Crisiscommunicatie: waarom de CEO bij Eva Jinek aan tafel zit [5 tips]
De afgelopen weken is het flink raak: de ene crisis is nog niet voorbij of de andere dient zich alweer aan. Alle hens aan dek voor de communicatieadviseur. Wat opvalt in de communicatieaanpak is dat topmensen steeds vaker zichtbaar de rol van woordvoerder op zich nemen en dat organisaties al tijdens de crisis steeds vaker updates geven. Waar ze voorheen onzichtbaar bleven tot de storm voorbij was, zien we nu dat er tijdens de crisis al wordt gewerkt aan het opbouwen van vertrouwen. Tijd voor een herzien plan van aanpak voor de communicatie.
Een kleine greep uit de crises van de afgelopen tijd:
- Een cyberaanval legde Albert Heijn dagenlang plat, met lege schappen tot gevolg.
- Hackers zetten de koelinstallaties van supermarkten in heel Europa op ontdooien.
- Het programma BOOS toonde mishandelde varkens bij boeren met het Beter Leven-keurmerk.
- Nvidia zette topman Jensen Huang na een affaire aan de kant.
- En uitgerekend in de aanloop naar vrijdag de 13e lag Microsoft 365 plat. Geen mailverkeer of Teams-afspraken voor miljoenen gebruikers. Wereldwijd!
Alle hens aan dek voor de communicatieadviseurs. De juiste communicatieaanpak kan het verschil maken in het behouden of snel opbouwen van je goede reputatie. Hoe pak je dat aan?
1. Zorg dat je plan klaarligt
Een open deur, maar we kunnen het niet vaak genoeg herhalen: een goede voorbereiding is het halve werk. Een werkbaar communicatiedraaiboek is cruciaal. Het is zeker geen vanzelfsprekendheid, want zelfs de grootste organisaties denken hier vaak niet aan. Volgens het Financieel Dagblad had Nvidia bijvoorbeeld geen opvolgingsplan, terwijl alles om één man draaide. Dat maakt je als bedrijf onnodig kwetsbaar.
Bedenk in rustige tijden wat mogelijke risico’s zijn en breng potentiële issues in kaart. Leg afspraken vast: wie is de woordvoerder, wie het aanspreekpunt voor de ontwikkelingen en wie volgt de (social) media. Stel kernboodschappen op, maak een Q&A en oefen deze met de woordvoerders.
2. Ben zo open mogelijk
Vertel wat je kunt vertellen. Daar hoort ook bij wat je nog niet kunt communiceren. Je hoeft niet alles zeker te weten om je publiek te informeren. Een nieuwe ontwikkeling bij woordvoerders is dat reageren belangrijker wordt dan wachten op antwoorden. Vertel wat je wél weet, wat je nog uitzoekt en wanneer je terugkomt.
Albert Heijn deed dat in eerste instantie niet. Na de cyberaanval was de communicatie erg vaag. Pas na een week werd erkend dat het om een cyberaanval ging. En toch pakte het uiteindelijk goed uit doordat topvrouw Margaret Versteden-van Duijn het woord nam. Ze schoof aan bij Eva Jinek en gaf daar tekst en uitleg. Daarmee pakte de organisatie de controle terug op het verhaal. Albert Heijn hield klanten via de website, de winkels en social media op de hoogte en hervatte na een week de bezorging. De les: ook als je (nog) niet alles kunt vertellen, kun je wel uitleggen wáárom je zwijgt en wat je doet.
Andersom geldt: wie stil blijft, laat ruimte voor anderen. En dat zijn niet altijd journalisten. Tijdens de storing bij Microsoft 365 gingen er al snel nepmails rond die misbruik maakten van de onrust. Vertel daarom ook via welke kanalen je communiceert.
3. Neem zo snel mogelijk actie
Woorden zonder daden overtuigen niet. De Dierenbescherming gaf naar aanleiding van de onthulling van BOOS toe dat het dieren en consumenten had teleurgesteld. Het kwam meteen met maatregelen. En deze hadden ook betrekking op de eigen communicatie. Op de website staat niet meer dat het keurmerk een beter leven ‘garandeert’, maar dat het dierenwelzijn ‘controleert’.
Een ander voorbeeld is de kisscam van een jaar geleden: snel schakelen was een redding voor het bedrijf. Om op te frissen: tijdens een Coldplay-concert zoomde de kisscam in op een knuffelend stel dat geschrokken wegdook. Binnen een paar uur wist de wereld wie deze mensen waren. Het ging om de CEO en de HR-directeur van het techbedrijf Astronomer. Binnen enkele dagen waren ze beiden vertrokken. Daarna was er een gewaagde ludieke actie van het bedrijf die erg goed uitpakte: in een video met Gwyneth Paltrow, de ex-vrouw van Coldplay-zanger Chris Martin, kwamen ze met een uitleg over wat Astronomer eigenlijk doet. Die knipoog werkte, juist omdat het bedrijf direct had gehandeld.
Daarom: handel ook echt om het probleem op te lossen en communiceer daarover. Daarmee wordt vertrouwen sneller hersteld.
4. De CEO aan het woord
Tot voor kort bleven topmensen van een organisatie tijdens een crisis vaak uit beeld. De nieuwe trend is dat bestuurders in de media tekst en uitleg geven. Zelfs bij de grote talkshows. Nog dezelfde avond na de BOOS-uitzending over het Beter Leven-keurmerk zat Ellen Bien, directeur van de Dierenbescherming, aan tafel bij Eva Jinek. Het was zeker geen makkelijk gesprek, maar ze kon wel antwoord geven op belangrijke vragen zoals wat ‘een beter leven’ dan precies is en welke garantie het keurmerk geeft.
Haar antwoord was eerlijk: geen enkel keurmerk kan 100% garantie bieden. Dat is gedurfd, want je maakt je kwetsbaar tegenover een topjournalist en een miljoenenpubliek. Maar het is vooral strategisch sterk. Wie zelf het woord neemt, houdt de regie over het eigen verhaal.
5. Vergeet je medewerkers niet: eerst intern, dan extern
Bij een crisis gaat de aandacht al snel naar buiten. Het informeren van stakeholders staat vaak bovenaan de lijst. Maar je medewerkers zijn minstens zo belangrijk, of eigenlijk nog belangrijker. Zorg dat zij het nieuws altijd als eerste van jou horen. Maak ruimte voor uitleg en vragen. Vertel wat er van hen verwacht wordt. Mag ik hier iets over zeggen? Waar kan ik terecht als klanten vragen hebben? Goed geïnformeerde medewerkers zijn je beste ambassadeurs, ook als het tegenzit. Slecht geïnformeerde medewerkers worden al snel een bron van geruchten.
Altijd groots naar buiten als er een crisis is?
Nee, natuurlijk niet. Niet elke crisis is groot en vraagt om een gesprek aan tafel bij Jinek. In de meeste gevallen is een helder statement of een gesprek met je medewerkers, klanten of stakeholders genoeg om het incident op te lossen. De belangrijkste les is dat bij een impactvolle crisis zwijgen zelden helpt. Wie het woord neemt, eerlijk vertelt wat hij weet en daarna laat zien wat hij doet, legt al tijdens de mediastorm de basis voor herstel.