Niets ontslaat ons van de plicht om af en toe eens terug te komen op investeringen of verwachtingen uit het verleden. Second Life bijvoorbeeld. Deze virtuele wereld werd in 2006 erg omhooggeschreven, vooral door betrokkenen die er een belang bij hadden. Ontwikkelaars en vormgevers bijvoorbeeld.
De gemeente Den Haag kocht een eiland op Second Life. Wethouder Frits Huffnagel, verantwoordelijk voor de voorlichting en de externe betrekkingen, kondigde het met trots aan. Het zal zo’n anderhalf jaar geleden zijn geweest. Het persbericht vermeldde de aanschaf van ‘een virtueel stuk grond op Second Life, de kleurrijke, driedimensionale wereld op internet’.
En de strandtent op dat eiland zou de centrale virtuele ontmoetingsplaats moeten worden, voor iedereen die zich verbonden voelt met de stad Den Haag. Ter geruststelling – wij zijn niet de enigen hier die gek zijn – werd ook nog gemeld dat de gemeente zich bevindt in het gezelschap van onder meer ABN Amro, de TU Delft en de Zweedse ambassade. Voor het experiment werd dertigduizend euro begroot.
En inderdaad, ook ABN Amro deed mee. Om te experimenteren, om te leren, het was een ‘mooie aanvulling in de communicatie- en distributiemix’. Vier mensen werden op het project gezet, er werden ook wat eilanden gekocht, en vol verwachting klopten alle harten. Daarnaast mochten programmeurs aan de slag, wat vormgevers, en ongetwijfeld mochten wat overbetaalden meedenken aan de creatie. Het is niet de gewoonte van de bank om hierover uitspraken te doen, zo werd vorige week nog bevestigd. Het eiland is nog geopend, in januari 2009, maar veel gebeurt er niet. Eigenlijk niets.
Onderzoek toonde aan dat bedrijven die zichzelf presenteerden op Second Life het idee hadden dat ze daarmee een innovatief imago verwierven. Dat ze zouden kunnen meegolven op de deining van de voordelen voor de pioniers; ergens hadden ze gelezen over het ‘first mover advantage’, dat een strategische voorsprong zou opleveren.
We hebben het dus over innovatie, over de plicht van iedere ondernemer om je te verplaatsen in de wensen van je klant. Dat je je probeert in te beelden hoe hij je benadert of juist zou willen kunnen benaderen.
Het mooie van nieuwe technologieën is dikwijls dat er dingen mogelijk zijn die tot dat moment niet konden. En de uitdaging van iedere innovator is juist om op zoek te gaan naar dat gebied, naar de plaats waar iets kan gebeuren wat daarvoor nog nooit gebeurd was. Het aardige van een winkel, een gemeente of een bank op het internet is dat je je kunt ontdoen van het juk van de drie dimensies van de ruimte: lengte, breedte en hoogte. Op het internet kun je eindeloos lagen over en door elkaar heen leggen, je kunt verbanden maken die daarvoor ondenkbaar waren.
En wat doen we? We gaan alles weer proppen binnen een muur, een plafond en een vloer, en we noemen het een virtuele wereld. Second Life kreeg alle aandacht omdat iedereen het begreep. Eindelijk een nieuwe technologie die de taal van de oude wereld sprak. Het ging over gebouwen, eilanden, water, bruggen, cafés, een winkel met een toonbank, een munteenheid en een voordeur: dát werd tenminste gesnapt door de luien van geest.
Gretig lieten ze zich vangen binnen de beperkingen van de nieuwe omgeving en besloten ze vruchtbaar geld te mobiliseren en te verplaatsen naar een omgeving die de bezoekers alleen maar beperkingen opleverde die vergelijkbaar waren met de bestaande.
Merkwaardig toch.
De directeur van de gevangenis zet alle poorten open en de gedetineerden lopen massaal via de achterdeur weer naar binnen. ‘Wat zijn we toch lekker innovatief bezig’, zeggen ze tegen elkaar, ze naaien voor elkaar de nieuwe streepjespakken en tegelijkertijd leggen ze om elkanders enkels grote loden ballen aan hele zware kettingen.
Second Life bestaat dan misschien nog wel maar is niet meer. Dat is nog niet zo erg, veel spijtiger is het dat de serieuze wereld van de grote mensen er zo oprecht ingetuind is. Toch moeilijk, innoveren.
Deze column is eveneens gepubliceerd in Het Financieele Dagblad.
Melis danny 
Agnieszka Biela 
Robert Didier 
Robbert 
Hans de Bruin 
In hoeverre is dit nu een geval van “terugkijken is altijd makkelijk”? Wat als virtuele werelden meer succes hadden gehad, en de pioniers dus daadwerkelijk voordeel hadden gehad bij het feit dat ze er als 1 van de eersten waren, en kennis hadden opgebouwd? Dan had hier een verhaal gestaan van de visionaire blik… Is ondernemen niet juist ook dingen proberen. Fouten maken? In de hoop dat er ook een keer het slimme idee tussen blijkt te zitten?
Kritisch zijn is uitstekend, maar achteraf makkelijk fout gebleken keuzes aanvallen, gebeurt mi wel erg veel in ons landje. Als het tegenzit durven zo veel mensen steeds minder risico te nemen. En of dat nu zo voordelig is…
in februari 2007 schreef ik in het FD (en hier):
“Daarom wringt Second Life. Er zijn te veel aanrakingen. De bank, de schoenenwinkel, het crematorium, de lezing. Gun de speler zijn spel, en gun de blinde de illusie.”
Ik ben het met je eens dat het voor bedrijven niet heeft gewerkt om dingen uit ons echte leven na te bouwen in second life. Second life is voor velen een manier om eventjes te ontsnappen uit het echte leven. Natuurlijk ga je dan niet je bankzaken regelen of informatie over je stad opzoeken.
Jammer dat je het hebt over luien van geest, want in SL kan je juist de meest creatieve en briljante mensen vinden. Het biedt oneindige mogelijkheden om in SL te kopen, te maken of te bereiken wat in het echte leven niet mogelijk is.
De hype is inderdaad voorbij, maar er zijn nog steeds heel veel mensen die dagelijks op second life inloggen, en het aantal gebruikers en transacties stijgt nog steeds! Alleen jammer dat die daar juist zijn om te ontsnappen aan de beperkingen en de commercie van de echte wereld.
Ik ben, als internetmanager van de TU Delft en een van de iniatiefnemers, betrokken geweest bij de ontwikkeling van de eilanden in Second Life van de TU Delft.
Uiteraard zijn wij ons bewust geweest van de mogelijkheid dat dit niet de 3D wereld zou zijn die de eindstreep zou halen, we hebben dan ook andere virtuele werelden overwogen. Toch vinden wij de moeite die we gestoken hebben in het bouwen van de eilanden niet voor niets geweest. Met een relatief beperkt budget (de aankoop en huur van de eilanden aangevuld met een klein bedrag voor de inhuur van bouwers) hebben we twee eilanden aangekleed.
We wilden ervaring opdoen in het opzetten van een 3D omgeving en onderzoek doen naar de (on)mogelijkheden voor onderwijs, onderzoek en marketing. In deze doelstellingen zijn we volgens mij geslaagd. Het is inderdaad erg gemakkelijk om te zeggen dat we ‘er zijn ingetuind’.
@Raoul Teeuwen heb je gelijk in, maar tegelijkertijd herinner ik me dat er op dat moment zelf ook al genoeg kritiek was. De echte webkenners hebben Second Life ook toen niet serieus genomen. Ik weet niet of dit een kwestie is van ‘achteraf lullen’
Natuurlijk is dit wijsheid achteraf, maar dat hoeft geen probleem te zijn als we ervan willen leren. Er is destijds heel veel geschreven over Second Life en vooral in positieve bewoordingen. Die voorspellingen komen bij lange na niet uit.
Wat leren we ervan? Dat op dit moment een toepassing als Twitter precies hetzelfde probleem heeft. Heel veel belanghebbenden komen met grote voorspellingen, maar we moeten het maar afwachten. De kans is groot dat Twitter net als Second Life een toepassing wordt voor een kleine groep fans, maar niet van grote betekenis zal zijn voor een massapubliek (die toepassingen zijn immers zeldzaam).
Kennen jullie de Gartner Hype Cycle? http://en.wikipedia.org/wiki/Hype_cycle en http://www.upstream.nl/comments.php?id=950_0_1_0_C … Daarin zie je ook virtual worlds net over de hype top heen … en nu gaan we langzaam ontdekken wat je er ECHT mee kunt…
Hoop dat mijn vrienden van Twinity het goed gaan doen.
Leuk stuk!
@ Rob Speekenbrink: je geeft aan dat jullie ervaring op wilden doen naar de mogelijkheden voor onderwijs, onderzoek en marketing. Wat waren jullie bevindingen/conclusies?
[...] Via een collega werd ik geattendeerd op een artikel op FrankWatching over SecondLife: SecondLife was ideaal voor de luien van geest. [...]
Toch grappig dat er nog steeds door sommigen veel geld verdiend wordt binnen SL. Dat zijn in ieder geval niet de luien van geest. In de hype tijd, of beter gezegd, toen het in NL een hype was waren er zo’n 35000 mensen gelijkertijd online. Momenteel zijn dat er ongeveer 75000 ‘s avonds.
Het heeft dan wellicht niet gewerkt voor NL bedrijven, denk dat dat stukje ervaring prima meegenomen kan worden voor nieuwe 3D werelden.
Ik zie ‘Home’ via PS3 platform momenteel ook geen succes worden omdat ik daar het gevoel heb mee te doen aan een grote commercial. Toch is een virtuele wereld een leuke manier om sommige diensten te presenteren maar als bank etc…
Ik heb van een fabrikant van autolampjes ooit eens gehoord dat zelfs in zijn branche 3 op de 4 innovaties mislukt. Ik geloof dat direct. En dat het zelfs voor mislukte innovaties nog zo kan zijn dat nieuwe inzichten verder helpen.
Je moet er niet aan denken wat er zou gebeuren als je “echt” zou kunnen communiceren met een “integere” bankmedewerker op second life.
In ieder geval was deze “innovatie” minder schadelijk dan al die “value creation” onzin. :-)
Een tijd geleden heb ik de gemeente Den Haag gemaild dat ik hun investeringen in second life geldverkwisting vond. Ik ben benieuwd hoe ze er anno 2009 tegenaan kijken. Hieronder hun antwoord:
Den Haag was in 1994 één van de eerste gemeenten in Nederland op internet. Deze voorsprong hebben wij vast kunnen houden. Sterker nog: deze voorsprong krijgt door Second Life een nieuwe impuls. Driedimensionaal internet als Second life heeft in onze opvatting de toekomst. De sterke ontwikkeling van gaming (spelletjes) en Google Earth gaan ons voor. Internet zal de komende 10 jaar volgen. Second Life past ook in het beleid van de gemeente Den Haag om via ‘click call face’ zoveel mogelijk diensten aan te bieden via verschillende kanalen aan Hagenaars.
Door actief aanwezig te zijn op Second Life is het de bedoeling dat er in ‘het echt’ meer toeristen Den Haag zullen bezoeken. Dit levert de stad extra inkomsten op door hotelovernachtingen, bestedingen in restaurants, et cetera. Op Second Life komen ook veel studenten en afgestudeerden. Er is dus veel aandacht voor vacatures bij de gemeente Den Haag.
Afsluitend, Second Life is voor de gemeente Den Haag een experiment. Een proeftuin om nieuwe vormen van dienstverlening, citymarketing en technologieën uit te testen. De komende jaren zullen wij Second Life verder uitbouwen.
Leuk stuk, maar het blijft een beetje oppervlakkig. Waarom is het fout om te experimenteren als je daarvan leert?
Nee, SL was het niet en wordt het ook niet. Tegelijk zie je bijvoorbeeld dat verschillende gemeenten virtuele werelden wel effectief inzetten voor participatie rond stadsontwikkelingsprojecten (Venlo, Tilburg, Helmond zijn de pioniers, Rotterdam en Groningen volgen).
De les van de SL experimenten is: net zoals alle tools (ook twitter) slechts nuttig voor specifiek gebruik.
@Ja:ro PH, ben wel benieuwd wat jij van hun reactie vindt eigenlijk. Persoonlijk vind ik hem prima, qua investering valt het in het niet bij anderre investeringen die een gemeente doet. Zelf was het dorp waar ik destijds woonde ook erg snel online. Helaas had het B&W van mijn dorp nog niet zoveel kaas gegeten van internet en werd het nogal onderschat. Destijds wel leuk in een column op Ilse vergeleken met hoe Amsterdam online was en daar deed ik het dan maar voor ;).
Mede daardoor vind ik de visie die Den Haag (tenslotte volgens mij ook nog een dorp ;)) er op na houdt een stuk gezonder en meer toekomst gericht. Ik hou daar van. Zie ik weer liever dan dat er 3 ton geinvesteerd moet worden om maar van Microsoft producten binnen een gemeente af te komen. Dan liever een gemeente die open staat voor innovatie.
De innovatie gaat niet over de techniek. Het nieuwe van Second Life was en is, dat zich sociale processen kunnen ontwikkelen op een website. Mensen worden verliefd of boos op elkaar, doen samen of onderhandelen, hebben sex of houden een religieuze bijeenkomst. Dat is nieuw (het komt ook op andere websites voor, zoals de multi player games, maar daar is het spel het doel). En inderdaad, technisch is SL nogal oubollig, met de beperkingen van wanden en daken (het zou overigens interessant zijn de verschillen tussen architectuur in SL en in de werkelijkheid te bestuderen. De ruimten in SL zijn bijna altijd vele malen hoger dan in real life). SL heeft beperkingen, maar is niet voor de luien van geest. Ik heb zelfs wat geld weten te verdienen binnen SL, dat vraagt inventiviteit. Ik zie een toekomst met websites, waar mensen met hun avatars anderen ontmoeten en meer doen dan alleen informatie halen. Vergaderen bijvoorbeeld of onderhandelen, regeren, elkaar helpen (bijvoorbeeld medisch of bij het huishouden). Wat denk je ervan om de hand te schudden van de avatar van bol.com, die je meeneemt in een enorm magazijn met boeken en computers? Dat wordt een andere ervaring dan een boek of artikel zoeken, erover lezen en bestellen. Maar die ontwikkeling staat nog in de kinderschoenen. Second Life is een aanzet, een wereld die overigens nog steeds druk wordt bezocht (gemiddeld 60.000 bezoekers op welk moment je ook inlogt).
@ Oskar,
Ik vind dat Den Haag inspeelt op de trend, maar dat de trend van SL geflopt is. Een hype die weer is overgewaaid. (hoe vergaat het twitteren?) Blogs daarin tegen zijn wel blijvend en hebben een bepaalde positie binnen internet ingenomen.
Als gemeente zou ik i.p.v. SL eerder inzetten op gebruiksvriendelijkheid voor burgers en bezoekers en het goed digitaal afhandelen van diensten dan om 30.000 euro in SL te stoppen, hopend dat je eruit krijgt wat je erin stopt. En die drie ton om van microsoft af te komen is ‘van de zotten’.
Innovatie is goed, maar kan op verschillende manieren vorm krijgen. Mijns inziens is SL minder geschikt om in te innoveren en slechts zoals Ralph Boeije het verwoordt; voor specifiek gebruik.
#Ja:ro PH:
Bedankt voor je reactie, mijn 3 ton was fictief overigens, maar het kost veel qua opleidingen etc. wat ik probeerde aan te geven was meer dat 30.000 niet een enorm bedrag is voor een gemeente. Hypes waaien voor mijn gevoel altijd over of ze worden algemeen gebruiksgoed en dan spreek je niet meer over een hype. SL had een veel te hoge drempel om mainstream te worden. Maar zo zit het met zoveel nieuwe diensten. Zeker als je bijvoorbeeld kijkt naar veel mobiele diensten als een flyer opvragen via een Abri etc. Leuk voor de anderhalve kip die dat doet maar mensen gaan voor gemak. SL was/is niet makkelijk.
Ik heb er een enorm leuke tijd gehad en als amateur psycholoog vond ik alle beweegredenen van mensen om daar tot diep in de nacht rond te hangen het einde. Ik zit regelmatig in mijn favoriete kroeg en ben niet iemand die de behoefte heeft om tegen allemaal onbekenden aan te kletsen. Bij SL gebeurd dat in de chat, mensen in straal X zien wat je tikt (mits niet via PM). Ik zou echt heel benieuwd zijn hoe dat in de echte wereld als experiment zou uitpakken. Lijkt me lastig na te bootsen (en het ook relaxt te houden) maar ik vond de sociale betrokkenheid van mensen in SL echt facinerend.
Als hype en voor commercielere doeleinden wellicht mislukt maar voor die 75k mensen die er nu elke avond zitten denk ik dat het veel meer impact heeft dan veel mensen zich kunnen voorstellen. SL is ontzettend virtueel maar de verhalen van mensen meestal niet en veelal persoonlijker dan op menig blog. Ik moet het eerste online blog nog tegenkomen waar een vrouw verteld dat ze regelmatig geslagen wordt maar dat ze weer zwanger is en dat ze denkt dat ze het toch maar weer moet proberen. Intense gesprekken. Wellicht niets waar ABN-AMRO, Gemeente Den Haag of Content wat aan heeft maar voor psychologen ligt er volgens mij een enorme klantenkring te wachten in SL.
Wat dat betreft dus helemaal eens met de ‘voor specifiek gebruik’. Niet voor de commercieel aantrekkelijke massa.