De grote AI-heksenjacht

Column – De afgelopen weken staat één discussie centraal in medialand: teksten die door AI zijn geschreven. Journalisten, AI-experts en ethici waarschuwen dat dit de betrouwbaarheid van de persoon ondermijnt. Maar is dat wel zo? Ik denk dat we de verkeerde vraag stellen.

Het begon met Pangram

Alexander Klöpping deed met de AI-tool Pangram onderzoek naar opiniestukken in verschillende kranten. Daaruit bleek dat bij de Volkskrant maar liefst één op de vijf stukken met AI is geschreven. Klöpping haalde zelf de schouders erover op: het maakt volgens hem niet uit, zolang de kwaliteit maar goed is. Dit is toch hoe de toekomst eruit gaat zien.

Pieter Klok, hoofdredacteur van de Volkskrant, reageerde allesbehalve nuchter. Hij vindt dat alles wat de lezer voorgeschoteld krijgt AI-vrij moet zijn.

En toen kwam Rob Jetten

Enkele dagen later kwam diezelfde Volkskrant met een artikel over Rob Jetten, gebaseerd op precies dezelfde onderzoeksmethode die Klöpping eerder op de eigen krant had losgelaten. Conclusie: vrijwel alle berichten van Jetten zouden met AI zijn geschreven.

Persoonlijk vind ik dat de Volkskrant hier boter op het hoofd heeft. Het voelt als een afleidingsmanoeuvre. Dezelfde krant die zelf net “betrapt” was, presenteert zich nu ineens als de instantie die Jetten erop wijst. Als je dan zo zuiver wil zijn, geef Klöpping dan op zijn minst de credits voor de onderzoeksopzet die je zelf hergebruikt.

Vervolgens ging het hele internet los, en televisie deed vrolijk mee. Bij Pauw & De Wit, EenVandaag en Nieuwsuur werd gesproken alsof hier onherstelbare schade is aangericht. Koppen met woorden als “misdaad.” Het voelt bijna als het immigratiedebat: je bent vóór AI of tegen AI, een middenweg lijkt niet te bestaan. AI is de nieuwe zondebok geworden.

Ghostwriting bestond allang

Wat opvalt in het Jetten-debat: er wordt gedaan alsof politici en bestuurders voor het eerst hun woorden niet zelf typen. Terwijl professionele tekstschrijvers, woordvoerders en adviseurs al decennia teksten voor bekende Nederlanders schrijven, ook voor LinkedIn.

Je zou zelfs kunnen beargumenteren dat AI teksten juist persoonlijker heeft gemaakt. Denk aan een scenario waarin Jetten een paar zinnen inspreekt over hoe emotioneel een bezoek aan Westerbork voor hem was, waarna een medewerker die opname met AI omzet tot een lopende tekst. Het eindresultaat kan dan zelfs dichter bij zijn eigen woorden liggen dan een klassiek door een tekstschrijver opgestelde speech.

Schrijven is geen lineair proces meer

Veel schrijvers houden vast aan het idee dat een idee of creativiteit alleen ontstaat tijdens het schrijven zelf, als een strikt lineair proces. Dat slaat volgens mij nergens meer op, zeker niet met de komst van AI.

Ik ben zelf beelddenker en heb voortdurend ideeën, op de meest onlogische momenten. Ik steek ook nooit onder stoelen of banken dat ik AI gebruik voor teksten, ook niet bij dit artikel. Tijdens het koken heb ik Plaud gebruikt om het verhaal in te spreken. Daarna heb ik AI ingezet om er een lopende tekst van te maken.

Om de discussie rondom Pangram en AI-detectietools op scherp te zetten, heb ik deze met AI geschreven tekst met minimale aanpassingen bewerkt. Hierdoor geeft Pangram nu een score van 100% menselijk. Maar dan is mijn vraag: moeten we dit willen? Dat we uit angst voor een AI-heksenjacht de teksten gaan “humanizen”, zodat we kunnen verbergen dat we AI hebben gebruikt? Om eerlijk te zijn lijkt mij dat een veel groter probleem dan het gebruik van AI zelf. In plaats van “ik sta achter mijn tekst” wordt het dan: “ik verberg hoe die tot stand kwam”.

De vraag die er echt toe doet

Is het een probleem dat makers, politici en schrijvers AI inzetten? Ik denk het niet. De kernvraag is niet óf je AI gebruikt, maar of je achter je eigen verhaal staat. Klopt de uitkomst met wat je wilde zeggen, en is jouw idee of gedachte goed door AI verwoord?

Dat is waar de discussie over zou moeten gaan, niet of iemand AI gebruikt of niet. Wat mij betreft is deze hele ophef een storm in een glas water, en is het over vijf jaar gewoon gemeengoed geworden.

Header-afbeelding gegenereerd met Midjourney