De mentale flipperkast van AI: hoe we besluitelozer worden

AI kan tegenwoordig in een paar seconden een strategie bedenken, een artikel schrijven en je complete cv herschrijven. Voor vrijwel iedere vraag heeft het een antwoord en voor ieder probleem meerdere oplossingen. In die mentale flipperkast wordt één menselijke vaardigheid steeds waardevoller: kiezen.

Je opent AI voor één simpele vraag over je website. Vijf minuten later schiet het balletje al langs een podcastconcept, een online training, drie verdienmodellen, een boektitel, een LinkedIn-serie, een personal brand-strategie en een retreat in Portugal.

Of je vraagt hulp bij een lastig gesprek met een klant. Nog voordat je een beslissing hebt genomen, stuitert het balletje alweer langs communicatietips, psychologische analyses, mogelijke jeugdpatronen, een haakje voor je nieuwsbrief en ideeën voor een compleet nieuw aanbod.

AI is een sparringpartner die nooit afhaakt

Voor veel snelle denkers voelt dat als een verademing. Eindelijk een sparringpartner die niet afhaakt wanneer je van psychologie naar marketing springt, van een boekidee naar een businessmodel of van architectuur naar een podcastconcept.

AI denkt razendsnel mee en is uitzonderlijk goed in het genereren van mogelijkheden. Met iedere nieuwe prompt geef je het balletje weer een ferme tik. Zeker voor mensen die zich makkelijk verliezen in zoekopdrachten leidt dat tot een eindeloze stroom van nieuwe richtingen, onverwachte verbanden en kansen die je nog niet had gezien.

Het voelt allemaal heerlijk productief, want iedere nieuwe mogelijkheid geeft een kort gevoel van beloning. Maar net als bij een flipperkast betekent veel beweging nog niet dat je vooruitkomt. Het balletje schiet alle kanten op, raakt voortdurend nieuwe doelen, maakt veel lawaai en levert steeds nieuwe punten op. Toch weet je nog steeds niet welke richting je kiest.

Bron: Pixabay

Van inspiratie naar mentale flipperkast

Wat op het eerste gezicht fijne inspiratie lijkt, verandert zo in speelmachine van mogelijkheden. En het is al net zo verslavend: mensen die van nature al gevoelig zijn voor versnippering, uitstelgedrag of keuzestress zakken nog dieper weg in eindeloos verkennen.

Ik zie dit vaak gebeuren bij creatieve professionals en ondernemers met een popcornhoofd. Bij mensen met zo’n snel associatief brein is het effect vaak nog sterker. Zij zien van nature veel verbanden en produceren vaak meer ideeën dan ze ooit kunnen uitvoeren. Met AI hebben ze er ineens een gesprekspartner bij gekregen die nooit moe wordt en nóg meer ideeën aandraagt.

Kiezen in het AI-tijdperk

Dat leidt tot een fascinerende paradox: professionals zetten AI in om sneller vooruit te komen, maar raken ondertussen verstrikt in de groeiende hoeveelheid opties. Ze worden er niet productiever van, maar raken juist verlamd.

Gedragswetenschappers noemen dit choice overload: meer mogelijkheden maken het juist moeilijker om keuzes te maken. Dat blijkt ook uit een beroemd experiment met jam. Een groep supermarktbezoekers kreeg 24 smaken voorgeschoteld, een andere groep moest het doen met 6 jampotjes. De grote tafel trok meer aandacht, maar de kleine tafel leidde tot meer aankopen. Minder keuzevrijheid leidt vaak tot meer actie.

Een systeem kan mogelijkheden blijven produceren, maar een mens zit uiteindelijk aan de knoppen. Je moet zelf bepalen wat jouw visie is en waar je eigenlijk naartoe wil. Alleen jij weet wanneer je oude jas knelt, wanneer het tijd is om het over een andere boeg te gooien en welke samenwerking zijn langste tijd heeft gehad.

Het probleem van het extra antwoord

Hoe slimmer AI wordt, hoe zichtbaarder ook de tekortkomingen daarvan. Het probleem van AI is dat het altijd nog een extra antwoord heeft. Dat voelt als vooruitgang, maar houdt je vaak weg van de vraag waar het werkelijk om draait: wat is jouw eigen verhaal?

Welke richting past bij je grotere koers? Welk idee geeft verdieping in plaats van alleen de volgende dopamineprikkel? En wanneer is het tijd om te kappen met al die verkenningen, zodat je een idee daadwerkelijk vorm gaat geven?

AI kan eindeloos met je meedenken, alternatieven aandragen, verbanden leggen en nieuwe richtingen voorstellen, maar niet de keuzes maken die werkelijk bij jou horen. Je vermogen om mogelijkheden af te wijzen wordt dus steeds waardevoller, en daarmee ook de waarde van jouw eigen visie.

Er komt een moment waarop je geen nieuw muntje meer in de flipperkast gooit en ophoudt met spelen. AI houdt het balletje in beweging, maar alleen jij bepaalt waar je naartoe wil.