AI-transparantie is nu verplicht: 4 situaties waarin Artikel 50 je raakt

Gebruik je een chatbot op je website, AI-gegenereerde beelden in campagnes of ChatGPT voor teksten die online gaan? Dan is er sinds 2 augustus 2026 iets veranderd voor jouw werk. Op die datum is Artikel 50 van de Europese AI-verordening van kracht gegaan: de transparantieplicht voor AI-systemen en AI-content.

Veel teams denken dat dit niet speelt. “De AI Act is toch uitgesteld?” hoor ik vrijwel elke week. Dat klopt maar half, en juist dat halve misverstand maakt de kans op een verrassing groot.

Wat er wel en niet is uitgesteld

Eerst dat misverstand uit de wereld. Op 24 juli 2026 verscheen de Digital Omnibus in het Publicatieblad van de EU, als Verordening (EU) 2026/1744. Drie dagen later trad ze in werking.

Dat pakket verschuift inderdaad een aantal deadlines uit de AI-verordening: de zwaarste verplichtingen, die voor hoog-risicosystemen zoals AI voor werving en selectie, gingen van 2 augustus 2026 naar 2 december 2027.

De transparantieplicht van Artikel 50 schoof niet mee. Die staat gewoon op 2 augustus 2026. Hetzelfde geldt voor de AI-geletterdheidsplicht van Artikel 4, die al sinds 2 februari 2025 van kracht is: iedereen die beroepsmatig met AI werkt, moet daarvoor voldoende zijn toegerust.

Eén onderdeel van Artikel 50 kreeg wel lucht. Generatieve AI-systemen die al vóór 2 augustus 2026 op de markt waren, hoeven hun output pas vanaf 2 december 2026 machine-leesbaar te markeren. Dat uitstel geldt voor de bouwers van die systemen, niet voor jou als gebruiker.

Hoe groot is het gat tussen die verplichtingen en de praktijk? Uit een peiling van AIComplianceHub.nl onder 105 Nederlandse organisaties (maart tot juli 2026) blijkt dat 70 procent de verplichte AI-geletterdheidstraining nog niet heeft geregeld.

En dat waren nog organisaties die actief met het onderwerp bezig zijn. Wie zich overvallen voelt, heeft dus gezelschap.

Vier situaties waarin Artikel 50 jouw team raakt

De transparantieplicht klinkt abstract, maar valt uiteen in vier herkenbare situaties.

1. De chatbot

Praat een bezoeker op je site met een AI-systeem, dan moet dat voor die bezoeker duidelijk zijn. Een mens die denkt met een mens te chatten terwijl er een taalmodel antwoordt: precies dat wil de wetgever voorkomen. Is het uit de context al overduidelijk dat het om AI gaat, dan hoef je het niet extra te melden.

Twijfel je? Dan is het dat meestal niet. Let op wie deze plicht draagt: de wet legt hem bij de aanbieder van het systeem. Koop je een chatbot in, dan is het aan die leverancier om de melding in te bouwen. Jouw taak is controleren dat hij er staat, en hem niet wegconfigureren.

2. Synthetische media

AI-gegenereerde of AI-bewerkte beelden, audio en video moeten machine-leesbaar gemarkeerd zijn. Ook die plicht ligt bij de aanbieder van de tool, dus bij partijen als OpenAI en Adobe. Relevant voor jou: check of de tools die je gebruikt dit ondersteunen en haal die markering er niet actief uit bij het exporteren of comprimeren.

3. Deepfakes

Zet je AI-gegenereerde content in die echte personen, voorwerpen, plekken of gebeurtenissen levensecht nabootst, dan moet je zichtbaar vermelden dat het om gegenereerde content gaat.

Hier ben je zelf aan zet: deze plicht ligt bij degene die publiceert. Voor campagnes met gegenereerde “mensen” is dit de bepaling om scherp op te zijn.

4. AI-teksten over publieke onderwerpen

Publiceer je AI-gegenereerde tekst om het publiek te informeren over zaken van algemeen belang, dan hoort daar een vermelding bij. Er geldt een uitzondering wanneer een mens de tekst redactioneel heeft beoordeeld en er verantwoordelijkheid voor draagt.

Voor de meeste marketingteams met een fatsoenlijk redactieproces is dit dus vooral een reden om dat proces vast te leggen. Een commerciële productpagina valt hier overigens buiten: het gaat om publieksinformatie over onderwerpen van algemeen belang.

Sinds 10 juni 2026 is er een Europese Code of Practice die uitwerkt hoe markeren en labelen er in de praktijk uit moet zien, inclusief een EU-icoon en alternatieven voor audio. Die code is vrijwillig. Wie hem volgt, heeft wel een stevig verhaal richting toezichthouder.

Wat dit niet betekent

Paniek is een slechte raadgever, dus ook even de andere kant. Artikel 50 verbiedt geen AI-gebruik. Je mag chatbots inzetten, beelden genereren en teksten laten meeschrijven door een taalmodel. De wet vraagt om eerlijkheid over dát je het doet, niet om ermee te stoppen.

Ook goed om te weten: niet elk AI-tintje maakt van je content een deepfake. Het moet gaan om beeld, audio of video die echte personen, objecten of gebeurtenissen zo goed nabootst dat iemand het ten onrechte voor authentiek houdt.

Een filter dat je foto bijwerkt of een tool die je tekst redigeert, valt daar niet onder. Voor de markeringsplicht geldt een vergelijkbare grens: hulpfuncties die de input niet wezenlijk veranderen, zijn uitgezonderd.

In vijf stappen op orde

1. Inventariseer je AI-raakvlakken. Loop je kanalen langs: waar praat een bezoeker met AI, waar publiceer je gegenereerde beelden of teksten? Zonder dit overzicht is elke volgende stap giswerk.
2. Controleer de melding in je chatbot. Open hem als bezoeker en kijk of vóór het eerste bericht duidelijk is dat je met AI praat. Ontbreekt die melding, vraag je leverancier schriftelijk wanneer die er komt. Dat mailtje is meteen je bewijs dat je het hebt nagegaan.
3. Check je toolleveranciers. Vraag of hun output machine-leesbaar gemarkeerd wordt en waar ze dat documenteren. Grote aanbieders publiceren hier inmiddels over.
4. Leg je redactieproces vast. Voor AI-ondersteunde teksten met menselijke eindredactie geldt een uitzondering. Die uitzondering werkt alleen als je kunt laten zien hoe je redactie werkt.
5. Regel de basis van Artikel 4. Zorg dat collega’s die met AI werken weten wat de tools wel en niet kunnen. Die plicht geldt al sinds februari 2025 en is de goedkoopste van het hele rijtje.

De echte deadline is je geloofwaardigheid

Boetes zijn mogelijk, tot 15 miljoen euro of 3 procent van de wereldwijde jaaromzet. Maar handhaving komt zelden op dag één, en het echte risico zit ergens anders. Transparantie over AI wordt in hoog tempo de norm die klanten verwachten.

Een merk dat in het najaar wordt betrapt op een verzwegen chatbot of een niet-gelabelde deepfake heeft geen juridisch probleem, maar een vertrouwensprobleem.

Wie de vijf stappen hierboven doorloopt, is de wet voor. Belangrijker: je bent je publiek niet kwijt op het moment dat iemand vraagt of die behulpzame medewerker in de chat wel echt bestond.