite mijn privacy settings. Overigens leidt dit wel tot wat je beschrijft dat het verdienmodel tegengesteld is aan wat de gebruiker als prettig ervaart.
Hiermee komen we meteen weer terug op het artikel zelf.
Die stelt namelijk dat het social aspect waarde bevat voor de bedrijven, door het platform hebben zij interactie met de fans waardoor dit hun merk versterkt. Hier verdient Facebook echter niet direct aan, hooguit leidt het tot meer verkeer op de site en dat heeft dan weer potentiële waarde.
Ik geloof dat het internet leidt tot een cultuur vervaging. Vroeger was een dorp de community, later werd dat het land (o.a. door de kranten), nu wordt het globaal en dat lijkt me een goed ding.
Mensen zijn sociale dieren en vandaar dat social media het goed doen, maar het wordt veel dieper en doordachter gemaakt dan het is. Evolutie is geen complex proces, maar als je inzoomt op de details een simpel proces. Het is overigens momenteel wel het enige systeem wat intelligentie produceert… daar kunnen wij nog van leren
Social media = media voor sociale doeleinden.
Mijn ‘Mediarevoluties zijn dus niets anders dan compensatietechnieken’ uitspraak gaat puur over media. Kitesurfen is geen medium maar een sport. Echter was kitesurfen in zijn vroege jaren een alternatief voor windsurfer bij weinig wind. Windsurfers compenseerden voor hun drang naar hun favoriete sport door een licht wind alternatief te ontwikkelen.
Een succesvol authentiek medium zal altijd een combinatie van sneller, beter en makkelijker zijn gecombineerd met een compensatiemethode die inspeelt op de behoefte van de gebruiker. Een compensatietechniek moet gezien worden als een filter voor (te veel) informatie of een betere vorm van een informatiedrager.
Om even terug te komen op Spotify, er is zo bizar veel muziek online te vinden dat ik niet meer weet waar ik naar moet zoeken. Door te kijken wat mijn vrienden luisteren vind ik vaak muziek die ik anders nooit zou hebben gevonden.
Dit gebeurt andersom ook. Afgelopen zomer was ik in Engeland. Ik ben in Newquay naar lokaal concert van Ben Howard geweest. Ik was opslag verliefd op zijn muziek. Ca. een jaar later hebben veertig van mijn vrienden zich geabonneerd op mijn Spotify playlist van Ben Howard.
Door Spotify wordt een persoonlijke filter gecreëerd. Hierdoor kan een gebruiker nieuwe muziek op basis van zijn vrienden ontdekken. Door deze filter kunnen we compenseren voor het overweldigende aanbod aan muziek. Makkelijker, beter en sneller draagt zeker bij aan het succes van Spotify. Echter moet dit niet als de enige succes factor worden beschouwd.
‘Sociale media zijn simpelweg een uiting van de wens van de gebruikers om internet in zijn authentieke vorm te gebruiken: het zijn de authenticiteitskenmerken van het medium. Immers, Facebook, Twitter en Google+ zijn niet sociaal, ze faciliteren simpelweg het gedrag waar we met z’n allen om vragen. Ze geven ons de mogelijkheid om een culturele behoefte te uiten.’
Ga nog maar wat verder terug dan de jaren vijftig. Sociale Media zijn een uiting van de wens om ervaringen met elkaar te delen, een nieuwe vorm van mond-tot-mond reclame. Dat bestaat al zolang de mensheid bestaat. Internet is slechts een nieuw platform.
Well done! Mooie comments ook, daar kan zo weer een artikel over geschreven worden.
Een interessant stuk, met nog interessantere reacties! Ik sluit in grote lijnen ook aan bij de conclusies, of beter gezegd gedachte-experimenten, die hier over tafel geslingerd worden. Enige wat me wel opviel, en waar ik mijn twijfels bij heb, is dat “het simpelweg kenmerken zijn van een authentiek internet”. Ik heb, in lijn met de mening van Nick, meer het idee dat sociaal een kenmerk van de mens is. Het internet is in mijn ogen dienend en een parallelle digitale dimensie die, door aan te sluiten op menselijke behoeften, waarde kan toevoegen.
@Patrick, complimenten voor je verhaal.
@Nick, complimenten voor je comments.
@Kevin: Ik denk dat sociaal willen zijn inderdaad een menselijk kenmerk is, net zoals, bijvoorbeeld, vermaakt willen worden. Televisie springt op dat laatste in, en is toch ook duidelijk een authentiek medium. Volgens mij hoeft het een het ander niet uit te sluiten.
Dank voor de complimenten!
@Noraly: ja, dit schreeuwt bijna om een vervolg he? Wie weet!
“De enige manier om goed om te gaan met een sociaal internet, is door zelf sociaal te zijn. Dit vereist niet alleen kennis van het medium, maar ook een gedragsverandering, een cultuuromslag binnen je bedrijf of organisatie.”
Ik weet niet zo goed wat ik hier mee moet. Ik vind die top-10-lijstjes best handig. Die helpen mij meer dan bovenstaand advies.
Fijn blog dit *iets van amen mompelt*
@Arjen
Daar mag je best voor uitkomen hoor
Wat ik als adviseur/strateeg vaak tegenkom is een situatie waarin een klant zich al suf zit te staren op lijstjes en tips over social media, terwijl hij niet duidelijk kan aangeven waaróm hij social media voor bepaalde doeleinden wil inzetten. Dat is overigens helemaal niet erg, integendeel: het is geweldig dat zo’n klant al enthousiast is! Maar je wil zo iemand wel helpen om het bredere geheel te zien, om hem inzicht te verschaffen. Daar haal ik althans voldoening uit in m’n werk.
Mijn taak is het dus om vervolgens te vragen “waarom?”. En daarna nog een keer. En nog een keer. Tot we op een situatie zijn uitgekomen dat ik OOK een lijstje met 10 tips kan geven, maar dan wel specifiek voor die organisatie, gericht op specifiek dÃe doelstellingen. Dat werkt mijns inziens beter dan generieke adviezen.
Dit vond ik echt de mooiste van vandaag: “Dat betekent dat 99,98 procent van de bezoekers geen interesse had in wat je te verkopen/vertellen hebt.”
En nog wat verkocht vanmiddag, nog mensen kunnen overtuigen? Maar waar bleef het dan steken in het proces? Wat doe je met al je kennis over kennis, attitude, gedragsintentie als voor mij part 98% niet koopt! Alle inzet in alle media dienen 1 zaak: het bevorderen van den handel. En het medium dat dit het beste en aantoonbaar bevordert en op welk niveau in de funnel, daar doe je zaken mee. Dat is een lastige, want vooral het product en de boodschap bepalen het meeste succes.
Boeiend stuk! Als je spreekt over de kracht van authenticiteit en afsluit met de suggestie dat wij aan onze volgers moeten vragen wat we juist wel moeten doen – in plaats van het lezen van top 10-tips – dan vrees ik dat we juist inboeten aan die authenticiteit.
Goed stuk. Alleen dat verzuilen-scenario deugt in mijn ogen niet. Natuurlijk proberen de Microappels dat. Zou ik ook doen als ik veel geld probeerde te verdienen. Maar DE kracht van het internet en het gebruik daarvan is dat het niet te verzuilen valt. Zie de mislukte pogingen om delen plat te leggen. Bouw een te grote zuil en hij wordt een keer omgekiept. En reken maar dat ze dat ook weten bij de grote jongens.
@Menno: Ik denk dat we onderscheid moeten maken tussen 2 soorten authenticiteit: de ene soort draait om de authenticiteit van het medium. Daarmee doel ik op media die uniek genoeg zijn om te blijven bestaan. Persoonlijke authenticiteit is de andere soort. En dan gaat het om: ben je als organisatie en als mens wel ‘echt’. Het vragen van advies aan je volgers kan volgens mij een echt authentieke handeling zijn, maar inderdaad: het zou niet authentiek zijn om alles klakkeloos uit te voeren.
@Ad: Precies, dat zeg ik ook in de comments hierboven: het is geen houdbare situatie. Zuilen hebben immers als intrinsiek kenmerk dat ze tegen de natuurkrachten moeten inwerken, en dat verlies je uiteindelijk toch. Of het nu de zwaartekracht is, of de meer virtuele druk van gebruikers van het internet. Desalniettemin: ik denk dat we nog wel vérder verzuilen, dat het eind van de verzuiling nog niet in zicht is. Zolang de grote jongens denken dat ze er nog geld aan kunnen verdienen, gaan ze er ook mee door. En soms ook wel wat langer, zie de CD-industrie.
Goed verhaal!
Dank voor het stuk en de reacties.
@Nick
”Muziek is een sociaal element in de maatschappij en de muziek die jij luistert draagt mee aan de definitie van jou als persoon. Ik ben er van overtuigd dat ik het karakter van een individu beter kan baseren op zijn muziek smaak dan op zijn Facebook profiel. ”
Dat weet ik niet. Wat ik kwalitatief goede muziek vind, luister ik meestal namelijk niet op spotify. Heb het idee dat je mijn generatie (begin 20) vaak genoeg niet moet identificeren met zijn spotify luisterplezier. Waarom?
1) Radioachtig, zet wat op om muziek op te zetten. verras me maar met commerciele hitjes.
2) Er zijn vrienden, dus je zet op wat de groep trekt.
3) Etc. Bijvoorbeeld een keertje geen inspiratie, zet je op wat je voorbij ziet komen.
Facebook profielen zijn ook niet alles, eens. Op Facebook kan je persoonlijk vertellen, binnen een gestandaardiseerd format, dat brengt ook weer dilemma’s met zich mee. Toch, als ik eenmaal besluit te delen waar ik voor sta op facebook (doe ik niet) zegt dat meer over mij dan wat liedjes op spotify.
In het boeddhisme zeggen ze: je bent je gedachtes niet. Dat is een mooie, doch pittig. Dat ik niet ben wat ik op spotify luister, dat weet ik wel zeker.
Het verschil in generatie.
Volgens mij zit er een verschil in generatie. Begin twintig en jonger twittert dat ze een rare man in de bus zien zitten. Of dat ze met hun broertje op kamer slapen #FML (FUCK MY LIFE) we puberen door de sociale media heen.
+35 generatie gebruikt sociale media en alle technieken die erbij horen meer zakelijk, gematigder.
—
Dat verzuilingsverhaal geeft een geinig/treurig beeld, we zullen het wel zien hoe ver de grote jongens het schoppen.
Technieken brengen dilemma’s met zich mee en daarom zullen we in deze tijden Ambivalent Tolerant moeten zijn. Dat heb ik ooit eens gelezen, vond ‘t zonde het niet te delen.
Uiteindelijk is macht niet statisch maar dynamisch. Als de grote jongens het niet langer verdienen en de samenleving verdrietig van ze wordt verliezen ze vanzelf macht.
Zo hebben we toch nog een beetje controle! een fijne gedachte.
Gr, Thomas
Denk dat je het erg goed verwoord. Hoewel veel bedrijven nog een stukje lager zitten en social media nog steeds zien als een push medium is het eigenlijk gewoon een weerspiegeling van de “normale” wereld volgens mij. De conversatie aangaan en sociaal zijn is daarbij de beste oplossing, sommige tips kunnen daarbij wel helpen om je visie te veranderen, maar het is nooit leidend. Het succes hangt af van hoe sociaal je als persoon of bedrijf echt bent.
Kortom, mooi geschreven, hopelijk gaan meer personen/bedrijven dit beseffen.
Tjeminee, wat een interessante discussie. Teveel om op te reageren in een post. Ik beperk me daarom maar tot de titel en in generaal de tekst. Er worden in de tekst immers al zoveel vragen opgeroepen en thema’s op tafel gelegd.
Sociale media bestaan natuurlijk wel degelijk, maar het gaat erom hoe je een en ander definieert. Het zijn media die sociaal gedrag faciliteren. We hebben het ook nooit over het feit dat de telefoon niet bestaat. Wel over de vraag of er goed gebruik van wordt gemaakt.
In je artikel heb je het over gedrag van mensen en over ontwikkelingen in de techniek (en hoe dat op elkaar inwerkt) en hoe de verdienmodellen van de corporates werken (reclame). Ik ben er van overtuigd dat de lange-termijn strategie van Facebook en Google et alia niet gericht zijn op banners. Ik heb hierover ook een artikel gepost op mijn social music (music2.0) blog toen Google bekend maakte dat zij met Google Music ging starten. http://en.jossmolders.nl/?p=2799 Google is helemaal niet geÃnteresseerd in muziek maar muziek is een ontzettend goede drager voor sociaal en intuitief gedrag. Dáár is Google in geïnteresseerd. Vorig jaar zijn voor miljarden dollars de gegevens over de wereld verkocht van ons gedrag op inernet. De inkomsten van banners is voor Facebook en Google bijvangst. Makkelijk scoren. Zij weten natuurlijk als geen ander dat 99,99% van de banners totaal genegeerd worden.
Die online verzuiling: daar ben ik het helemaal mee eens. Het is een paar jaar geleden ook al verkondigd door het Amerikaanse tijdschrift Wired, http://www.wired.com/magazine/2010/08/ff_webrip/all/1. We zien het nu heel duidelijk. Er ontstaan nieuwe grote conglomeraten rondom Apple, Microsoft, Facebook en Amazon en buiten de Westerse wereld nog een aantal.
Nog even over Spotify: we zijn ovegestapt van een content naar een access markt. Het gaat niet meer om het bezitten van informatie (in de vorm van kranten, boeken of cd’s) maar om die informatie binnen je bereik te hebben. Spotify biedt op dit moment exact de juiste balans tussen een financiële investering, het gemak van het binnenhalen van muziek en de kwaliteit van het geleverde. De connectie van Spotify met Facebook is overigens helemaal in lijn met het betoog in de alinea hierboven. Je betaalt niet meer voor muziek. Je betaalt ook niet meer de artiest, maar je betaalt voor het kunnen streamen van content. Het interessante is dat we ons blijkbaar de afgelopen jaren hebben wijsgemaakt dat iedereen vinyl en cd’s zo ontzettend belangrijk vond, maar als er een goedkoop alternatief is wordt dat medium huppakee door de plee gespoeld. Interessante teksten over dit fenomeen op en.jossmolders.nl. Mijn eigen inspiratiebronnen zijn Gerd Leonhard, Mark Mulligan en Andrew Dubber.
In grote lijnen een juist betoog,immers media van welke vorm dan ook is niets meer dan gereedschap.Maar ik zeg u dat sociaal zijn echt zonder gereedschap moet ontstaan.Sociaal is niet vindt iedereen mij aardig! Sociaal zit hem ben jij rechtvaardig en solidair kan je je verplaatsen in andere ect. Media is vervuilt met commercie en dus belangen van andere en is dus per definitie niet sociaal. Het beestje heet sociaal media maar dit is het niet. Ik voorspel een toekomst dat mensen terug komen op een trend, niet verbonden! leven met minimaal online, dat wordt de toekomst.