De illusie van heldere communicatie: waarom je boodschap anders aankomt

67 mensen woonden dezelfde presentatie bij. Zagen dezelfde slides op het scherm. Hoorden dezelfde woorden, van dezelfde sprekers. En nog voor iedereen de zaal uitliep had iedereen zijn eigen verhaal.

De presentatie over de overname van ons bedrijf was zorgvuldig voorbereid. De opening, het voorstelrondje van de nieuwe aandeelhouders, de slides over het plan achter de overname. Alles was eindeloos afgestemd en gecheckt om elke vorm van ruis te voorkomen. En toch had iedereen zijn eigen waarheid.

Voor sommige collega’s was dit het laatste zetje om nu écht op zoek te gaan naar die andere baan. Sommige collega’s juichten stilletjes in zichzelf: ‘gaat er nu eindelijk weer eens iets gebeuren?’ Anderen juichten hardop. Weer een andere groep had alleen maar oog voor de terloops aangekondigde verhuizing naar een bedrijfspand tien kilometer verderop. Zelf dacht ik aan de investeringen die nu weer gedaan zouden worden.

Er was maar een conclusie mogelijk

In de weken en maanden na de presentatie was het tijd voor de werkelijkheid. De collega’s die op zoek gingen naar een andere baan brachten hun eigen waarheid over de presentatie tot leven. Voor een kleine groep was het een bevestiging van hun waarheid: ‘dit gaat mensen kosten.’ Weer anderen wachtten nog steeds tot ‘het’ ging gebeuren. Maar de commerciële beweging liet nog even op zich wachten. De verwachte investeringen en veranderingen kwamen ook niet zo snel. Er was maar een conclusie mogelijk: wat een slechte communicatie!

De illusie van communicatie

Deze herinnering kwam al snel bij mij naar boven tijdens het lezen van Communicatie als mindfuck van Job Boersma en Joris Teeuwen (affiliate). Een nogal ontluisterend en bijna deprimerend boek over alle ruis bij communicatie.

Wat Boersma en Teeuwen beschrijven is de illusie van communicatie: wanneer je als zender je boodschap maar helder en duidelijk maakt, en goed voorbereid in duidelijke taal over de bühne brengt, dan komt het goed. Maar wat ontbreekt in deze illusie is dat communicatie over meer gaat dan het zenden van een boodschap. De ontvanger wordt niet zozeer vergeten, maar wel als een soort statische antenne gezien. Zolang ik goed zend, wordt mijn boodschap luid en duidelijk ontvangen.

Een eigen vertaling van de verzonden boodschap

De statische antenne is echter niet zo statisch als gedacht. Elke antenne heeft zijn eigen vertaling van de verzonden boodschap. Eerdere ervaringen van de ontvanger, al dan niet met jou, kleuren de verwachtingen bij jouw boodschap. Daarnaast heeft iedereen zijn eigen agenda waarmee hij naar de boodschap kijkt: ‘wat betekent dit voor…?’ Nog los van de overtuigingen die ik vanuit mijn eigen vakgebied als communicatietrainer überhaupt nogal eens bij mensen in de weg zie zitten.

In het geval van de overname die ik beschreef, waren er agenda’s over de gevolgen voor een baan, voor de slagkracht van het team, de impact van tien kilometer meer ochtendspits voor het thuisfront en meer.

Blinde vlekken

En nee, dan zijn we er nog niet. Want zoals de ontvanger blinde vlekken heeft in zijn communicatie, zo heeft elke zender die ook. De zaken die voor onszelf zo logisch zijn dat we ons überhaupt niet kunnen voorstellen dat onze gesprekspartner er een andere beleving bij zou kunnen hebben.

En dat is wat Communicatie als Mindfuck zo bijzonder maakt. Geen uitleg waarom communicatie zo belangrijk is, gevolgd door dé tien magische stappen die alles oplossen. In plaats daarvan is het een confrontatie met de werkelijkheid, de illusie waar we graag in geloven. Dat onze communicatie heel goed is, en die ander gewoon slecht luistert. Want als dat de reden is dat communicatie zo vaak mis gaat, dan ligt het tenminste niet aan ons…

Praktijkervaring en heldere uitleg

Is dit boek dan een saaie en theoretische uitleg over waar we allemaal rekening mee moeten houden? Nee, het neemt de lezer mee in een fictief verhaal over een voorbeeldorganisatie. Weliswaar fictief, maar niet ver van de realiteit, met voorbeelden zo duidelijk dat ze hun oorsprong moeten hebben gehad in een praktijkervaring van een van de auteurs. Gecombineerd met een heldere uitleg en een samenvatting aan het einde van elk hoofdstuk, geeft het niet alleen inzicht, maar ook handvatten.

Teeuwen (psycholoog) en Boersma (executive coach) hebben kosten nog moeite gespaard om met een gefundeerde en goed onderbouwde uitleg te komen waarom communicatie zo vaak anders loopt dan we in gedachten hebben. Het doet de moed bijna in de schoenen zinken. En tegelijkertijd opent het de ogen waarom het vaak zo moeizaam verloopt.

Dat nodigt uit om met meer aandacht en bewustzijn de verbinding te zoeken. Voor de momenten waarop het onderwerp belangrijk genoeg is om werk te maken van je communicatie. Of wanneer je gesprekspartner belangrijk genoeg is. En dat maakt het boek interessant voor iedereen die als professional de taak heeft mensen mee te laten bewegen richting een (gezamenlijk) doel en daarin tot nog toe regelmatig de plank misslaat gelet op de resultaten.

Ben je nieuwsgierig naar dit boek? Je bestelt het eenvoudig via Managementboek.nl (affiliate).