Leiderschap: tips voor de baas van de toekomst

Terwijl AI veel bedrijven en processen op hun kop zet, is er behoefte aan nieuw leiderschap. Hoe houdt een manager zichzelf staande en zijn team gaande? Tips voor de baas van de toekomst.

In bedrijven waar de technologische ontwikkelingen grote invloed hebben en de macht verspreid is onder meerdere mensen of teams, boek je niet zomaar successen. Daar zijn invloed en inzicht voor nodig, zeker ook in de top van het bedrijf. Control freaks in de boardroom zien de boel al gauw door hun trillende vingers glippen. Ze moeten leren loslaten en delegeren. Zij en de managers kunnen maar beter sturen op verbinding, geloofwaardigheid en moed. Dat schrijft Nick van Dam in zijn boek Wat AI niet kan: menselijk leiderschap in het tijdperk van AI (affiliate). Op de kaft citeert hij Andre J. Scott, professor aan de London Business School: “Machines worden steeds beter in hun werk, wij moeten beter worden in mens zijn.”

Geen slaap, geen baaldag

En zo is het. We worden links en rechts ingehaald door kunstmatige intelligentie die zonder slaap en zonder baaldagen razendsnel rekenwerk levert, steeds beter schrijfwerk en indrukwekkend speurwerk en analysewerk doet binnen gigantische databergen. De taken van menselijke medewerkers verschuiven, zeker in de marketing, richting curatie, eindredactie en het toevoegen van de menselijke maat, toon of context.

Zo bouw je aan invloed

Managers moeten schakelen naar een andere versnelling en draaien aan andere knoppen om de revolutie bij te benen en om de connectie met hun medewerkers te behouden. Van Dam noemt daarbij vier essentiële vaardigheden die leiden tot beïnvloeding binnen een bedrijf. De eerste is het in kaart brengen en analyseren van stakeholders. De tweede is strategische communicatie. De derde is leiden zonder macht. De laatste is het onderhouden van relaties. In de rest van dit artikel zoom ik in op ‘leiden zonder macht’.

Middenkader aan zet

Unilever dient als een van de voorbeelden in het boek. Deze multinational besloot zijn plastic-strategie radicaal om te gooien. Maar die keuze kwam niet zomaar uit de lucht vallen. Ook werd die niet met één machtige klap op tafel genomen in een directievergadering. Nee, deze beweging werd ingezet door een manager in het middenkader: Rebecca Marmot. Zij vond dat het bedrijf te weinig stappen zette om het aantal kilo’s plastic aan verpakkingsmateriaal terug te dringen. In haar eentje had ze niet de macht om het hele bedrijf om te turnen, maar ze begon rustig te bouwen aan haar invloed.

Van bondgenoot tot blauwdruk

Ze stelde vast welke collega’s ze nodig had als bondgenoten. Ze knoopte gesprekken aan met de afdelingen Research & Development en Marketing, maar ook met leveranciers. Daar trof ze mensen die openstonden voor duurzamer verpakken en innovatie. Ze ontdekte dat collega’s duurzaamheid nog vaak zagen als kostenpost. Het lukte niet om hen op andere gedachten te brengen met een milieu-praatje. Ze bleef in gesprek, verdiepte zich in de bezwaren en werkte samen met de sceptici aan oplossingen. De aanhang groeide, de ambitie steeg en uiteindelijk werd dit kleine project de blauwdruk voor het wereldwijde plasticbeleid van Unilever.

De kracht van bottom-up

Met een top-down-besluit was dit nooit gaan leven onder collega’s, maar via een bottom-up-aanvliegroute kreeg Rebecca de neuzen dezelfde kant op. Bouwen aan vertrouwen, luisteren naar je intuïtie en empathie tonen. Die skills waren onmisbaar om dit succes te boeken. En laten dat nou de vaardigheden zijn die robots en computers niet 1-2-3 uit hun machinale mouw schudden.

Coachen naar lef

Wil je collega’s en managers stimuleren om zelf met initiatieven en innovaties te komen? Dan is volgens Van Dam ‘coachend leiderschap’ een van de betere tactieken. Blijf nieuwsgierig naar de ideeën van anderen. Laat mensen de mogelijkheden verkennen en zichzelf ontdekken en ontwikkelen. Stel open vragen, luister actief, stel je oordeel uit en duik niet direct in probleemoplossing. Juist in de tijd van AI is het wijs om het menselijk potentieel te benutten. Geef ze kansen, geef ze vrijheid en geef ze de ruimte. Voor je het weet, hebben je collega’s een motortje opgestart dat kan uitgroeien tot een drijvende kracht voor innovatie of toekomstbestendigheid.

Menselijk leiderschap

Natuurlijk, een boek over managementstijlen staat vol met managementtermen. En dat voelt al gauw als taaie kost of overdaad. Toch is Wat AI niet kan (affiliate) een leerzame tocht langs de manieren waarop managers in deze datagedreven dagen hun eigen draai geven aan menselijk leiderschap. En dat heeft vooral te maken met het stimuleren van de talenten van medewerkers en ruimte bieden voor bottom-down. Nick van Dam en zijn mede-auteurs hebben dat punt dubbel en dwars gemaakt. Niets menselijks is ons vreemd, en dat is maar goed ook. Want machines en processen hebben mensen met lef nodig om verandering en vernieuwing te brengen.

Over het boek

Titel: ‘Wat AI niet kan: menselijk leiderschap in het tijdperk van AI’
Auteur: Nick van Dam in zijn boek
Uitgeverij: Thema
Aantal pagina’s: 354
Jaar: 2026
ISBN: 9789462724846