De Omdraaiing

De normale volgorde is dat er een verhaal is en vervolgens worden er beelden bij gemaakt. Een boek bijvoorbeeld, dat wordt verfilmd. Maar stel dat je het omdraait, je bedenkt een verhaal bij een bestaand beeld. We doen het dagelijks. Je ziet een afscheid op een station, of een oude vrouw op een bankje, met een kinderwagen. De gedachten nemen een vrije loop, en je laat het toe.

Afgelopen dinsdag was de door het tijdschrift Ode georganiseerde Nederlandse première van ‘The Crisis and Us’, een film van Johan Kramer. Kramer heeft jarenlang de camera bij zich gehad, en zodra hij een interessant straatbeeld zag ging hij filmen. Meestal waren er mensen bij de scènes betrokken.

Kramer bewoog zijn camera nauwelijks, de beweging ontstond door passanten die door het beeld gingen, ze speelden ongevraagd een bijrol naast de hoofdpersoon die niet wist dat hij de hoofdpersoon was. Alles werd gefilmd in zwart/wit, op één enkel fragment na. Daarin speelde de kleur blauw de hoofdrol.

Zo verzamelde Kramer tientallen fragmenten, nog niet wetend wat het thema van de film zou worden, noch welke verhalen er bij hoorden. Toen Lehman een jaar geleden de wereld in het donkere crisis-gat trok had Kramer zijn thema. The Crisis and Us.

Een man loopt op straat, hij is schuin van uit de hoogte gefilmd. Hij trekt een kar met erin een berg vuilniszakken. Hij loopt langzaam een hoek om, doordat hij iets voorover loopt lijkt het een zware kar. Er zijn duidelijke, korte schaduwen. Een prachtige diepe Engelse stem (David Sair) vertelt het verhaal.

De vuilnisman wordt de naam Don Bukowski gegeven. Hij had die ochtend een interview op de radio gehoord. Een bankier vertelde dat hij zich niet kon voorstellen dat het bonussysteem ooit zou verdwijnen. Waar zouden de bankiers dan nog voor moeten werken? En vuilnisman Don dacht over deze zin na. Waar werkte hij dan eigenlijk voor? En die verpleegsters in het verzorgingshuis waarin zijn steeds meer vergetende moeder lag?

Fragment na fragment zagen we langskomen, afgelopen dinsdag. Het ene pakkender dan het andere. De traagheid van de avond had een ongekende kracht.

Ondertussen werden de eerste beschouwingen over de troonrede en de miljoenennota gegeven. ’s-Avonds laat zag ik ze langskomen. En toen begreep ik opeens wat politiek nu eigenlijk is. Politici zijn verhalenvertellers met een eendimensionale fantasie. De beelden zijn er, de werkelijkheid is er, en iedereen vertelt er zijn eigen verhaal bij. ‘Dit kabinet pakt door’, zegt Van Geel. ‘Wanneer beginnen jullie?’ zegt Kant. Ze hebben het over dezelfde nota.

Het grote verschil met verhalenverteller Kramer is dat een politicus zijn eigen verhaal gelooft. Hij denkt het te weten, en Kramer weet het te bedenken

Dit artikel is eveneens gepubliceerd in Het Financieele Dagblad.