Ze komen steeds meer bovendrijven in online discussies. De zogenaamde Facebook Fails: foto’s of opmerkingen op Facebook die rampzalige gevolgen hebben voor de afzender. Omdat soms vergeten wordt wie deze berichten allemaal kunnen lezen: je ouders, je baas, justitie…
De Facebook Fail benadrukt een nieuw dilemma waar we als gebruikers van online communicatiemiddelen tegenaan lopen. Als we nu op elk moment aan iedereen alles kunnen melden, rijst de vraag: wat willen we dan vertellen, met welke online tools en met welke onbedoelde gevolgen?
Onthoud goed met wie je ook alweer vrienden bent op Facebook
Een fail uit eigen koker
Laat ik het eens op mezelf betrekken. Een tijdje terug kwam ik op een feestje een vage kennis tegen. Iemand die ik zeker al een paar jaar niet gezien of gesproken had. ‘Hee Martijn,’ riep hij joviaal en iets te innig. ‘Heb je je huis al kunnen verkopen, of zit je nog steeds met dubbele lasten?’ Ik was even uit het veld geslagen. Hier wilde ik het helemaal niet met hem over hebben. En sterker nog: hoe wist hij eigenlijk van mijn penibele situatie?
Toen schoot het door mijn hoofd: de foto van het Te Koop bord op Facebook en de tweets over mijn nieuwe huis. Ai. Ik kon nu moeilijk goed weer spelen en het bij een kort en oppervlakkig ‘hoe gaat het ermee’-gesprek houden.
Van persoonlijk…
Een paar jaar terug zou ik mijn situatie met een goede vriend hebben besproken. Of het desnoods in een dagboek hebben opgeschreven – zodat het uit mijn systeem was. En dan bleef het daarbij. Niemand die er verder over zou horen.
Maar nu is er een scala aan mogelijkheden om mijn melding kwijt te kunnen: e-mail, Facebook, Hyves, LinkedIn, Twitter, MSN, Skype, Google Wave… De snelheid en eenvoud om je boodschap te verkondigen zijn erg verleidelijk. Bovendien werken alle real-time reacties, likes en retweets van je vrienden/followers verslavend. Ik merk dat ik vaak iets verzin om te kunnen melden online – simpelweg omdat het kan! – dan dat ik per se iets te melden heb en daar een goede vorm voor zoek.
Zo ook met mijn huizensituatie: waarom maakte ik überhaupt een foto van het Te Koop bord? En waarom deelde ik die met zoveel meer en minder bekenden? Tja, omdat het op Facebook kán. En omdat het leuk is. En ik dan tenminste weer iets nieuws te melden heb. Maakt dat mijn boodschappen minder interessant? Of juist meer, omdat ik geactiveerd wordt om content te maken? – Marshall McLuhan zou ervan smullen.
…naar publiek
Het is nauwelijks te bevatten met hoeveel personen tegelijk je communiceert als je iets online publiceert. De menselijke maat verdwijnt (“een, twee, veel”) en je publiek blijft voor het grootste deel onzichtbaar en onbekend. Ik merk dat die gedachte iets wezenlijks verandert aan hoe ik met mensen in gesprek ga – zowel online als fysiek.
Persoonlijke nieuwtjes kan ik nu meteen met al mijn vrienden op Facebook delen (en mogelijk weer met hun vrienden). Of ik laat het de wereld weten via een tweet. Maar misschien stuur ik alleen mijn beste vrienden een mailtje.
De dagelijkse communicatie verandert, omdat er nu een stap vóór zit: hoe en met wie zal ik het delen? Een stap die overigens heel routineus aan het worden is. “Dit nieuwtje is echt een tweet.” “Deze gedachte is leuk voor op tumblr.” “Laat ik de foto’s van het weekendje weg maar op Facebook zetten.”
Laat nooit je ouders toe op Facebook
Worden we asocialer?
Nog een gevolg van die schaalvergroting van dagelijkse communicatie is het uitsterven van het ‘hoe gaat het ermee’-gesprek – door de Amerikanen ‘small talk’ genoemd. Even bijpraten om de tijd te doden, of om oppervlakkig kennis te maken. Want mijn netwerk weet al wat mijn recente en dagelijkse activiteiten zijn. Wanneer ik ziek was, welke films ik heb gezien, waar ik heb gegeten. Bij fysieke ontmoetingen slaan we die stap nu over. En komen meteen terzake, zogezegd. Dat heeft goede kanten: een etentje bij vrienden thuis is ontdaan van de verplichting om oppervlakkig naar elkaar te informeren. We kunnen nu tenminste meteen aan een goed gesprek beginnen (of erachter komen dat we elkaar daarvoor eigenlijk niet liggen - ai!). Dat overslaan van smalltalk, zou je ook kunnen opvatten als een verschraling van de fysieke communicatie: we lijken dan minder sociaal en betrokken bij elkaar. Maar verdwijnt die sociale betrokkenheid? Of verschuift en verspreidt die over meerdere kanalen, zowel fysiek als online?
Als ik even een sprong mag maken naar de generatie onder mij, die van na 1986: ‘Jongeren vormen sociale tijdbom’ kopte de Volkskrant op 1 december. “Het schrikbeeld is een maatschappij vol hedonistische consumenten die zich niet interesseren voor elkaar.” Hebben we het dan over dezelfde groep jongeren die twee jaar geleden een spontane en massale protest-staking organiseerde tegen de nieuwe urennorm op scholen – via MSN? Binnen een dag had deze groep zichzelf geïnformeerd, georganiseerd en geactiveerd. Dat is pas maatschappelijk engagement!
Jongeren gaan inmiddels op heel andere wijze en met andere middelen met elkaar in gesprek. Het is te simpel gedacht dat dezelfde soort gesprekken nu via andere kanalen plaatsvindt. De aard van de gesprekken, en dus van ons sociaal contact, verandert mee. Misschien niet altijd ten goede. Maar wellicht hebben deze onderzoekers zich wel iets teveel op dat ouderwetse (fysieke) contact gericht. Als ik naar mezelf kijk, merk ik dat mijn betrokkenheid en interesse in anderen meer impliciet en diffuus wordt: ik weet een beetje van iedereen via allerlei kanalen. En kies selectief met wie ik daar nader over wil praten.
Communicatie op Facebook lijkt in niets op een echt gesprek
Het eeuwige geheugen
Maar toch. Ik heb het gevoel dat we iets missen, als we bij een ontmoeting meteen terzake komen. Als ik mijn goede en slechte nieuws deel met iedereen tegelijk. Als ik aan het nadenken ben wat straks mijn LinkedIn-status moet worden.
Bij alle online middelen die ik zo actief gebruik, mis ik soms het niksige, de gedeelde stilte. Zoals je die bij een fysiek gesprek kan hebben als je elkaar even niks te zeggen hebt. Online is ‘geen melding‘ al gauw ‘geen communicatie‘. Maar bij een ontmoeting kan ‘geen melding’ zoveel betekenen…
En ik mis online de veiligheid om per ongeluk al te openhartig te zijn, of om domme opmerkingen te maken. Die mijn gesprekspartner meteen kan corrigeren. Of die hij de volgende dag alweer is vergeten. Want hoe casual en dagelijks die online communicatie ook is, ze blijft voor altijd en eeuwig in het virtuele geheugen gegrift.
Elja Trum 
Sander Tamaëla 
Dylan 
Tim de Vrind 
Melis danny 
[...] Lees artikel op Frankwatching [...]
Heel boeiend en actueel onderwerp. Prima scriptie onderwerp ook. Zou ik eigenlijk moeten doen.
Martijn, erg leuk artikel en zeer herkenbaar! Mensen gaan hun “content” steeds strategischer verspreiden omdat ze af en toe tegen de lamp lopen. In het offline leven zet je ook af en toe een andere pet op (op je werk, in je hechte vriendenkring, op een feestje waar je weinig mensen kent), online zul je dit dus ook doen. Het levert zoals je hierboven al aangeeft soms hilarische fails of onhandigheden op. Zo las ik recent op Linkedin dat een van mijn contacten Harry Potter aan het lezen was. Groet, Jan
Kijk jij nu dan ook anders tegen dat contact aan? Nu je weet dat hij/zij graag Harry Potter leest?
In zekere zin wel, niet omdat diegene Harry Potter leest maar wel omdat diegene ondanks de duidelijke branding van Linkedin als zakelijk netwerk er toch voor kiest een persoonlijke boodschap te verspreiden. Geen enorme fail, wel een beetje onhandig.
@Jan Ja, als je het zo stelt, is het eigenlijk best ingewikkeld om online een ‘gesprek’ te voeren. Want wat is de context waar mijn boodschap in valt? Wat is die zakelijke branding van LinkedIn precies? Dat hangt van de eigen interpretatie af. Iedereen is nu publisher, met daarbij de overwegingen en verantwoordelijkheden die voorheen aan een kleine groep professionals was voorbehouden. – Publishers van persoonlijke content dus. En daar hoort Harry Potter blijkbaar bij. :-)
@Remco Ben benieuwd naar die scriptie!
Erg leuk onderwerp, had er al eens wat andere voorbeelden van gezien, echt dingen om over na te denken!
Volgens mij verdwijnt small talk niet, maar wordt die verplaatst naar Facebook- ik merk dat mijn status updates oppervlakkiger worden en dat ik liever niet heb dat andere te persoonlijke comments of foto’s van/ over mij plaatsen.
Dat maakt het makkelijker om met oppervlakkige kennissen vaker contact te houden, waardoor je sneller de diepte inkunt. Als je iemand tegen komt weet je al waar je het over kunt hebben.
En je echte vrienden sms je toch na een interessante status update?
Online zijn sociale omgangsvormen in normatieve zin (‘dit doe je nu eenmaal wel, en dat nu eenmaal niet’) misschien niet eens heel anders (dat is voor mediasociologen wel interessant onderzoeksvoer inderdaad), er missen inderdaad een paar elementen die je in live interactie wel hebt: stilte, lichaamstaal, intonatie, enzovoorts (gebruik van webcams bij chatten en b.v. Skype lost dit gemis niet helemaal op denk ik). Voor wat betreft de vraag ‘wat post ik wel en niet, en wat post ik waar’: dit lijkt me een kwestie van common sense. Als je bijvoorbeeld liever niet wilt dat vage kennissen weten dat je met dubbele woonlasten zit (overigens: afgezien van financieel meestal niet prettig voor jezelf, hoe vervelend of belastend is die informatie in sociale zin nu eigenlijk?), dan maak je het niet openbaar. Ik acht het niet onmogelijk dat het online informatieverkeer op sociale netwerken zichzelf uiteindelijk reguleert. In meer geformaliseerde omgevingen zullen er denk ik Codes of Conduct opgesteld worden of al zijn.
@Remco,
Inderdaad een leuk scriptie onderwerp, maar dan mag je haast wel psychologie studeren.
Leuk onderwerp en prachtige reactie van ‘haar baas’ ook, die man kan mooi schrijven, net zoals jij trouwens.
Ikzelf heb niet zo’n last van beïnvloeding van informatie die ik vooraf via het sociale netwerk heb opgevangen, ik vergeet het meestal snel weer. Wel denk ik dat je er inderdaad enorm mee op moet passen, niet iedereen is zo’n zeef als ik.
Nog een nadeel: wij schrijft die blijft. Als je bedrijf X helemaal met de grond gelijk maakt op het internet in verband met een kapot product maar twee jaar later zie je een mooie vacature bij bedrijf X… Vroeg of laat gaat iemand dat soort dingen vinden.
Ik ben dol op small talk, het is de kunst van het converseren die helaas niet iedereen verstaat.. bij een geweldige gesprekspartner waarbij je b.v clickt en op 1 lijn zit of lekker een goede stevige discussie, daar kan geen status-update tegenop. Niet iedereen kan een goede gesprek voeren maar oefening baart kunst..
Het gevaar met dit soort opinies is dat je zo hopeloos ouderwets klinkt…desalniettemin…wat goed is niet de deur uit gooien…
Stevige discussie != small talk.
Iedereen die een dergelijke ingrijpende fail meemaakt heeft niet goed nagedacht. Persoonlijk vind het ik woord “vriend” best beladen en het betekent iets voor mij. Vandaar dat ik op diverse sociale netwerken niet al te actief ben in het verkrijgen van “friends” gezien het gevaar van devaluatie van “vriendschap”. Klinkt neurotisch maar ben inmiddels wel blij dat ik die tick heb gezien de stroom fails :+
Daarnaast, her en der wat dronken foto’s maakt me niet uit. Als een potentiële werkgever hier aanstoot aan neemt zal de sfeer in het bedrijf ook niet al te amicaal zijn.